Koźmin Wielkopolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koźmin Wielkopolski
Ratusz przy Starym Rynku
Ratusz przy Starym Rynku
Herb Flaga
Herb Koźmina Wielkopolskiego Flaga Koźmina Wielkopolskiego
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat krotoszyński
Gmina Koźmin Wielkopolski
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Maciej Krzysztof Bratborski
Powierzchnia 5,89[1] km²
Wysokość 135 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

6678
1134 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 62
Kod pocztowy 63-720
Tablice rejestracyjne PKR
Położenie na mapie gminy Koźmin Wielkopolski
Mapa lokalizacyjna gminy Koźmin Wielkopolski
Koźmin Wielkopolski
Koźmin Wielkopolski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koźmin Wielkopolski
Koźmin Wielkopolski
Ziemia 51°49′39,39″N 17°27′13,83″E/51,827608 17,453842
TERC
(TERYT)
4304012034
Urząd miejski
Stary Rynek 11
63-720 Koźmin Wielkopolski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Koźmin Wielkopolski w Wikisłowniku
Strona internetowa
Zamek w Koźminie Wlkp
Kościół św. Wawrzyńca

Koźmin Wielkopolski (do końca 1996 Koźmin[2], niem. Koschmin) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie krotoszyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koźmin Wielkopolski.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 6678 mieszkańców[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Koźmin Wielkopolski leży w zachodniej części Wysoczyzny Kaliskiej, nad Orlą, w odległości ok. 15 km od Krotoszyna i ok. 40 km od Ostrowa Wielkopolskiego. Krzyżują się tu drogi krajowa i wojewódzka:

oraz linie kolejowe (stacja Koźmin Wielkopolski):

Na terenie miasta oraz przyległych gmin zorganizowana jest komunikacja autobusowa.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł przetwórczy reprezentowany jest przez gałęzie: metalową, drzewną, spożywczą i chemiczną. Międzygminny ośrodek usługowy i handlowy.[potrzebne źródło]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gród z podgrodziem istniał tu już w XII w., prawa miejskie Koźmin otrzymał pomiędzy 1251 a 1283 r[5]. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Cosmin wymienia we fragmencie "Cosmin opido Polonie" spisany ok. 1300 roku średniowieczny łaciński utwór opisujący żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis[6].

W 1338 Kazimierz III Wielki darował miasto Maćkowi Borkowicowi, który zbudował w Koźminie zamek. Po upadku wojewody miasto wielokrotnie zmienia właścicieli. W XVI w. był własnością rodu Górków, po nich między innymi Sapiehów. W czasach I Rzeczypospolitej należał do najsilniejszych grodów w Wielkopolsce. W XVI w. był tu znaczny ośrodek sukienniczy, a w XVII w. znany ośrodek reformacji (w 1561 bracia czescy otworzyli w Koźminie drukarnię). W 1875 wybudowano linię kolejową, co przyspieszyło rozwój miasta. W latach 1887-1932 miasto powiatowe (powiat koźmiński). W 1906 miał miejsce w Koźminie strajk dzieci szkolnych. Już w listopadzie 1918 sformowano tu Radę Robotniczo-Żołnierską oraz, po wybuchu powstania wielkopolskiego, kompanię żołnierską. Zakończenie II wojny światowej nastąpiło w Koźminie 23 stycznia 1945. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kaliskiego. Przed 1875 i od 1999 w powiecie krotoszyńskim.

