Kościan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta Kościan. Zobacz też: artykuł o stacji kolejowej Kościan.
Kościan
Kościan
Herb Flaga
Herb Kościana Flaga Kościana
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kościański
Gmina gmina miejska
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 2. połowa XIII wieku
Burmistrz Michał Jurga
Powierzchnia 8,79 km²
Wysokość 75 - 85 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

24 194
2752 os./km²
Strefa numeracyjna
65
Kod pocztowy 64-000
Tablice rejestracyjne PKS
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kościan
Kościan
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościan
Kościan
Ziemia 52°04′40″N 16°36′12″E/52,077778 16,603333Na mapach: 52°04′40″N 16°36′12″E/52,077778 16,603333
TERC
(TERYT)
4303911011
Hasło promocyjne: W sercu Wielkopolski
Urząd miejski
al. Kościuszki 22
64-000 Kościan
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Kościan w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kościan (niem. Kosten) – miasto i gmina w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 24 194 mieszkańców[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mury miejskie
Widok z lotu ptaka

Nazwa Kościan pochodzi prawdopodobnie od „koszczki” – określenia rośliny bagiennej porastającej podmokłe tereny doliny Obry; „kościen”, „kościeniec” oznaczał sitowiec, sitową trawę[2]. Pierwsze wzmianki o Kościanie pochodzą z XII wieku. Pierwszy historyczny zapis źródłowy podający nazwę miasta w formie „Costan” występuje w 1242 roku w dokumencie pobliskiego opactwa benedyktynów w Lubiniu[3]. W XIII wieku był on osadą targową, zlokalizowaną w okolicy obecnego Placu Wolności, dopiero później – ze względów bezpieczeństwa – mieszkańcy przenieśli się na wyspę w widłach Obry[4].

Początki miasta[edytuj | edytuj kod]

Prawa miejskie uzyskał Kościan w II poł. XIII wieku, lokacja na prawie polskim nastąpiła u schyłku panowania księcia wielkopolskiego Przemysła I (1241 – 1257), w czasie rządów Bolesława Pobożnego (1257 – 1279), lub na początku rządów Przemysła II (1279 – 1296), późniejszego króla Polski. Początkowo był więc Kościan własnością książąt wielkopolskich, później (od 1296) książąt śląskich z linii głogowskiej, a od 1332 roku, po zdobyciu go przez wojska króla Władysława Łokietka i jego syna księcia Kazimierza miastem królewskim[3]. Król Władysław Jagiełło w 1400 roku, podczas swojej pierwszej (z aż ośmiu) wizyty w mieście potwierdził prawa miejskie Kościana przez lokację na prawie magdeburskim i nadał miastu wioski Nacław, Sieraków i Czarków[5].

Miasto było drugim po Poznaniu ośrodkiem miejskim w Wielkopolsce[4]. Kościan stał się siedzibą powiatu, pierwsze wzmianki o Powiecie Kościańskim pochodzą z 1397 roku. Utworzony w drugiej połowie XIV wieku Powiat Kościański obejmował, z wyjątkiem Ziemi Wschowskiej, całą południowo-zachodnią część Wielkopolski. Na czele powiatu stał powołany przez monarchę starosta. Pierwszym znanym starostą kościańskim był Jan z Rydzyny i Czerniny k. Góry Śląskiej (1409 – 1410).

W mieście istniało 21 cechów i kurkowe bractwo strzeleckie. Najbardziej znanym był cech sukienników. Pod tym względem Kościan był ośrodkiem o największym znaczeniu w Rzeczypospolitej. Sukna kościańskie dostarczano na dwór królewski, szyto z nich bogate szaty duchowieństwa polskiego. Sukiennicy z Kościana mieli własne domy handlowe w innych miastach np. w Gnieźnie. Sława ich wyrobów rozeszła się daleko poza granice, rozwinął się eksport. Inne miasta zazdrościły Kościanowi – sprzedawały własne, gorsze sukno jako kościańskie. Kościańskie sukna otrzymały więc od Kazimierza Jagiellończyka znak ochronny, uznany za pierwszy znak przemysłowy w Rzeczypospolitej. Była to pieczęć z ołowiu, z herbem miasta Kościana, orłem o rozpostartych skrzydłach i literą C od imienia królewskiego – Casimirus.

Wojny XVII wieku i rozbiory[edytuj | edytuj kod]

Dotkliwe straty i upadek potęgi Kościana nastąpił w wyniku wojen XVII i początku XVIII wieku. Za pomoc partyzantom w czasie „potopu”, Szwedzi spalili miasto i zburzyli zamek. W latach 1793–1807 i ponownie od 1815 roku Kościan należał do Prus. Wybudowanie linii kolejowej PoznańWrocław w 1856 roku, przyczyniło się do rozwoju przemysłu w mieście głównie tytoniowego i przetwórstwa buraków cukrowych. 31 grudnia 1918 roku kontrolę nad miastem przejęli powstańcy wielkopolscy. Traktat wersalski usankcjonował 1919 roku powrót Kościana do Polski.

