Warka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w woj.mazowieckim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Warka
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Klasycystyczny ratusz na placu hetmana Stefana Czarnieckiego (rynek)
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat grójecki
Gmina Warka
Data założenia XII w.
Prawa miejskie 1284 -1321
Burmistrz Dariusz Gizka
Powierzchnia 26,8 km²
Wysokość 99-130 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

11 894[1]
444,3 os./km²
Strefa numeracyjna +48 48
Kod pocztowy 05-660
Tablice rejestracyjne WGR
Położenie na mapie gminy Warka
Mapa lokalizacyjna gminy Warka
Warka
Warka
Położenie na mapie powiatu grójeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu grójeckiego
Warka
Warka
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Warka
Warka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Warka
Warka
Ziemia51°47′00″N 21°11′11″E/51,783333 21,186389
TERC (TERYT) 1406114
SIMC 0973978
Hasło promocyjne: Warka - małe miasto z wielką historią
Urząd miejski
pl. Czarnieckiego 1
05-660 Warka
Strona internetowa

Warka imiasto w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Warka. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego.

Miasto położone jest na pograniczu Równiny Warszawskiej i Równiny Kozienickiej, a pomiędzy nimi znajduje się Dolina Dolnej Pilicy. Wymienione regiony należą do Niziny Środkowomazowieckiej.

Miasto leży 50 km na południe od Warszawy i 40 km na północ od Radomia. Przez miasto przepływa rzeka Pilica będąca najdłuższym lewym dopływem Wisły.

Miasto królewskie Korony Królestwa Polskiego[2], położone w drugiej połowie XVI wieku w powiecie wareckim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z XIII wieku. Warka otrzymała prawa miejskie między 1284 a 1321, ponieważ w 1321 Książę Trojden I, potwierdził już fakt istnienia miasta Warka. Miasto rozwijało się głównie jako ośrodek produkcji piwa oraz dzięki handlowi.

W 1478, Książę mazowiecki Bolesław V, nadał Warce przywilej zastrzegający wyłączność dostaw tamtejszego piwa na swój dwór i sprzedaży w piwnicy warszawskiego ratusza. Przywilej ten został potwierdzony przez księcia w 1483. XVI wiek to okres dalszego rozkwitu miasta. O wysokim rozwoju piwowarstwa w Warce świadczy liczba piwowarów wykazana w lustracji dóbr królewskich. Wynika z niej, że w 1577, w Warce zamieszkiwało 30 piwowarów. Dla porównania, w znacznie większej Warszawie, było w tym czasie 38 mistrzów piwowarskich. Warka była wówczas drugim co do wielkości ośrodkiem piwowarskim w Księstwie Mazowieckim, a warzone tam piwo doceniane było m.in. przez takie osobistości ówczesnej Europy jak papież Klemens VIII.

Warka była miastem niegdyś bardzo rozległym i zamożnym – czego dowodem jest choćby to, że rynek dawnego miasta znajdował się tam, gdzie się dziś znajduje cmentarz grzebalny, zwany 'starym'. Znajdował się tam niegdyś kościół św. Anny. Miasto miało niegdyś kilka kościołów (Farny, O.O. Dominikanów, św. Barbary, św. Anny, św. Leonarda, Świętego Ducha i O.O. Franciszkanów.) Istnieje podanie, jakoby ongi przed wiekami księżna warszawska pisała do ks. Wareckiej: „Kiedyż to nasza Warszawa będzie tak wielką, jak Warka?” ¹.

W czasie potopu szwedzkiego, regimentarz Stefan Czarniecki pobił w 1656 w bitwie pod Warką wojska szwedzkie.

Od 1795 miasto w zaborze pruskim. W latach 1807-1815, Warka leżała w Księstwie Warszawskim, potem w Królestwie Polskim.

W czasie II wojny światowej nad Warką swoją pierwszą walkę powietrzną odbył 23 sierpnia 1944 1 pułk lotnictwa myśliwskiego „Warszawa” stworzony przy armii polskiej na wschodzie (data ta była uznawana w PRL jako dzień odrodzonego lotnictwa polskiego). W 15 rocznicę bitwy - 23 sierpnia 1959 roku odsłonięto tablicę pamiątkową wmurowaną w ścianę ratusza. Powstał też pomnik lotników umiejscowiony przy rynku[4].

