Lubań (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lubań
Rynek z ratuszem, Wieżą Kramarską i rekonstrukcją sukiennic
Rynek z ratuszem, Wieżą Kramarską i rekonstrukcją sukiennic
Herb Flaga
Herb Lubania Flaga Lubania
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat lubański
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1225
Burmistrz Arkadiusz Słowiński
Powierzchnia 16,12 km²
Wysokość ok. 212 m n.p.m.
Populacja (31.03.2011)
• liczba ludności
• gęstość

22 301[1]
1346 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 75
Kod pocztowy 59-800 do 59-801
Tablice rejestracyjne DLB
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Lubań
Lubań
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubań
Lubań
Ziemia 51°07′05″N 15°17′21″E/51,118056 15,289167
TERC
(TERYT)
5020110011
Urząd miejski
ul. 7 Dywizji 14
59-800 Lubań
Strona internetowa
Lubań – Dom Solny z XVI w

Lubań (łuż. Luban, niem. Lauban) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim. Położony na Pogórzu Izerskim, nad rzeką Kwisą.

Historycznie leży w polskiej części Łużyc Górnych. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Według danych z 31 marca 2011 roku miasto miało 22 301 mieszkańców.

Miasto leży na międzynarodowym szlaku pątniczym - Drodze św. Jakuba. Zbiegają się tu trzy jego odcinki: Dolnośląska Droga św. Jakuba, Via Regia oraz Sudecka Droga św. Jakuba.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Widok w stronę Kamiennej Góry z Baszty Brackiej

51°07′00″N 15°18′00″E/51,116667 15,300000 Miasto położone jest ok. 45 km na płn-zach. od Jeleniej Góry i 25 km na wsch. od Zgorzelca.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 16,12 km²[2] i stanowi 3,76% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002[3] użytki rolne wynoszą 48%, a użytki leśne 3%.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotną nazwą miejscowości była serbołużycka nazwa Luban[4]. Po podbiciu w średniowieczu Słowian połabskich z plemion Serbów lużyckich mieszkających na Łużycach nazwa została później zgermanizowana na Lauban. Po II wojnie światowej polska administracja nadała miejscowości polską nazwę Lubań, nawiązującą do wcześniejszej nazwy łużyckiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • XIII w. – Lubań otrzymał prawa miejskie według prawa niemieckiego (magdeburskiego),
  • 1243 – margrabia brandenburski Otton III otrzymał Milsko (w tym Lubań) jako posag księżniczki Beatrycze, córki króla czeskiego Wacława I,
  • 1319-1337 – miasto należało do księstwa jaworskiego,
  • 1337 – miasto wraz z dużą częścią Milska przeszło we władanie króla czeskiego Jana Luksemburskiego,
  • 1346-1815 – miasto należało do górnołużyckiego Związku Sześciu Miast,
  • 1427 i 1431 – najazdy husyckie,
  • 1635 – Lubań pod panowaniem saskim,
  • 1815 – miasto stało się częścią pruskiej prowincji Śląsk,
  • 1865 – połączenie kolejowe ze Zgorzelcem i Węglińcem,
  • 1866 – połączenie kolejowe z Jelenią Górą,
  • 1896 – połączenie kolejowe z Leśną,
  • Elektryfikacja linii Wrocław-Zgorzelec – jedna z pierwszych (tzw. Śląskiej Kolei Górskiej) i budowa jej warsztatów w Lubaniu,
  • luty-maj 1945 – toczyły się zaciekłe walki radziecko-niemieckie o miasto, które skutkowały zniszczeniem miasta w ok. 60%,
  • 1945 – Lubań został miastem powiatowym na Ziemiach Odzyskanych
  • W warsztatach kolejowych Lubań produkowano elementy taboru kolejowego dla odbudowywanych Warszawy i Gdańska.
  • 2000 – Likwidacja Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Lubaniu

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Widok z Baszty Brackiej w kierunku ratusza
Baszta Bracka
obiekt zabytkowego dworca Lubań

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[5]:

