Żmigród

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta nad Baryczą. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Żmigród
Panorama Żmigrodu
Panorama Żmigrodu
Herb Flaga
Herb Żmigrodu Flaga Żmigrodu
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat trzebnicki
Gmina Żmigród
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1253
Burmistrz Robert Lewandowski (od 2008)
Powierzchnia 9,49 km²
Wysokość 85 – 103[potrzebny przypis] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

6 573
695 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 71
Kod pocztowy 55-140
Tablice rejestracyjne DTR
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Żmigród
Żmigród
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żmigród
Żmigród
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Żmigród
Żmigród
Ziemia 51°28′13″N 16°54′18″E/51,470278 16,905000
TERC
(TERYT)
5020320064
Urząd miejski
pl. Wojska Polskiego 2-3
55-140 Żmigród
Strona internetowa

Żmigród (niem. Trachenberg, dawna polska nazwa: Straburek[1]) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żmigród, leży nad rzeką Barycz i Sąsiecznica.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 6583 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,49 km²[3].

Obszar miasta jest położony na wysokości od 85 do 103 m n.p.m.[potrzebny przypis]

Żmigród historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Nazwa[edytuj]

Nazwa miasta składa się z dwóch polskich słów żmija oraz gród i oznacza - "gród żmij"[4]. Wywód ten przedstawił śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o znaczeniu nazw na Śląsku wydanej w Bytomiu w roku 1896. Zanotował on nazwę miasta w polskim brzmieniu "Żmijgród" podając jej znaczenie "von żmija - Schlange und gród - Burg"[4]. Pogląd ten podzielał również polski językoznawca Stanisław Rospond[5] Niektórzy utożsamiają nazwę żmija ze staropolskim określeniem smoka, którego wizerunek utrwalono w herbie miasta.

Pierwsze zanotowane nazwy miejscowości pochodzą z bulli wrocławskiej z 1155 r. gdzie jest mowa o villa super vadum Zuuigrod. Nazwę Smigrod notowano również w łacińskim dokumencie z 1228 roku. Konstanty Damrot podaje również dwie kolejne nazwy wynotowane ze średniowiecznych dokumentów gdzie miejscowość wymieniona jest w 1245 r. Zmigrod oraz z 1358 Smigrod[4]. Niemcy początkowo zgermanizowali nazwę na "Schmiegrode"[4], a później na "Trachenberg".

Niemcy wywodzili nazwę miasta od ś-w-n. Trache, od którego pochodzi niem. Drache, oznacza smoka + berg = góra (częste w niemieckich nazwach miejscowych), dosłownie przetłumaczyć można by na smoczą górę powołując się na nazwę Trachenberg z (1322 r.).

Historia[edytuj]

Wieża zamkowa w Żmigrodzie

Najstarsze źródła mówią o osadzie istniejącej w III okresie epoki brązu. Pierwsze wzmianki pojawiają się w bulli papieża Hadriana IV z 1155. Obecne miasto zostało ulokowane przez Henryka III Białego w 1253 roku nad brzegami Baryczy, w miejscu, gdzie brodem przekraczano rzekę. Nowa osada powstała, naprzeciw dawnej osady słowiańskiej Zunigrod. Gród został ufortyfikowany, otoczony solidną palisadą, wałem i fosą, zbudowano dwie bramy, które zlikwidowano dopiero w 1819 roku.

W 1560 wzniesiono nowy zamek z wieżą, później modernizowany, który w czasie wojny trzydziestoletniej był kilkakrotnie oblegana. W 1642 zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Lennarta Torstensona[6]. Szwedzi władali zamkiem do 1650. W tym czasie rozbudowano zamek. Następna rozbudowa miała miejsce w latach 1655–1657 z inicjatywy ówczesnego właściciela Żmigrodu, Melchiora Hatzfelda. W 1691 r. wzniesiono nowe fortyfikacje.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Żmigrodu, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[7].

W 1813 roku, w barokowym pałacu Hatzfeld, doszło do spotkania króla Prus Fryderyk Wilhelm III z carem Rosji Aleksander I, podczas którego podpisano protokół trachenberski (żmigrodzki), którego celem było ostateczne pokonanie Napoleona Bonaparte[8][6].

23 stycznia 1945 wojska X Korpusu Pancernego Gwardii 4 Armii Pancernej gen. Dmitrija Daniłowicza Leluszenki zdobyły Żmigród broniony przez garnizon niemiecki. Miasto zostało zniszczone z wyjątkiem zamku, który został podpalony już po zakończeniu walk. Miasto zostało przyłączone do Polski, zaś jego dotychczasowa ludność wysiedlona do Niemiec.

W 1996 r. uruchomiono Tor doświadczalny Instytutu Kolejnictwa, na który wjeżdża się ze stacji Żmigród.

Gospodarka[edytuj]

W okresie PRL w mieście funkcjonowało szereg zakładów produkcyjnych w tym m.in. roszarnia lnu oraz filia wrocławskiego "Pafawagu"[9]. Po transformacji ustrojowej część zakładów postawiona została w stan upadłości.


Zabytki[edytuj]

Kościół pw. Świętej Trójcy, z 1599 r.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[10]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, z 1599 r., 1723 r. - XVIII w.
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki fil. pw. św. Stanisława Kostki, ul. Rybacka 1, z l. 1854-61
  • wieża mieszkalna - baszta, kamienna z 1560 roku, 1642 r., zachowała się z dawnego założenia pozostałości zamku z XIV wieku
  • zespół pałacowy, z XVIII w., XIX w., ul. Parkowa:

inne zabytki:

  • wieża ciśnień
  • nadbarycki park z cennym starodrzewem
  • figura św. Jana Nepomucena
  • kapliczka
  • zabytkowe kamieniczki
  • kolumna Maryjna.

Wspólnoty religijne[edytuj]

Poewangelicki kościół filialny pw. Stanisława Kostki, z l. 1854-61

Demografia[edytuj]

Piramida wieku mieszkańców Żmigrodu w 2014 roku [12].
Piramida wieku Zmigrod.png

Administracja[edytuj]

Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Straburek w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  4. a b c d Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 188.
  5. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s.460
  6. a b Izabela Kaczyńska, Tomasz Kaczyński: Polska. Najciekawsze zamki. Warszawa: Sport i Turystyka, 2001, s. 59. ISBN 83-7200-871-X.
  7. Dorota Borowicz: "Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej". Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 33. ISBN 83-229-2569-7
  8. Żmigród. Protokół trachenberski (pol.). polskaniezwykla.pl. [dostęp 2012-02-16].
  9. Praca zbiorowa: Mały przewodnik po Polsce hasło "Żmigród". Warszawa: 1980, s. 353.
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 1 lutego 2014]. s. 181.
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  12. http://www.polskawliczbach.pl/Zmigrod, w oparciu o dane GUS.
  13. zmigrod.com.pl

Linki zewnętrzne[edytuj]