Jedlnia-Letnisko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jedlnia-Letnisko
Kościół św. Józefa w Jedlni-Letnisko
Kościół św. Józefa w Jedlni-Letnisko
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat radomski
Gmina Jedlnia-Letnisko
Liczba ludności (2017-08-02) 3941[1]
Strefa numeracyjna 48
Kod pocztowy 26-630
Tablice rejestracyjne WRA
SIMC 0625444
Położenie na mapie gminy Jedlnia-Letnisko
Mapa lokalizacyjna gminy Jedlnia-Letnisko
Jedlnia-Letnisko
Jedlnia-Letnisko
Położenie na mapie powiatu radomskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu radomskiego
Jedlnia-Letnisko
Jedlnia-Letnisko
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Jedlnia-Letnisko
Jedlnia-Letnisko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jedlnia-Letnisko
Jedlnia-Letnisko
Ziemia51°25′51″N 21°19′41″E/51,430833 21,328056
Strona internetowa miejscowości
Zalew w Jedlni Letnisko jesienią
Mapa hipsometryczna okolic Jedlni Letnisko
Molo w Jedlni Letnisko na jesieni 2014
"Buk Kościuszki" wiosną
"Trzy Stawy" zimą

Jedlnia-Letniskowieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jedlnia-Letnisko. Jest siedzibą gminy Jedlnia-Letnisko.

W latach 19451975 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego, natomiast potem w latach 1975–1998 do województwa radomskiego. Do 1954 roku siedziba gminy Gzowice.

Z Jedlni-Letnisko pochodzi sufragan radomski ks. bp. Stefan Siczek.

Historia[2][edytuj | edytuj kod]

  • W 1387 Władysław Jagiełło miał tu swój łowiecki folwark i w tymże roku, specjalnym przywilejem, uwolnił mieszkańców od danin, czyniąc ich łowcami królewskimi, pomocnymi przy polowaniu.
  • W 1905 wybudowano murowaną kaplicę o wymiarach: 6,5 × 12,5 m.
  • 28 marca 1921 roku erygowano parafię. Proboszczem został ksiądz Władysław Korpikiewicz.
  • W latach 20. dobudowano drewnianą część kościoła. Drzewo na budowę przekazał pierwszy nadleśniczy Stefan Łusakowski. W Jedlni znajdowała się wówczas siedziba Nadleśnictwa – zabytkowy budynek w stylu wilii szwajcarskiej, zachowany w dobrym stanie po dzień dzisiejszy, jest obecnie elementem ośrodka szkoleniowo-wypoczynkowego RD Lasów Państwowych w Radomiu. W ośrodku rok rocznie odbywa się święto polskiej Niezapominajki organizowane przez redaktora Eko Radia Andrzeja Zalewskiego oraz leśników ziemi radomskiej.
  • W 1917 miejscowości nadano nazwę – Jedlnia-Letnisko. Do powstania pierwszego wyrazu nazwy, Jedlnia, przyczynił się rejent Marcin Kaliszczak, natomiast do drugiego, Letnisko, lekarz Ludwik Żerański (1849–1905; ojciec Tadeusza Żerańskiego).
  • W Jedlni zaczęły powstawać pierwsze domy letniskowe, stawiane na wzór podwarszawskich willi w stylu świdermajer. Do dziś zachowało się kilka ponad stuletnich willi m.in. w posiadaniu rodzin: Chrzanowskich, Chmielewskich i Kaliszczaków. W okresie początkowym do Jedlni Letnisko – dawniej osady Mokrzec Swoboda ściągali zamożniejsi mieszkańcy Radomia, m.in. ówczesny Prezydent Radomia Czesław Golczewski.
  • Obecnie dzięki położeniu na skraju Puszczy Kozienickiej oraz wybudowaniu na rzece Gzówce 2,5 kilometrowego zalewu jest atrakcyjną miejscowością wypoczynkowo – turystyczną, natomiast kościół parafialny odrestaurowany przez proboszcza Andrzeja Margasa, jako jedyny na Mazowszu w stylu zakopiańskim, stał się wizytówką miasteczka.
  • W 1960 roku wieś zamieszkało 3036 mieszkańców, a w 1963 roku już 3281.
  • W 1978 Jedlnia-Letnisko została siedzibą gminy.

Geomorfologia i geologia[edytuj | edytuj kod]

  • zgodnie z podziałem fizyczno-geograficznym J. Kondrackiego (2002) teren Jedlni Letnisko i jej okolic znajduje się na pograniczu dwóch mezoregionów – Równiny Kozienickiej i Równiny Radomskiej.
  • omawiany obszar jest równiną zdenudowaną w warunkach peryglacjalnych, w czasie ostatniego zlodowacenia – północnopolskiego (to tzw. obszar o rzeźbie staroglacjalnej).
  • miejscowość od południa ograniczona jest przez zdenudowaną wysoczyznę morenową zbudowaną głównie z glin zwałowych (reprezentujących okres zlodowacenia środkowopolskiego) i jej eluwiów (z przełomu plejstocenu i holocenu), wysoczyzna ta rozcięta jest dolinami rzek: Pacynki i Gzówki, które wypełnione są holoceńskimi piaskami i żwirami.
  • na północ od Zalewu w Jedlni Letnisko występują pola piasków przewianych, na których rozwinęły się formy eoliczne w postaci utrwalonych wydm (głównie wydmy paraboliczne), wydmy te zostały ukształtowane przez wiatr wiejący z zachodu, na przełomie plejstocenu i holocenu. Klasycznym przykładem rzeźby eolicznej są "Mysie Górki".
  • najwyższą kulminacją omawianego obszaru jest wydma na terenie "Mysich Górek", która osiąga wysokość 183,3 m n.p.m., najniżej położony teren znajduje się w dolinie Pacynki, poniżej ujścia Gzówki, osiąga on wysokość ok. 145 m n.p.m.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

  • Jedlnia-Letnisko położona jest w widłach dwóch rzek: Pacynki i Gzówki,
  • w 1976 roku utworzono na rzece Gzówce zalew o powierzchni ok. 36 ha,
  • na prawym brzegu zalewu, na skraju rezerwatu "Jedlnia", znajdują się dwa źródełka mocno zmineralizowanej wody.