  • obszar starego miasta
  • kościół parafialny pw. Trójcy Świętej, ul. Szymanowskiego 1, neogotycki z l. 1857-1861
  • kościół ewangelicki Marii Panny, al. Kombatantów, z drugiej poł. XIV-XIX w.
  • d. kościół ewangelicki pw. Świętego Krzyża, ul. Kościuszki
  • wieża Trynitarska (dzwonnicza) d. kościoła pw. Świętej Trójcy, pl. Lompy, z 1320 r. – pierwszej poł. XIV, XIX w., pozostałość rozebranego w XIX wieku kościoła pw. Świętej Trójcy
  • cmentarz ewangelicki, obecnie komunalny, ul. Wrocławska
  • cmentarz rzym.-kat., obecnie nieczynny, z poł. XIX w.
  • park miejski, ul. Kombatantów, z pocz. XIX w.
  • mury miejskie z 1318 r., zbudowane z kamienia bazaltowego z okolicznych kamieniołomów; pierwotnie otoczone fosą; w podwójnym pierścieniu murów znajdowały się cztery główne bramy miejskie: Nowogrodziecka, Mikołajska, Bracka i Zgorzelecka; obecnie pozostałości – fragmenty wzdłuż ul. Podwale:
    • wieża obronna – baszta Bracka, obok kościoła Świętego Krzyża, z 1318 r. – XIV w., część rozebranej w XIX wieku Bramy Brackiej
  • Wieża „Kramarska” (d. ratuszowa), z XIV w., pozostałość XIV-wiecznego ratusza
  • ratusz zbudowany w 1554 r. – XVI w. w stylu renesansowym; obecnie mieści Salę Rajców Miejskich, Muzeum Regionalne (d. Muzeum Osadnictwa Wojskowego), Urząd Stanu Cywilnego oraz Miejską Bibliotekę Publiczną
  • dom, ul. 7 Dywizji 12, z k. XIX w.
  • willa, obecnie szkoła, ul. Górna 1, z XIX w./XX w.
  • dom, obecnie rozlewnia wód, ul. Grunwaldzka 11, z XVI w., 1760 r. XIX w.
  • budynki dawnej cegielni Augustina, ul. Izerska 7, z drugiej poł. XIX w.-XX w.:
    • budynek administracyjny
    • budynek produkcyjny, obecnie magazyn
  • zespół willowy, ul. Kombatantów 2 i 2a, z pierwszej poł. XIX w., 1874 r.:
    • willa
    • stajnia z wozownią
    • park
    • ogrodzenie z bramą
  • willa z parkiem, ul. Kombatantów 11, z czwartej ćw. XIX w.
  • budynek z XVIII/XIX w. przy ul. Lompy 1 (dawne gimnazjum)
  • sąd, pl. 3 Maja 12, z 1899 r.
  • magazyn „Dom Solny” lub Dom Zbożowy, ul. Podwale 4, z 1539 r., 1689 r., XIX w., budynek zbudowany z kamienia bazaltowego ufundowany przez Radę Miejską spełniał swoje funkcje do XIX wieku, później służył jako więzienie miejskie
  • dom, ul. Spółdzielcza 17, z drugiej poł. XVIII w., XIX w., XX w.
  • dom „Pod Okrętem”, ul. Stara 1, z 1715 r. – XVIII w., rodzinny dom kupieckiej rodziny Kirchoffów
  • dom, ul. Tkacka 27, z ok. 1900 r.
  • zespół domu, ul. Warszawska 2, z k. XIX w.:
    • dom
    • budynek gospodarczy
    • ogród
  • dom, ul. Wąska 6, z XVIII w., druga poł. XIX w.
  • obiekty po byłych Królewskich Zakładach Kolei Górskiej (ZNTK Lubań), ul. Gazowa - wpisane do rejestru zabytków, wraz z obiektem parowozowni wachlarzowej. Jeden z największych tego typu zachowanych obiektów w Polsce i Europie.

Lubań – Uniegoszcz

  • kościół par. pw. Narodzenia NMP, ul. Różana, z XVI-XVIII w.
  • dom, ul. Jeleniogórska 18

inne zabytki:

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Centrum[edytuj | edytuj kod]

  • Stare Miasto
  • Śródmieście

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

  • Osiedle Piastów
  • osiedle Waryńskiego

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Centrum miasta. Widok z Baszty Brackiej

W Lubaniu krzyżują się następujące drogi kołowe:

Lubań jest także stacją węzłową linii kolejowych:

  • 279: Węgliniec – Lubań
  • 274: Jelenia Góra – Węgliniec
  • 274: Lubań – Mikułowa – Zgorzelec (reaktywowana dla ruchu pasażerskiego w grudniu 2011)
  • 337: Lubań – Leśna (linia towarowa).

