Lubań (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lubań
Rynek z ratuszem, Wieżą Kramarską i rekonstrukcją sukiennic
Rynek z ratuszem, Wieżą Kramarską i rekonstrukcją sukiennic
Herb Flaga
Herb Lubania Flaga Lubania
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat lubański
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1225
Burmistrz Arkadiusz Słowiński
Powierzchnia 16,12 km²
Wysokość ok. 212 m n.p.m.
Populacja (31.03.2011)
• liczba ludności
• gęstość

22 301[1]
1346 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 75
Kod pocztowy 59-800 do 59-801
Tablice rejestracyjne DLB
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Lubań
Lubań
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubań
Lubań
Ziemia 51°07′05″N 15°17′21″E/51,118056 15,289167
TERC
(TERYT)
5020110011
Urząd miejski
ul. 7 Dywizji 14
59-800 Lubań
Strona internetowa
Lubań – Dom Solny z XVI w

Lubań (łuż. Luban, niem. Lauban) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim. Położony na Pogórzu Izerskim, nad rzeką Kwisą.

Historycznie leży w polskiej części Łużyc Górnych. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

31 marca 2011 roku miasto liczyło 22 301 mieszkańców.

Miasto leży na międzynarodowym szlaku pątniczym - Drodze św. Jakuba. Zbiegają się tu trzy jego odcinki: Dolnośląska Droga św. Jakuba, Via Regia oraz Sudecka Droga św. Jakuba.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Widok w stronę Kamiennej Góry z Baszty Brackiej

51°07′00″N 15°18′00″E/51,116667 15,300000 Miasto położone jest ok. 45 km na płn-zach. od Jeleniej Góry i 25 km na wsch. od Zgorzelca.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 16,12 km²[2] i stanowi 3,76% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002[3] użytki rolne wynoszą 48%, a użytki leśne 3%.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotną nazwą miejscowości była serbołużycka nazwa Luban[4]. Po podbiciu w średniowieczu Słowian połabskich z plemion Serbów lużyckich mieszkających na Łużycach nazwa została później zgermanizowana na Lauban. Po II wojnie światowej polska administracja nadała miejscowości polską nazwę Lubań, nawiązującą do wcześniejszej nazwy łużyckiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • XIII w. – Lubań otrzymał prawa miejskie według prawa niemieckiego (magdeburskiego),
  • 1243 – margrabia brandenburski Otton III otrzymał Milsko (w tym Lubań) jako posag księżniczki Beatrycze, córki króla czeskiego Wacława I,
  • 1319-1337 – miasto należało do księstwa jaworskiego,
  • 1337 – miasto wraz z dużą częścią Milska przeszło we władanie króla czeskiego Jana Luksemburskiego,
  • 1346-1815 – miasto należało do górnołużyckiego Związku Sześciu Miast,
  • 1427 i 1431 – najazdy husyckie,
  • 1635 – Lubań pod panowaniem saskim,
  • 1815 – miasto stało się częścią pruskiej prowincji Śląsk,
  • 1865 – połączenie kolejowe ze Zgorzelcem i Węglińcem,
  • 1866 – połączenie kolejowe z Jelenią Górą,
  • 1896 – połączenie kolejowe z Leśną,
  • Elektryfikacja linii Wrocław-Zgorzelec – jedna z pierwszych (tzw. Śląskiej Kolei Górskiej) i budowa jej warsztatów w Lubaniu,
  • luty-maj 1945 – toczyły się zaciekłe walki radziecko-niemieckie o miasto, które skutkowały zniszczeniem miasta w ok. 60%,
  • 1945 – Lubań został miastem powiatowym na Ziemiach Odzyskanych
  • W warsztatach kolejowych Lubań produkowano elementy taboru kolejowego dla odbudowywanych Warszawy i Gdańska.
  • 2000 – Likwidacja Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Lubaniu

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Widok z Baszty Brackiej w kierunku ratusza
Baszta Bracka
obiekt zabytkowego dworca Lubań

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[5]:

  • obszar starego miasta
  • kościół parafialny pw. Trójcy Świętej, ul. Szymanowskiego 1, neogotycki z l. 1857-1861
  • kościół ewangelicki Marii Panny, al. Kombatantów, z drugiej poł. XIV-XIX w.
  • d. kościół ewangelicki pw. Świętego Krzyża, ul. Kościuszki
  • wieża Trynitarska (dzwonnicza) d. kościoła pw. Świętej Trójcy, pl. Lompy, z 1320 r. – pierwszej poł. XIV, XIX w., pozostałość rozebranego w XIX wieku kościoła pw. Świętej Trójcy
  • cmentarz ewangelicki, obecnie komunalny, ul. Wrocławska
  • cmentarz rzym.-kat., obecnie nieczynny, z poł. XIX w.
  • park miejski, ul. Kombatantów, z pocz. XIX w.
  • mury miejskie z 1318 r., zbudowane z kamienia bazaltowego z okolicznych kamieniołomów; pierwotnie otoczone fosą; w podwójnym pierścieniu murów znajdowały się cztery główne bramy miejskie: Nowogrodziecka, Mikołajska, Bracka i Zgorzelecka; obecnie pozostałości – fragmenty wzdłuż ul. Podwale:
    • wieża obronna – baszta Bracka, obok kościoła Świętego Krzyża, z 1318 r. – XIV w., część rozebranej w XIX wieku Bramy Brackiej
  • Wieża „Kramarska” (d. ratuszowa), z XIV w., pozostałość XIV-wiecznego ratusza
  • ratusz zbudowany w 1554 r. – XVI w. w stylu renesansowym; obecnie mieści Salę Rajców Miejskich, Muzeum Regionalne (d. Muzeum Osadnictwa Wojskowego), Urząd Stanu Cywilnego oraz Miejską Bibliotekę Publiczną
  • dom, ul. 7 Dywizji 12, z k. XIX w.
  • willa, obecnie szkoła, ul. Górna 1, z XIX w./XX w.
  • dom, obecnie rozlewnia wód, ul. Grunwaldzka 11, z XVI w., 1760 r. XIX w.
  • budynki dawnej cegielni Augustina, ul. Izerska 7, z drugiej poł. XIX w.-XX w.:
    • budynek administracyjny
    • budynek produkcyjny, obecnie magazyn
  • zespół willowy, ul. Kombatantów 2 i 2a, z pierwszej poł. XIX w., 1874 r.:
    • willa
    • stajnia z wozownią
    • park
    • ogrodzenie z bramą
  • willa z parkiem, ul. Kombatantów 11, z czwartej ćw. XIX w.
  • budynek z XVIII/XIX w. przy ul. Lompy 1 (dawne gimnazjum)
  • sąd, pl. 3 Maja 12, z 1899 r.
  • magazyn „Dom Solny” lub Dom Zbożowy, ul. Podwale 4, z 1539 r., 1689 r., XIX w., budynek zbudowany z kamienia bazaltowego ufundowany przez Radę Miejską spełniał swoje funkcje do XIX wieku, później służył jako więzienie miejskie
  • dom, ul. Spółdzielcza 17, z drugiej poł. XVIII w., XIX w., XX w.
  • dom „Pod Okrętem”, ul. Stara 1, z 1715 r. – XVIII w., rodzinny dom kupieckiej rodziny Kirchoffów
  • dom, ul. Tkacka 27, z ok. 1900 r.
  • zespół domu, ul. Warszawska 2, z k. XIX w.:
    • dom
    • budynek gospodarczy
    • ogród
  • dom, ul. Wąska 6, z XVIII w., druga poł. XIX w.
  • obiekty po byłych Królewskich Zakładach Kolei Górskiej (ZNTK Lubań), ul. Gazowa - wpisane do rejestru zabytków, wraz z obiektem parowozowni wachlarzowej. Jeden z największych tego typu zachowanych obiektów w Polsce i Europie.