Miejsca i obiekty, które warto zwiedzić na terenie Jedlni Letnisko i jej okolic[edytuj | edytuj kod]

  • Zalew w Jedlni Letnisko wraz z molem (możliwość kąpieli i spaceru dookoła zalewu) oraz zbiornik dolny, poniżej zapory (również urokliwy), będący pozostałością dawnego młyna w Siczkach, który wzmiankowany był już w średniowieczu – obecnie na miejscu owego młyna przebiega droga wojewódzka nr 737 (RadomKozienice).
  • wpisany do rejestru zabytków drewniany Kościół pw. św. Józefa w Jedlni Letnisko, zbudowany w stylu zakopiańskim, wraz z letnim Kościołem Matki Bożej.
  • cmentarz parafialny – groby ułanów Wileńskiej Brygady Kawalerii z września 1939 roku oraz zabytkowe grobowce.
  • rezerwat "Jedlnia" na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego, zwiedzenie rezerwatu umożliwia ścieżka dydaktyczna "Jedlnia".

Rezerwat "Jedlnia" został utworzony w 1982 roku na powierzchni 86,42 ha. Położony jest po obu stronach szosy RadomKozienice. W 100-200-letnich drzewostanach pochodzenia naturalnego dominuje sosna zwyczajna, dąb szypułkowy i bezszypułkowy z domieszką brzozy. Na dużej powierzchni występuje podrost pochodzenia naturalnego, który stanowi sosna pospolita, dąb i jodła pospolita.

  • zbiorowe mogiły (7) ok. 450 ofiar rozstrzelanych przez Niemców w czasie II wojny światowej, zlokalizowane na terenie rezerwatu "Jedlnia".
  • pomnik ku czci patriotów poległych w walkach z Niemcami w latach 1939-1945 przed stacją kolejową.
  • dwa źródełka zmineralizowanej wody na prawym brzegu zalewu, po stronie rezerwatu "Jedlnia". z możliwością nalania wody do butelki.
  • "Mysie Górki" wraz z drewnianym krzyżem z 1917 roku, wykonanym przez Mikołaja Przyrowskiego. "Mysie Górki" to wydmy zbudowane z piasków eolicznych. Biegnie przez nie zielony szlak Radom-Pionki.
  • "Buk Kościuszki" na trasie zielonego szlaku Radom-Pionki, w okolicach gajówki Marybór. Trasa do "Buka" biegnie przez urokliwy drzewostan sosnowo-dębowo-jodłowy.

"Buk Kościuszki" jest okazem buka zwyczajnego, to pomnik przyrody o wymiarach: pierśnica ok. 1,1 m, obwód ok. 3 m, wysokość ok. 28 m, jego wiek szacowany jest na ok. 180 lat. To jedyny okaz tego gatunku drzewa o takich wymiarach na terenie Puszczy Kozienickiej. Pod nim, według legendy, wypoczywał wiosną 1794 roku Tadeusz Kościuszko. Stąd nazwy pobliskich wsi Tadeuszów i Kościuszków. Prawdopodobnie Naczelnik był w tych stronach, ale ów buk jeszcze wtedy nie rósł.

  • "Trzy Stawy" – dawne stawy rybne, nieopodal zielonego szlaku Radom-Pionki.
  • ścieżka dydaktyczna "Nad Pacynką" w dolinie rzeki Pacynki, nieopodal Antoniówki, z udostępnionym dla turystów źródełkiem św. Jana.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Piesze[edytuj | edytuj kod]

  • szlak turystyczny zielony zielony: Stacja PKP Pionki Zachodnie – Sokoły – uroczysko Marybór – Mysie Górki – rezerwat "Jedlnia" – Rajec Letnisko – Radom – Rożki PKP.
  • szlak turystyczny czarny czarny: Jedlnia-Letnisko – Rezerwat przyrody JedlniaKolonkaKieszekStokiLewaszówka (15,5 km)

w tym ścieżki dydaktyczne:

  • "Jedlnia".
  • "Nad Pacynką".

Rowerowe[edytuj | edytuj kod]

  • szlak rowerowy żółty (długość 51,5 km): Lesiów PKP – Jastrzębia – rezerwat "Ciszek" – Kieszek – Jedlnia-Letnisko – Słupica – rezerwat "Ługi Helenowskie" – "Gajówka Miodne" – Antoniówka – PolicznaCzarnolas.
  • szlak rowerowy zielony (długość 17,5 km): Ośrodek Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych w Jedlni Letnisko – rezerwat "Jedlnia" – rezerwat "Ciszek" – Królewska Droga – Wielka Góra – Szlabanowa Droga – Dąbrowa Kozłowiecka – rezerwat "Jedlnia" – OEEiIEP w Jedlni Letnisko.
  • szlak rowerowy czarny (długość 12 km): Radom lotnisko – Sadków – Groszowice – Jedlnia Letnisko PKP.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. BIP gminy, ludność
  2. Historia - Nasza Gmina - Gminny Portal Internetowy, www.jedlnia.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]