16 stycznia 1945 roku miasto zostaje wyzwolone przez oddziały 8 armii gwardii I Frontu Białoruskiego oraz 2 i 3 dywizji piechoty WP (po wojnie ku ich czci wzniesiono pomnik[5]). Miasto zostało prawie doszczętnie zniszczone w wyniku działań na przyczółku warecko-magnuszewskim.

Po 1945 nastąpiła odbudowa miasta oraz rozwój przemysłu, powstały wówczas Zakłady Przemysłu Owocowo-Warzywnego i Fabryka Urządzeń Precyzyjnych[6].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze źródła historyczne podają nazwę Varca w 1231, w 1508 pojawia się już współczesna forma Warka[7]. Geneza nazwy miasta nie jest jednak jednoznacznie ustalona, a wyróżnia się dwie hipotezy. Według pierwszej nazwa miasta powstała od przedrostka war i przypuszczalnie określała miejsce wirów rzecznych.

Miasto od wieków słynęło z warzenia piwa, stąd inna teoria głosi, że nazwa Warka pochodzi od słowa „warzyć” (kipieć, kotłować się), co odpowiada jednemu z procesów produkcji piwa. Warka to także piwowarska jednostka miary oznaczająca porcję piwa uzyskanego z jednego warzenia. Funkcjonował również gwarowy rzeczownik war(ka) = ‘warzenie, gotowanie’.

Tradycje piwowarskie[edytuj | edytuj kod]

Tradycje piwowarskie w Warce sięgają XV w. Już wtedy na terenie dzisiejszego miasta Warka produkowany był napój alkoholowy na bazie jęczmienia. W 1478 miasto otrzymało od Księcia Mazowieckiego, Bolesława V, przywilej zastrzegający wyłączność dostaw tamtejszego piwa na swój dwór i sprzedaży w piwnicy warszawskiego ratusza. Kroniki historyczne wskazują, że w XVI w. na terenie miasta piwowarstwem zajmowało się aż 30 piwowarów, podczas gdy w dużo większej Warszawie liczba piwowarów wynosiła 38.

Przekazy historyczne, legendy i utwory literackie potwierdzają fakt, iż piwo z Warki, które ceniono za smak, klarowność i kolor gościło na stołach całego kraju podczas najważniejszych uczt i biesiad. Książę mazowiecki Bolesław V w dowód uznania nadał przywilej zastrzegający wyłączność dostawy wareckiego piwa na swój dwór (1483)[8]. Na początku XVII w., Jędrzej Święcicki, geograf i historyk Mazowsza, pisał, że „Pomyślność Warki stała przede wszystkim piwem…”.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Warka jest miastem z liczbą mieszkańców wynoszącą 11 894, z czego 51,8% stanowią kobiety, a 48,2% mężczyźni. W latach 2002-2017 liczba mieszkańców wzrosła o 7,9%.

Piramida wieku mieszkańców Warki w 2014 roku[1].


Piramida wieku Warka.png

Turystyka i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pofranciszkański kościół MB Szkaplerznej
Pomnik Lotników w Warce upamiętniający walki stoczone nad miastem w 1944

Obiekty znajdujące się w Warce[edytuj | edytuj kod]

