Koźmin Wielkopolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Koźmin Wielkopolski
Ratusz przy Starym Rynku
Ratusz przy Starym Rynku
Herb Flaga
Herb Koźmina Wielkopolskiego Flaga Koźmina Wielkopolskiego
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat krotoszyński
Gmina Koźmin Wielkopolski
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Maciej Krzysztof Bratborski
Powierzchnia 5,89[1] km²
Wysokość 135 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

6678
1134 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 62
Kod pocztowy 63-720
Tablice rejestracyjne PKR
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Koźmin Wielkopolski
Koźmin Wielkopolski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koźmin Wielkopolski
Koźmin Wielkopolski
Ziemia 51°49′39,39″N 17°27′13,83″E/51,827608 17,453842Na mapach: 51°49′39,39″N 17°27′13,83″E/51,827608 17,453842
TERC
(TERYT)
4304012034
Urząd miejski
Stary Rynek 11
63-720 Koźmin Wielkopolski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Koźmin Wielkopolski w Wikisłowniku
Strona internetowa
Zamek w Koźminie Wlkp
Kościół św. Wawrzyńca

Koźmin Wielkopolski (do końca 1996 Koźmin[2], niem. Koschmin) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie krotoszyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koźmin Wielkopolski.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 6678 mieszkańców[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Koźmin Wielkopolski leży w zachodniej części Wysoczyzny Kaliskiej, nad Orlą, w odległości ok. 15 km od Krotoszyna i ok. 40 km od Ostrowa Wielkopolskiego. Krzyżują się tu drogi krajowa i wojewódzka:

oraz linie kolejowe (stacja Koźmin Wielkopolski):

Na terenie miasta oraz przyległych gmin zorganizowana jest komunikacja autobusowa.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł przetwórczy reprezentowany jest przez gałęzie: metalową, drzewną, spożywczą i chemiczną. Międzygminny ośrodek usługowy i handlowy.[potrzebne źródło]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gród z podgrodziem istniał tu już w XII w., prawa miejskie Koźmin otrzymał pomiędzy 1251, a 1283 r[5]. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Cosmin wymienia we fragmencie "Cosmin opido Polonie" spisany ok. 1300 roku średniowieczny łaciński utwór opisujący żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis[6].

W 1338 Kazimierz III Wielki darował miasto Maćkowi Borkowicowi, który zbudował w Koźminie zamek. Po upadku wojewody miasto wielokrotnie zmienia właścicieli. W XVI w. był własnością rodu Górków, po nich między innymi Sapiehów. W czasach I Rzeczypospolitej należał do najsilniejszych grodów w Wielkopolsce. W XVI w. był tu znaczny ośrodek sukienniczy, a w XVII w. znany ośrodek reformacji (w 1561 bracia czescy otworzyli w Koźminie drukarnię). W 1875 wybudowano linię kolejową, co przyspieszyło rozwój miasta. W latach 1887-1932 miasto powiatowe (powiat koźmiński). W 1906 miał miejsce w Koźminie strajk dzieci szkolnych. Już w listopadzie 1918 sformowano tu Radę Robotniczo-Żołnierską oraz, po wybuchu powstania wielkopolskiego, kompanię żołnierską. Zakończenie II wojny światowej nastąpiło w Koźminie 23 stycznia 1945. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kaliskiego. Przed 1875 i od 1999 w powiecie krotoszyńskim.

