Stawiszyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Stawiszyn.
Stawiszyn
Ratusz w Stawiszynie (listopad 2009)
Ratusz w Stawiszynie (listopad 2009)
Herb Flaga
Herb Stawiszyna Flaga Stawiszyna
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kaliski
Gmina Stawiszyn
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja kalisko-ostrowska
Prawa miejskie 1291
Burmistrz Robert Michał Jarzębski
Powierzchnia 0,99 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

1586
1602 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 62
Kod pocztowy 62-820
Tablice rejestracyjne PKA
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Stawiszyn
Stawiszyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stawiszyn
Stawiszyn
Ziemia 51°55′06″N 18°06′41″E/51,918333 18,111389Na mapach: 51°55′06″N 18°06′41″E/51,918333 18,111389
TERC
(TERYT)
4304007094
SIMC 0937327
Urząd miejski
ul. Szosa Pleszewska 3
62-820 Stawiszyn
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Stawiszynmiasto w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim, w Kaliskiem, na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Czarną Strugą(zwaną przez miejscowych Bawołem), w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, siedziba gminy Stawiszyn.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa kaliskiego.

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto liczyło 1586 mieszkańców[1].

Stawiszyn jest niewielkim ośrodkiem przemysłowym w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym jest także najmniejszym[2] pod względem powierzchni miastem w Polsce (0,99 km²).

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Stawiszyn jest najmniejszym obszarowo miastem w Polsce[3]. Ośrodek usługowy dla rolnictwa; drobny przemysł odzieżowy i spożywczy. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 25 KoninKalisz.

Działalność duszpasterską prowadzą: kościół rzymskokatolicki i Kościół Ewangelicko-Augsburski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Stawiszynie (październik 2010)

Nazwa miasta wzmiankowana jest od końca XIII wieku jako Stavissin 1291 (nadanie praw miejskich) lub Stavischin 1294. Zniszczony w 1306 roku przez Litwinów, a w 1331 roku spalony przez Krzyżaków. Na wyprawę malborską w 1458 roku posłał 15 zbrojnych. Król Kazimierz III Wielki wybudował tu w XIV wieku zamek królewski, zniszczony w połowie XVII wieku podczas najazdu szwedzkiego, a na jego fundamentach wzniesiono w latach 1785–88 kościół ewangelicki[4].

W końcu XIII w. miasto posiadało obwarowania drewniano-ziemne, w połowie XIV wieku Stawiszyn otrzymał mury obronne, których budowę przypisuje się Kazimierzowi Wielkiemu. Zakończyło to proces ukształtowania przestrzennego miasta. Był to przypadek tzw. śląskiego schematu rozplanowania, polegającego na rozwidleniu szlaku na dwie równoległe do siebie ulice, zbiegające się przy przeprawach. Nadało to miastu charakterystyczny plan z owalnicowym jądrem. To owalne jądro stanowi najstarszy element przestrzenny Stawiszyna, wokół którego zostały wytyczone ulice. W jego centrum ulokowano czteroboczny rynek, a z jego narożników przeprowadzono 8 ulic. Natomiast przy murach miejskich biegły ulice obwodowe. Sieć uliczną miasta dopełniły ulice boczne, które podzieliły obszar miasta na bloki różnej wielkości i kształtów[5].

Po roku 1331 do 1793 r. miasto było siedzibą starostwa niegrodowego. Od XV wieku do połowy XVII wieku był jednym ze znaczniejszych miast w Wielkopolsce, jednak poważne zniszczenia w 1656 roku podczas najazdu szwedzkiego zakończyło okres prosperity. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[6].

W Stawiszynie działał na początku XVIII wieku, w ostatnim okresie swojego życia, Bolesław Gwidon Jaśniewicz w nieistniejącym już kościele kanoników Ducha Świętego i tamże pochowany. Stawiszyn utracił prawa miejskie w 1870 r. decyzją administracji rosyjskiej. Ponownie miasto od 1919 r.

Przed II wojną światową mieszkało tu wielu Żydów. Autorzy wydanego w 1883 roku Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich we wpisie dotyczącym Stawiszyna oprócz istnienia drewnianej synagogi wzmiankowali: „140 domów, 1924 mieszkańców (w tej liczbie 238 protestantów, 4 prawosławnych, 609 żydów). 1857 r. 169 domów (4 murowane), 1550 mieszkańców (364 żydów i 201 Niemców)”[7]. W 1884 roku w miejscowości żyło 656 wyznawców judaizmu, co stanowiło 31% wszystkich mieszkańców. Podczas spisu powszechnego z 1921 roku 672 mieszkańców (26%) zadeklarowało pochodzenie żydowskie. W 1940 roku część z nich niemieccy narodowi socjaliści deportowali do Kalisza, pozostałych wywieziono do getta w niedalekim Koźminku. Większość stawiszyńskich Żydów zginęła w lipcu 1942 roku w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem[8].

Demografia[edytuj | edytuj kod]


    Populacja mieszkańców Stawiszyna
    Źródło: Op. cit. [dostęp 25.03.2010]

Stowarzyszenia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Gminy i Miasta działa od 15 października 2012 r. Stowarzyszenie "Stawiszyn Moje Miasto Moja Gmina", które jako jeden z celów stawia sobie pomnażanie dorobku artystycznego i kulturalnego gminy i miasta. Stowarzyszenie organizuje festyny, zawody sportowe, zbiórki i loterie oraz spotkania przyczyniające się do prezentacji i popularyzacji lokalnych zespołów artystycznych oraz do kulturalnej integracji mieszkańców.

Ludzie związani ze Stawiszynem[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • gotycki kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła z XIV wieku
  • neogotycki kościół ewangelicko-augsburski z 1844 r.

Przypisy