Lubań – Uniegoszcz

  • kościół par. pw. Narodzenia NMP, ul. Różana, z XVI-XVIII w.
  • dom, ul. Jeleniogórska 18

inne zabytki:

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Centrum[edytuj | edytuj kod]

  • Stare Miasto
  • Śródmieście

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

  • Osiedle Piastów
  • osiedle Waryńskiego

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Centrum miasta. Widok z Baszty Brackiej

W Lubaniu krzyżują się następujące drogi kołowe:

Lubań jest także stacją węzłową linii kolejowych:

  • 279: Węgliniec – Lubań
  • 274: Jelenia Góra – Węgliniec
  • 274: Lubań – Mikułowa – Zgorzelec (reaktywowana dla ruchu pasażerskiego w grudniu 2011)
  • 337: Lubań – Leśna (linia towarowa).

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze plany wprowadzenia komunikacji miejskiej w Lubaniu powstały w latach siedemdziesiątych[6], jednak pierwsze autobusy wyjechały na ulice miasta w czerwcu 1989. Były to (i nadal są) zwykłe pojazdy PKS, nieprzystosowane do kursowania w mieście (m.in. brak pneumatycznie otwieranych drzwi). Spółka PKS Voyager, która przejęła transport miejski w Lubaniu po upadku Pekaes Lubań, planuje wprowadzenie pojazdów przystosowanych do transportu miejskiego[6].

Linie 50 i 51 łączą centrum miasta z odległymi dzielnicami, takimi jak Uniegoszcz, Księginki czy Osiedle Piastów.

Media[edytuj | edytuj kod]

Portale[edytuj | edytuj kod]

  • luban24.pl
  • e-luban.pl

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • Przegląd Lubański
  • Ziemia Lubańska
  • Gablotka
  • Gazeta Regionalna

Radio[edytuj | edytuj kod]

  • Radio Lubań (internetowe)

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

W Lubaniu znajdują się takie placówki jak:

Przedszkole :[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne nr 1,3,5
  • niepubliczne nr 1 i Językowe "Akademia Malucha"

Szkoła Podstawowa :[edytuj | edytuj kod]

  • nr 1 im. Tadeusza Kościuszki,
  • nr 2 im. Europejskich Dróg Świętego Jakuba,
  • nr 3 im. Jana Pawła II,
  • nr 4 im. Kawalerów Orderu Uśmiechu,
  • Prywatna SP nr 5

Gimnazjum :[edytuj | edytuj kod]

  • nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego,
  • nr 2 im. Mikołaja Kopernika,
  • nr 3 im. Euroregionu Nysa

Szkoła Ponadgimnazjalna:[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Kombatantów Ziemi Lubańskiej,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Adama Mickiewicza,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2,
  • Niepubliczne Szkoły Ponadgimnazjalne

I Szkoła muzyczna I stopnia im. Oskara Kolberga

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Lubaniu znajdują się następujące zakłady pracy:

  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej (PEC Lubań Sp. z o.o.)
  • Agromet ZEHS Lubań
  • Imakon Sp. z o.o.
  • Imka Sp.z o.o.

W mieście są także spółki miejskie :

  • Lubańskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. Lubań
  • Lubańskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. Lubań
  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. Lubań
  • Zakład Gospodarki i Usług Komunalnych Sp. z o.o. Lubań

Zlokalizowane w mieście Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w roku 2000 zostały postawione w stan upadłości.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2009[7]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 21 697 100 11 451 52,8 10 246 47,2
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1346 710,4 635,6

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Świętej Trójcy

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega Dolnośląska Droga św. Jakuba - odcinek szlaku pielgrzymkowego do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela w Hiszpanii.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[9]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. A.F. Busching, "A new system of geography", rozdz. "Lusatia", London 1762, s. 136.
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 11.9.2012]. s. 102,103.
  6. 6,0 6,1 Czerwone autobusy w Lubaniu?. „Ziemia Lubańska”. 8 (391), kwiecień/maj 2010. 
  7. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  9. MIASTA PARTNERSKIE (pol.). miastoluban.pl. [dostęp 2011-11-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]