Żmigród

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miejscowości w województwie dolnośląskim. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Żmigród
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Panorama Żmigrodu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat trzebnicki
Gmina Żmigród
Prawa miejskie 1253
Burmistrz Robert Lewandowski (od 2008)
Powierzchnia 9,49 km²
Wysokość 85 – 103[potrzebny przypis] m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

6477[1]
682,5 os./km²
Strefa numeracyjna 71
Kod pocztowy 55-140
Tablice rejestracyjne DTR
Położenie na mapie gminy Żmigród
Mapa lokalizacyjna gminy Żmigród
Żmigród
Żmigród
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żmigród
Żmigród
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Żmigród
Żmigród
Położenie na mapie powiatu trzebnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu trzebnickiego
Żmigród
Żmigród
Ziemia51°28′13″N 16°54′18″E/51,470278 16,905000
TERC (TERYT) 0220064
SIMC 0987503
Urząd miejski
pl. Wojska Polskiego 2-3
55-140 Żmigród
Strona internetowa

Żmigród (niem. Trachenberg, dawna polska nazwa: Straburek[2] lub Stramburek[3]) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żmigród, leży nad rzekami Baryczą i Sąsiecznicą.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,49 km²[4].

Obszar miasta jest położony na wysokości od 85 do 103 m n.p.m.[potrzebny przypis]

Żmigród historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta składa się z dwóch polskich słów żmija oraz gród i oznacza „gród żmij[5]. Wywód ten przedstawił śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o znaczeniu nazw na Śląsku wydanej w Bytomiu w 1896. Zanotował on nazwę miasta w polskim brzmieniu „Żmijgród” podając jej znaczenie „von żmija – Schlange und gród – Burg[5]. Pogląd ten podzielał również polski językoznawca Stanisław Rospond[6] Niektórzy utożsamiają nazwę żmija ze staropolskim określeniem smoka, którego wizerunek utrwalono w herbie miasta.

Pierwsze zanotowane nazwy miejscowości pochodzą z bulli wrocławskiej z 1155, gdzie jest mowa o villa super vadum Zunigrod[7]. Nazwę Smigrod notowano również w łacińskim dokumencie z 1228. Konstanty Damrot podaje również dwie kolejne nazwy wynotowane ze średniowiecznych dokumentów gdzie miejscowość wymieniona jest w 1245 Zmigrod oraz z 1358 Smigrod[5]. Niemcy początkowo zgermanizowali nazwę na „Schmiegrode[5], a później na „Trachenberg”.

Niemcy wywodzili nazwę miasta od średnio-wysoko-niem. Trache, od którego pochodzi niem. Drache, oznaczające smoka + berg = góra (częste w niemieckich nazwach miejscowych), dosłownie przetłumaczyć można by na smoczą górę powołując się na nazwę Trachenberg z (1322).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieża zamkowa w Żmigrodzie

Najstarsze źródła mówią o osadzie istniejącej w III okresie epoki brązu. Pierwsze wzmianki pojawiają się w bulli papieża Hadriana IV z 1155. Obecne miasto zostało ulokowane przez Henryka III Białego w 1253 nad brzegami Baryczy, w miejscu, gdzie brodem przekraczano rzekę. Nowa osada powstała, naprzeciw dawnej osady słowiańskiej Zunigrod. Gród został ufortyfikowany, otoczony solidną palisadą, wałem i fosą, zbudowano dwie bramy, które zlikwidowano dopiero w 1819.

W 1560 wzniesiono nowy zamek z wieżą, później modernizowany, który w czasie wojny trzydziestoletniej był kilkakrotnie oblegana. W 1642 zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Lennarta Torstensona[8]. Szwedzi władali zamkiem do 1650. W tym czasie rozbudowano zamek. Następna rozbudowa miała miejsce w latach 1655–1657 z inicjatywy ówczesnego właściciela Żmigrodu, Melchiora von Hatzfeldta. W 1691 wzniesiono nowe fortyfikacje.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Żmigrodu, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[9].

W 1813 w barokowym pałacu Hatzfeldów, doszło do spotkania króla Prus Fryderyka Wilhelma III z carem Rosji Aleksandrem I, podczas którego podpisano protokół trachenberski(ang.) (żmigrodzki), którego celem było ostateczne pokonanie Napoleona Bonapartego[10][8].

23 stycznia 1945 wojska XI Korpusu Pancernego 4 Armii Pancernej gen. Dmitrija Leluszenki zdobyły Żmigród broniony przez garnizon niemiecki. Miasto zostało zniszczone z wyjątkiem zamku, który został podpalony już po zakończeniu walk. Miasto zostało przyłączone do Polski, zaś jego dotychczasowa ludność wysiedlona do Niemiec.

W 1996 uruchomiono Tor doświadczalny Instytutu Kolejnictwa, na który wjeżdża się ze stacji Żmigród.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W okresie PRL w mieście funkcjonowało szereg zakładów produkcyjnych w tym m.in. roszarnia lnu oraz filia wrocławskiego „Pafawagu[11]. Po transformacji ustrojowej część zakładów postawiona została w stan upadłości.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Żmigród należy do Stowarzyszenia Gmin Turystycznych Wzgórz Trzebnickich i Doliny Baryczy, które promuje lokalne atrakcje i zachęca turystów do korzystania ze szlaków rowerowych, pensjonatów, restauracji, kąpielisk, basenów, łowisk wędkarskich i innych atrakcji turystycznych.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Świętej Trójcy, z 1599
Poewangelicki kościół filialny pw. Stanisława Kostki, z lat 1854–1861

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[12]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, z 1599, 1723 – XVIII w.
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki fil. pw. św. Stanisława Kostki, ul. Rybacka 1, z lat 1854–1861
  • wieża mieszkalna – baszta, kamienna z 1560, 1642, zachowała się z dawnego założenia pozostałości zamku z XIV wieku
  • zespół pałacowy, z XVIII w., XIX w., ul. Parkowa:

inne zabytki:

  • wieża ciśnień
  • nadbarycki park z cennym starodrzewem
  • figura św. Jana Nepomucena
  • kapliczka
  • zabytkowe kamieniczki
  • kolumna Maryjna.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Żmigrodu w 2014 roku[1].
Piramida wieku Zmigrod.png

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Żmigród polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Straburek w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.
  3. Wilh. Pokorny, Adam Tomaszewski, Mapa Polski, Lwów: Księgarnia Polska Bernarda Połonieckiego, 1921.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  5. a b c d Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 188.
  6. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 460.
  7. Henryk Łowmiański. Przemiany feudalne wsi polskiej do 1138 r.. „Przegląd Historyczny”. 1974 (tom 65 zesz. 3). s. 453. ISSN 0033-2186 (pol.). 
  8. a b Izabela Kaczyńska, Tomasz Kaczyński: Polska. Najciekawsze zamki. Warszawa: Sport i Turystyka, 2001, s. 59. ISBN 83-7200-871-X.
  9. Dorota Borowicz, Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 33, ISBN 83-229-2569-7, OCLC 69318732.
  10. Żmigród. Protokół trachenberski. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2012-02-16].
  11. Praca zbiorowa: Hasło Żmigród w: Mały przewodnik po Polsce. Warszawa: 1980, s. 353.
  12. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 181. [dostęp 2014-02-01].
  13. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-04].
  14. zmigrod.com.pl.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]