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze plany wprowadzenia komunikacji miejskiej w Lubaniu powstały w latach siedemdziesiątych[6], jednak pierwsze autobusy wyjechały na ulice miasta w czerwcu 1989. Były to (i nadal są) zwykłe pojazdy PKS, nieprzystosowane do kursowania w mieście (m.in. brak pneumatycznie otwieranych drzwi). Spółka PKS Voyager, która przejęła transport miejski w Lubaniu po upadku Pekaes Lubań, planuje wprowadzenie pojazdów przystosowanych do transportu miejskiego[6].

Linie 50 i 51 łączą centrum miasta z odległymi dzielnicami, takimi jak Uniegoszcz, Księginki czy Osiedle Piastów.

Media[edytuj | edytuj kod]

Portale[edytuj | edytuj kod]

  • luban24.pl
  • eluban.pl

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • Przegląd Lubański
  • Ziemia Lubańska
  • Gablotka
  • Gazeta Regionalna

Radio i Telewizja[edytuj | edytuj kod]

Radio
Stacja Nadawca MHz Nadajnik Uwagi
Polskie Radio Program 1 Polskie Radio 99.0 Lubań
Polskie Radio Program 2 Polskie Radio 93.2 Świeradów Zdrój
Polskie Radio Program 3 Polskie Radio 91.5 Lubań
Polskie Radio Program 4 Polskie Radio 90.6 Świeradów Zdrój
RMF FM Grupa RMF 93.8 Lubań
Radio ZET Eurozet 89.4 Lubań
Radio Złote Przeboje Grupa Radiowa Agory 106.2 Jelenia Góra Słaby zasięg
Radio Plus Legnica Grupa Radiowa Time 102.8 Świeradów Zdrój
Muzyczne Radio 106.7 Świeradów Zdrój
Radio Maryja Warszawska Prowincja Redemptorystów 95.2 Świeradów Zdrój
[7]

Uwzględniono Polskie stacje radiowe . Istnieją także stacje internetowe: Radio Lubań[8] i Radio-Sawanna[9]

Naziemna Telewizja Cyfrowa
MUX Częstlotliwość Kanał Nadajnik
MUX I 546 MHz 30 Jelenia Góra
MUX II 586 MHz 35 Jelenia Góra
MUX III 698 MHz 49 Lubań , Jelenia Góra
MUX L1 610 MHz 38 Lubań

Istnieje także Telewizja kablowa "Komsat"[10]

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

W Lubaniu znajdują się takie placówki jak:

Żłobki , Przedszkola , Szkoły Podstawowe , Gimnazja i Szkoły Ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo
Szkoła Adres strona www Położenie Rok otwarcia Szkoly Uwagi
Żłobek Bąbelkowo ul. Mickiewicza 1c [11] Koło Starostwa Powiatowego ---------------------------- tam także jest Przedszkole
Przedszkole Niepubliczne nr 1 ul. Słoneczna 2 [12] na górce od J.Dąbrowskiego ----------------------------
Przedszkole Publiczne nr 1 ul. Mickiewicza 1b [13] Skrzyżowanie A. Mickiewicza i J.Dąbrowskiego ----------------------------
Przedszkole Publiczne nr 3 ul. Różana 1 [14] obok Gimnazjum nr 3 ----------------------------
Przedszkole Publiczne nr 5 ul. Mieszka II 1 [15] Osiedle "Piast" ----------------------------
Przedszkole Językowe "Akademia Malucha" ul. Armii Krajowej 9 [16] Naprzeciw Gimnazjum nr 2 01.09.2011 Dawniej Młodzieżowy Dom Kultury
Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza Kościuszki ul. Mickiewicza 1 [17] Obok Gimnazjum nr 2 03.09.1945 Pierwsza Szkoła w Lubaniu
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Europejskich Dróg Świętego Jakuba ul. Dolna 8 [18] Okolice Kościoła ----------------------------
Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II ul. Górna 1 [19] Pod Kamienną Górą ----------------------------
Szkoła Podstawowa nr 4 im. Kawalerów Orderu Uśmiechu ul. Kopernika 15 [20] Blisko sklepów i ZSP im. KZL 01.09.1960 Dawniej SP nr 5
Prywatna Szkoła Podstawowa nr 5
Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego ul. Skalnicza 3 [21] W okolicy kościół ----------------------------
Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika ul. Mickiewicza 1 [22] Obok SP nr 1 ----------------------------
Gimnazjum nr 3 im. Euroregionu Nysa ul. Rybacka 16 [23] Obok Przedszkola nr 3 ---------------------------- Dawniej SP nr 6
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Adama Mickiewicza ul. W. Łokietka 2 [24] Osiedle "Piast" LO - 10.09.1945