  • kościół parafialny św. Mikołaja z lat 1603-61 w stylu barokowym,
  • pofranciszkański kościół Matki Boskiej Szkaplerznej z lat 1652-1746 w stylu barokowym, projekt Antonio Solari:
    • barokowe ołtarze i rokokowa ambona
    • miejsce pochówku książąt mazowieckich Trojdena I i Konrada II czerskiego i księżnej Danuty Anny, żony Janusza I, których szczątki przeniesiono do kościoła w 1859 ze zniszczonego kościoła Dominikanów. Tablica nagrobna fundacji płk Piotra Wysockiego. W „Topografia czyli opis Mazowsza” Jędrzeja Święcickiego, wydanej w 1634, napisał „Zaraz opodal widać miasto Warkę szeroko rozbudowane .....sześć kościołów, i siódmy bardzo wspaniały z klasztorem ks. dominikanów, w którym znajdują się godne widzenia grobowce Trojdena, Ziemowita, książąt mazowieckich, oraz Anny, siostry Witolda”
  • ratusz z 1821 w stylu klasycystycznym,
  • kamieniczka mieszczańska z XIX w. (ul. Długa),
  • na cmentarzu grób płk Piotra Wysockiego,
  • pomnik – miejsce po domu „na wójtostwie”, gdzie mieszkał (od 1857) i zmarł (1875) płk. Piotr Wysocki (dom Piotra Wysockiego spłonął w 1939),
  • stanowisko archeologiczne w Starej Warce (5 km od miasta),
  • w dzielnicy Winiary pałac Pułaskich z końca XVII w., a w nim Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego (pamiątki po Pułaskim, udział Polaków w walkach o niepodległość Stanów Zjednoczonych):
    • park wokół pałacu
    • pomnik Kazimierza Pułaskiego
  • pomnik powstańców 1863 na Błoniach, upamiętniający egzekucję płk Władysława Kononowicza i dwóch jego adiutantów, dokonaną przez Rosjan 2 czerwca 1863,
  • pomnik pomordowanych na Wschodzie - Krzyże Katyńskie,
  • ohel cadyka Izaaka Kalisza niedaleko mostu kolejowego posadowiony na przedwojennym kirkucie,
  • armata z września 1939 wydobyta przez jednego z rolników. Została odnowiona (ale zachowano np. ślady po pociskach). Można ją zobaczyć przy strzelnicy Klubu Oficerów Rezerwy (obok stadionu KS Warka).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na listę zabytków Narodowego Instytut Dziedzictwa wpisane są obiekty:[9]

Warka

  • kościół par. pw. św. Mikołaja, XIV-XVII, XX, nr rej.: 487/A/62 z 23.03.1962 oraz 177/A z 15.10.1982
  • zespół klasztorny franciszkanów, XVII/XVIII, nr rej.: 117/A/58 z 20.05.1958 oraz 178/A z 15.10.1982:
    • kościół pw. MB Szkaplerznej
    • dzwonnica
    • klasztor
  • cmentarz rzymskokatolicki z 1 poł. XIX-XX, nr rej.: A-1072 z 4.05.2012
  • ratusz, 1 poł. XIX, nr rej.: 488/A/62 z 23.03.1962 oraz 202/A z 14.04.1983
  • dom, ul. Długa 5, pocz. XIX, nr rej.: 1174/A/75 z 22.05.1975 oraz 203/A z 14.04.1983

Warka – Winiary

  • zespół pałacowy, XIX, nr rej.: 215/A/83 z 6.06.1983:
    • pałac (dec. dwór)
    • park

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Santa Piva Di Warka[edytuj | edytuj kod]

Z piwem Warka związana jest legenda dotycząca nuncjusza papieskiego Hipolita Aldobrandiniego, późniejszego papieża Klemensa VIII. Przebywając w Polsce bardzo zasmakował w wareckim piwie. Twierdził iż, „było wyborne, szczypiące, z koloru i smaku do wina podobne”. Po powrocie do Rzymu poważnie zachorował. Gdy na łożu boleści wyszeptał „...sancta piva di Polonia... sancta biera di Warka...”, obecni przy nim duchowni, sądząc, że chodzi o jakąś nieznaną świętą, zaczęli się modlić: „Santa Piva ora pro nobis” („Święta Pivo, módl się za nami”). Chory, słysząc to, wybuchnął śmiechem. W rezultacie wrzód, z powodu którego cierpiał, pękł i Aldobrandini zaczął zdrowieć.

Nieistniejący kościół[edytuj | edytuj kod]

Niegdyś w Warce za czasów jej świetności było aż siedem kościołów. Większość jednak zniknęła bez śladu. Z jednym z nich wiąże się osobliwa legenda, przekazywana w Warce z pokolenia na pokolenie. Świątynia ta miała stać nad Pilicą w miejscu tzw. jeziora dominikańskiego. Z niewiadomych przyczyn zapadła się pod ziemię i do dziś w dni wydarzeń dziejowych z głębi wód jeziora wydobywają się ponoć dźwięki dzwonów.