Okres II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Duże zniszczenia miasta przyniosła II wojna światowa. W czasie jej trwania hitlerowcy zamordowali w dniach 2 września – 23 października 1939 w dwóch egzekucjach masowych 26[6] osób. 7 listopada 1939 Gestapo rozstrzelało w parku miejskim następnych 45 mieszkańców miasta. W styczniu i lutym 1940, w lesie nieopodal Jarogniewic, Niemcy zamordowali (poprzez zagazowanie[6]) 534[6][7] pacjentów Zakładu Psychiatrycznego w Kościanie. Po 1945 zwłoki pomordowanych ekshumowano i przeniesiono na cmentarz parafialny w Kościanie.

Okres po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta i rozbudowa istniejących zakładów przemysłowych. Powstały wtedy: rzeźnia, fabryka cygar i papierosów. Reaktywowano działalność powstałej w 1881 roku cukrowni. Większość fabryk, oprócz mleczarni, zostało zamkniętych lub przeniesionych w latach 90. XX w. i na początku XXI w. Z dniem 1.09.2011 Obrzańska Spółdzielnia Mleczarska została przejęta przez SM Mlekovita, która nieprzerwanie kontynuuje działalność mleczarni.

Burmistrzowie[edytuj | edytuj kod]

Urząd burmistrza w Kościanie po odrodzeniu samorządu w Polsce w 1990 sprawowali:

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Kościół Świętego Ducha z II poł. XIV wieku
Ratusz (obecnie siedziba Muzeum Regionalnego)
Pomnik Jana Pawła II przed kościołem Pana Jezusa

Do zabytków Kościana należą:[8]

Zabytkowy dom w Kościanie
Krzywy dom przy ulicy Masztalerza
  • kościół farny gotycki z XIV wieku z niedokończoną wieżą mierzącą pierwotnie ponad 60 metrów i cennymi ołtarzami : Głównym, Zesłania Ducha św, św. Anny, Św. Józefa, Św. Kazimierza, M.B. Szkaplerznej, Św. Barbary, Św. Walentego, Św. Benona i Serca Pana Jezusa,
  • Kaplica pw. Pana Jezusa z 1666 roku,
  • Kościół Świętego Ducha z II poł. XIV wieku,
  • Ratusz z XV wieku,
  • Pozostałości murów miejskich z XIVXVI wieku,
  • Kamienice z XVIIIXIX wieku,
  • Zespół dawnego klasztoru bernardynów wzniesiony w latach 1605-1611,
  • Wiatrak Koźlak z 1714 roku,
  • Budynek poczty na al. Kościuszki z 1838 roku,
  • Willa starosty na al. Kościuszki,
  • Starostwo powiatowe z końca XIX wieku,
  • Wille Sanatoryjne,
  • Kaplica pw. NMP Anielskiej,
  • Park miejski im. Kajetana Morawskiego,
  • Szpital św. Zofii zbudowany w 1912 roku,
  • Kaplica św. Zofii przebudowana w 1908 roku,
  • Neogotycka kaplica cmentarna z XIX wieku,
  • Nenufar Club (figury świata),
  • Kompleks sportowo-rekreacyjny Łazienki : Tor saneczkowy z 1937, roku, Basen z 1943 roku i Hala sportowa z 1956 roku,
  • Krzywy dom przy ulicy Masztalerza 2 z XIX wieku,
  • Kościańskie Planty,
  • Miejska biblioteka w dawnym kościele ewangelickim z 1846 roku,
  • Kościan Miasto mostów i kładek : 6 mostów drogowych, 3 kolejowe oraz 10 mostów i kładek dla pieszych,
  • Willa miejska przy alei Kościuszki z końca XIX wieku,
  • Eklektyczna willa na ulicy Młyńskiej z 1904 roku,
  • I Liceum Ogólnokształcące im.Oskara Kolberga,
  • Uniwersytet w dawnej wytwórni papierosów,
  • Secesyjna ulica Surzyńskiego,
  • Dworzec Kolejowy z 1856 roku,
  • Budynki dawnej Cukrowni Kościan.S.A : Willa cukrownicza, wysoki na 85 metrów komin, hala produkcyjna itp.,
  • Modernistyczne osiedla: Jagiellońskie, Gen. W. Sikorskiego, Piastowskie, Konstytucji 3 Maja,
  • Modernistyczny kościół pw. Alberta Chmielowskiego,
  • Pomniki: Floriana Marciniaka, ks.Surzyńskiego, św.Jana Nepomucena, Feliksa,
  • Cmentarze kościańskie: Parafialny i Komunalny,
  • Budynek sądu na Placu Niezłomnych,
  • Krzywe rondo znajdujące się przy osiedlu Konstytucji 3 Maja,
  • Zabytkowy kompleks rzeźni zbudowany w 1912 roku, rozbudowany w 1913 roku,
  • Plac Wolności,
  • Katolicka szkoła powszechna na ulicy Mickiewicza zbudowana w latach 1914-1915 (obecnie Zespół Szkół nr 1),
  • Stuletnia spółdzielnia mieszkaniowa i stuletni blok na ulicy Bączkowskiego,
  • Wieża ciśnień na ulicy Czempińskiej z 1908 roku. Remontowana w latach 2011-2013. Posiada jedyny na świecie dach obserwatorium astronomicznego postawiony na prostokącie[9],
  • Najwyższą budowlą w Kościanie jest komin nieistniejącej cukrowni o wysokości 85 metrów[potrzebne źródło]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkola
    • Samorządowe Przedszkole nr 1
    • Samorządowe Przedszkole nr 2
    • Samorządowe Przedszkole nr 3
    • Samorządowe Przedszkole nr 4
  • Zespoły Szkół
    • Zespół Szkół nr 1
    • Zespół Szkół nr 2
    • Zespół Szkół nr 3
    • Zespół Szkół nr 4
  • Szkoły średnie
  • Inne szkoły