W 1995 r. na terenie miasta i gminy odbyło się referendum na podstawie którego Rada Miejska wystapiła do Szefa Urzędu Rady Ministów z prośbą o zmianę nazwy. Zarządzenie Rady Ministrów wydano w 1996, dzięki czemu przymiotnik Wielkopolski został dodany do nazwy miejscowosci 1 stycznia 1997.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zamek z pierwszej połowy XIV w., wybudowany przez Maćka Borkowica, murowany z cegły, tynkowany z wyjątkiem wieży, wielokrotnie przebudowywany (w XVI w. przez Górków, w stylu renesansowym, w XVIII w., w 1865), z pierwotnego założenia zachowały się wieża zamkowa, czworokątny dziedziniec oraz fragment fosy (obecnie alpinarium), według legendy zamek miał być połączony tunelem z parkiem pałacu w Dobrzycy,
  • kościół parafialny Najświętszej Marii Panny i świętego Wawrzyńca, wzniesiony w 1462 przez Hińczę z Rogowa, rozbudowywany (1670-1677), przebudowywany (XVIII w.), w stylu barokowym, murowany z cegły, otynkowany, o układzie bazylikowym, z trzema nawami i wieżą z blaszanym hełmem,
    • sklepienie z dekoracją stiukową,
    • manierystyczny ołtarz głównym z lat 1600-1630, trzykondygnacyjny, z licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami (między innymi rzeźba Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny z dawnego gotyckiego ołtarza z końca XV w.), z których wiele było stylizowanych na te z krakowskiego ołtarza mariackiego Wita Stwosza,
      • cyborium, renesansowe, z ok. 1540, z żelaznymi kutymi drzwiczkami, przyozdobione ornamentem roślinnym,
    • prezbiterium,
      • nagrobek Andrzeja i Barbary Górków, renesansowy, wykuty w piaskowcu i czarnym marmurze przed 1583,
      • epitafium zmarłej w czasie zarazy w 1606 Barbary z Winklerów,
      • belka tęczowa z grupą pasyjną,
    • kaplica,
      • kuta żelazna krata zamykająca wejście do kaplicy, renesansowa,
      • rzeźba Matka Boska, gotycka, z XV w.,
      • rzeźba ludowa Chrystus Frasobliwy,
    • obrazy czterech koźmińskich uczonych (Mikołaj, Albin i Aleksy – docenci Akademii Krakowskiej, Benedykt – profesor Akademii Krakowskiej, zasłużony dla rozwoju Biblioteki Jagiellońskiej, XV i XVI w.),
    • obraz tak zwanej szkoły wielkopolskiej Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, malowany na desce, z XVI w.,
    • dwie kropielnice kamienne przyozdobione ludzkimi maskami, romańskie,
    • stalle i ambona z XVII w.,
    • dzwon z 1546,
  • kościół i klasztor pobernardyński Najświętszej Marii Panny i świętych Stanisława i Franciszka, wzniesione w latach 1648-1670, barokowe, kościół otoczony krużgankiem, bogate wyposażenie wnętrza z XVIII w., klasztor przebudowywany w 1828 na więzienie po uprzedniej kasacie zakonu (1818), całość rewaloryzowana w latach 1885 i 1968,
  • kościół cmentarny Trójcy Świętej, drewniany, wzniesiony w 1570, odnowiony gruntownie w XIX w., kryty gontem,
    • belka tęczowa z 1570,
    • drewniana płyta grobowa z okresu zarazy 1707-1709,
    • cmentarz,
      • pomnik powstańców wielkopolskich,
      • groby 52 więźniarek zamęczonych w latach 1940-1945 w miejscowym obozie karnym,
  • dawny szpital, konstrukcji szkieletowej, z XVIII w.,
  • wiatrak-koźlak,
  • kamieniczki mieszczańskie, klasycystyczne.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa Koźmiński Klub Sportowy Biały Orzeł Koźmin Wielkopolski, grający w sezonie 2014/2015 w IV lidze, grupie wielkopolskiej południowej.

IKS "Spartakus" klub integracyjny propagujący tenis ziemny na wózkach którego prezesem jest Albin Batycki

Osoby związane z Koźminem[edytuj | edytuj kod]

Górkowie[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 3.10.2009].
  2. Dz. U. z 1996 r. Nr 155, poz. 761
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 104. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  4. portal Baza Kolejowa
  5. UMiG Koźmin Wielkopolski. [dostęp 2012-01-25].
  6. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 549
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]