ZSE - 01.01.1950

ZSP - 01.09.2003

Wchodzący w skład ZSP nr. 1
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Kombatantów Ziemi Lubańskiej ul. Kopernika 31 [25] Obok SP nr 4 1946
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr. 2 ul. Leśna 8 [26] Za budynkami ul. Tadeusza Kościuszki 01.09.1962
Szkoła muzyczna I stopnia im. Oskara Kolberga al. Kombatantów 11 [27] Park Kamienna Góra luty 1992

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Lubaniu znajdują się następujące zakłady pracy:

  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej (PEC Lubań Sp. z o.o.)
  • Agromet ZEHS Lubań
  • Imakon Sp. z o.o.
  • Imka Sp.z o.o.

W mieście są także spółki miejskie :

  • Lubańskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. Lubań
  • Lubańskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. Lubań
  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. Lubań
  • Zakład Gospodarki i Usług Komunalnych Sp. z o.o. Lubań

Zlokalizowane w mieście Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w roku 2000 zostały postawione w stan upadłości.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2009[28]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 21 697 100 11 451 52,8 10 246 47,2
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1346 710,4 635,6

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Świętej Trójcy

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega Dolnośląska Droga św. Jakuba - odcinek szlaku pielgrzymkowego do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela w Hiszpanii.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[30]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. A.F. Busching, "A new system of geography", rozdz. "Lusatia", London 1762, s. 136.
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 11.9.2012]. s. 102,103.
  6. 6,0 6,1 Czerwone autobusy w Lubaniu?. „Ziemia Lubańska”. 8 (391), kwiecień/maj 2010. 
  7. Stacje Radiowe w Lubaniu (pol.). Radio Nadaje. [dostęp 2015-05-15].
  8. http://radioluban.pl - Radio Lubań
  9. http://www.radio-savana.pl Radio-Sawanna
  10. http://www.komsat.pl/news.php Tv "Komsat"
  11. "Bąbelkowo" (pol.). [dostęp 2015-05-17].
  12. http://sloneczne.org - Przedszkole Niepubliczne nr 1
  13. http://www.pm1.luban.pl - Przedszkole Publiczne nr 1
  14. http://www.pm3.luban.pl/?c=83 - Przedszkole Publiczne nr 3
  15. http://www.pm5.luban.pl/?c=83 - Przedszkole Miejskie nr 5
  16. http://www.przedszkoleluban.pl - Przedszkole Językowe "Akademia Malucha"
  17. http://www.sp1.luban.pl - Szkoła Podstawowa nr 1
  18. http://www.sp2.luban.pl - Szkoła Podstawowa nr 2
  19. http://www.sp3.luban.pl - Szkoła Podstawowa nr 3
  20. http://www.sp4luban.pl - Szkoła Podstawowa nr 4
  21. http://www.g1luban.win.pl - Gimnazjum nr 1
  22. http://gim2lub.pl/start.htm - Gimnazjum nr 2
  23. http://www.gim3.luban.pl - Gimnazjum nr 3
  24. http://www.zspmickiewicz.edu.pl - ZSP im. A.Mickiewicza
  25. http://www.zspimkzl.pl/zspimkzl/index.php - ZSP im. KZL
  26. http://www.zsp2.boo.pl/viewpage.php?page_id=24 - Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr. 2
  27. http://psmluban.pl - Szkoła Muzyczna I stopnia im. Oskara Kolberga
  28. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  29. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  30. MIASTA PARTNERSKIE (pol.). miastoluban.pl. [dostęp 2011-11-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]