W 1995 r. na terenie miasta i gminy odbyło się referendum na podstawie którego Rada Miejska wystapiła do Szefa Urzędu Rady Ministów z prośbą o zmianę nazwy. Zarządzenie Rady Ministrów wydano w 1996, dzięki czemu przymiotnik Wielkopolski został dodany do nazwy miejscowosci 1 stycznia 1997.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zamek z pierwszej połowy XIV w., wybudowany przez Maćka Borkowica, murowany z cegły, tynkowany z wyjątkiem wieży, wielokrotnie przebudowywany (w XVI w. przez Górków, w stylu renesansowym, w XVIII w., w 1865), z pierwotnego założenia zachowały się wieża zamkowa, czworokątny dziedziniec oraz fragment fosy (obecnie alpinarium), według legendy zamek miał być połączony tunelem z parkiem pałacu w Dobrzycy,
  • kościół parafialny Najświętszej Marii Panny i świętego Wawrzyńca, wzniesiony w 1462 przez Hińczę z Rogowa, rozbudowywany (1670-1677), przebudowywany (XVIII w.), w stylu barokowym, murowany z cegły, otynkowany, o układzie bazylikowym, z trzema nawami i wieżą z blaszanym hełmem,
    • sklepienie z dekoracją stiukową,
    • manierystyczny ołtarz głównym z lat 1600-1630, trzykondygnacyjny, z licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami (między innymi rzeźba Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny z dawnego gotyckiego ołtarza z końca XV w.), z których wiele było stylizowanych na te z krakowskiego ołtarza mariackiego Wita Stwosza,
      • cyborium, renesansowe, z ok. 1540, z żelaznymi kutymi drzwiczkami, przyozdobione ornamentem roślinnym,
    • prezbiterium,
      • nagrobek Andrzeja i Barbary Górków, renesansowy, wykuty w piaskowcu i czarnym marmurze przed 1583,
      • epitafium zmarłej w czasie zarazy w 1606 Barbary z Winklerów,
      • belka tęczowa z grupą pasyjną,
    • kaplica,
      • kuta żelazna krata zamykająca wejście do kaplicy, renesansowa,
      • rzeźba Matka Boska, gotycka, z XV w.,
      • rzeźba ludowa Chrystus Frasobliwy,
    • obrazy czterech koźmińskich uczonych (Mikołaj, Albin i Aleksy – docenci Akademii Krakowskiej, Benedykt – profesor Akademii Krakowskiej, zasłużony dla rozwoju Biblioteki Jagiellońskiej, XV i XVI w.),
    • obraz tak zwanej szkoły wielkopolskiej Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, malowany na desce, z XVI w.,
    • dwie kropielnice kamienne przyozdobione ludzkimi maskami, romańskie,
    • stalle i ambona z XVII w.,
    • dzwon z 1546,
  • kościół i klasztor pobernardyński Najświętszej Marii Panny i świętych Stanisława i Franciszka, wzniesione w latach 1648-1670, barokowe, kościół otoczony krużgankiem, bogate wyposażenie wnętrza z XVIII w., klasztor przebudowywany w 1828 na więzienie po uprzedniej kasacie zakonu (1818), całość rewaloryzowana w latach 1885 i 1968,
  • kościół cmentarny Trójcy Świętej, drewniany, wzniesiony w 1570, odnowiony gruntownie w XIX w., kryty gontem,
    • belka tęczowa z 1570,
    • drewniana płyta grobowa z okresu zarazy 1707-1709,
    • cmentarz,
      • pomnik powstańców wielkopolskich,
      • groby 52 więźniarek zamęczonych w latach 1940-1945 w miejscowym obozie karnym,
  • dawny szpital, konstrukcji szkieletowej, z XVIII w.,
  • wiatrak-koźlak,
  • kamieniczki mieszczańskie, klasycystyczne.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa Koźmiński Klub Sportowy Biały Orzeł Koźmin Wielkopolski, grający w sezonie 2014/2015 w IV lidze, grupie wielkopolskiej południowej.

IKS "Spartakus" klub integracyjny propagujący tenis ziemny na wózkach którego prezesem jest Albin Batycki

Osoby związane z Koźminem[edytuj | edytuj kod]

Górkowie[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 3.10.2009].
  2. Dz. U. z 1996 r. Nr 155, poz. 761
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 104. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  4. portal Baza Kolejowa
  5. UMiG Koźmin Wielkopolski. [dostęp 2012-01-25].
  6. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 549
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]