Transport[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Klubami sportowymi w mieście są:

  • Piłkarski Klub Sportowy Obra Kościan (IV liga)
  • Basket Club Obra Kościan (II Liga Koszykówki, grupa D)
  • Międzyszkolny Klub Sportowy "Tęcza" (II Liga Piłki Ręcznej, grupa A)
  • Sportowy Klub Taekwon-do 'TIGER' (taekwon-do ITF i kickboxing)
  • Klub Sportowy "Kobra Jass" (trójbój siłowy)
  • Uczniowski Klub Sportowy "KSM Tęcza" (szachy)
  • Kościański Klub Żeglarski
  • Ludowy Klub Sportowy "SANA" (lekkoatletyka)
  • Klub Bokserski im. F.Stamma
  • Uczniowski Klub Sportowy "Jedynka" (koszykówka chłopców)
  • Uczniowski Klub Żeńskiej Piłki Siatkowej
  • Uczniowski Klub Sportowy "Czwórka" (piłka nożna chłopców)
  • Uczniowski Klub Sportowy "Sokół" (taekwondo)
  • Uczniowski Klub Sportowy "Hellada" (tenis ziemny i stołowy)
  • Uczniowski Klub Żeńskiej Piłki Siatkowej "UKŻPS" (siatkówka)
  • Kościańskie Towarzystwo Tenisowe
  • Towarzystwo Sportowe "Amator"
  • Klub Karate "Gottsu"
  • Klub Hokejowy Wilki (hokej na lodzie)
  • Alliance BJJ (sztuki walki, mma, jiu jitsu, luta livre)

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r. (pol.). GUS. [dostęp 2012-08-07].
  2. Historia miasta Kościana. I Liceum Ogólnokształcące im. Oskara Kolberga. [dostęp 2009-05-12].
  3. 3,0 3,1 Początki miasta Kościana. Koscian.pl. [dostęp 2009-05-12].
  4. 4,0 4,1 Historia Kościana. Koscian.pl. [dostęp 2009-05-09].
  5. Kościół Dominikanów, kaplica P. Jezusa w Kościanie. Włocławek: O. Władysław Szołdrski C. SS. R., 1927, s. 63.
  6. 6,0 6,1 6,2 Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939 – 1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 281.
  7. Historia Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego im. Oskara Bielawskiego w Kościanie.
  8. Miasto Kościan. W: Turystyka. Interesujące miejsca i zabytki [on-line]. Powiat Kościański. [dostęp 2009-05-09].
  9. http://mosir.koscian.pl/wieza,8791.html
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 czerwca 2014.
  11. ŚRME w Polsce (woj. wielkopolskie). http://sztandar-biblijny.pl. [dostęp 2014-08-26].
  12. Kościan - Alzey (Niemcy). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  13. Kościan - Wernshausen (Niemcy). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  14. Kościan - Krimpen a/d IJssel. koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  15. Kościan - Nederlek (Holandia). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  16. Kościan - Istra (Rosja). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  17. Kościan - Rakovnik (Czechy). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]