Natura[edytuj | edytuj kod]

Miasto przylega do Puszczy Stromeckiej, która jest bardzo bogata w grzyby. Można w niej też odnaleźć pozostałości po działaniach z okresu II wojny światowej (okopy, transzeje etc). Miasto jest położone nad rzeką Pilicą, która jest rzeką stosunkowo czystą, a jej dolina stanowi obszar niezwykle cenny pod względem przyrodniczym, dlatego w 1983 utworzono Obszar Chronionego Krajobrazu „Dolina Pilicy i Drzewiczki” o pow. 63 422 ha. Obejmuje on dolny odcinek doliny Pilicy dł. ok. 80 km – od Inowłodza do ujścia rzeki do Wisły. Dolina ma w tym miejscu 1,5 do 3,5 km szerokości. Rzeka Pilica również jest objęta obszarem programu Natura 2000. Obszar „Dolina Dolnej Pilicy” leży na wysokości 94–173 m n.p.m. i obejmuje równoleżnikowy 80 km odcinek doliny Pilicy, powyżej ujścia do Wisły oraz dolinę Drzewiczki. Warka ma znajdować się na terenie projektowanego Parku Krajobrazowym Dolnej Pilicy.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Miasto i gmina Warka należy do strefy klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego oraz na pograniczu podzielonych polskich regionów klimatycznych: łódzko-wieluńskiego, mazowiecko-podlaskiego. Region miasta i gminy jest zaliczany do Dfb przez Köppena i Geigera - klimat wilgotny kontynentalny z łagodnym latem.

Średnia temperatura i opady dla Warki
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna

Średnie dobowe temperatury [°C] -4.2 -3 2.1 8.5 13.6 16.8 18.2 17.7 13.7 8.9 3.3 -1.5 7,8

Opady [mm] 24 23 26 35 56 71 73 61 44 35 37 32 517
Źródło: climatebase[10]

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Miasto i gmina Warka są położone na Równinie Warszawskiej, Równinie Kozienickiej, Dolinie Środkowej Wisły i Doliny Dolnej Pilicy należące do makroregionu Niziny Środkowomazowieckiej. Granicę pomiędzy Równiną Warszawską a Dolinami Środkowej Wisły i Dolnej Pilicy wyznaczają wysokie skarpy, ograniczające odpowiednio od zachodu i północy formy dolinne. Większość części miasta położona jest na wzgórzu morenowym po części Równiny Warszawskiej. Morfologia Równiny jest mało urozmaicona. Jest to płaska, silnie zdenudowana powierzchnia akumulacji lodowcowej, zbudowana z glin zwałowych, osadów zastoiskowych i wodnolodowcowych zlodowacenia środkowopolskiego, stadiału Warty. Wysokość równiny sięga w granicach 120 - 130 m n.p.m. Po stronie Doliny Dolnej Pilicy teren wynosi niewiele ponad 100 m n.p.m. Dolina jest asymetryczna z stromym brzegiem północnym wynoszącą ponad ok. 20m i posiada system tarasów zalewowych i nadzalewowych.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiegają drogi wojewódzkie:

W ciągu drogi wojewódzkiej nr 730 na terenie miasta, znajduje się most drogowy na rzece Pilicy o konstrukcji belkowej, stalowej zespoloną z płytą żelbetową. Nosi imię hetmana Stefana Czarnieckiego. Jego długość wynosi 152 metry.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży na trasie linii kolejowej nr 8 Warszawa ZachodniaKraków Główny, wybudowanej w 1934 roku. Połączenia ze stacji obsługiwane są przez Koleje Mazowieckie oraz Intercity. Każdej doby przez Warkę przejeżdża, bądź zaczyna tutaj swój bieg 26 pociągów Kolei Mazowieckich w kierunku Warszawy i 23 pociągi do Radomia. Na stacji zatrzymują się również pociągi TLK. Linia eksploatowana jest również przez pociągi towarowe. Funkcjonuje bocznica do browaru. W mieście znajduje się most kolejowy nad rzeką Pilicą, który w pierwotnym założeniu miał być dwutorową przeprawą, o czym świadczy konstrukcja przęseł. Na stan 2018 roku jest przeprowadzona przebudowa linii kolejowej na odcinku pomiędzy Warką, a Czachówkiem Południowym. Zakończenie inwestycji na tym odcinku jest przewidywane na 2. połowę 2020 roku. Na przełomie 2018 a 2019 roku rozpocznie się remont linii kolejowej na trasie Warka-Radom. Obecny tor zostanie zmodernizowany, powstanie także nowy. Tym samym linia na tym odcinku będzie dwutorowa[11].

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Serwisy informacyjne[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka miasta i gminy Warka ma charakter przemysłowo-rolniczy. Wśród najbardziej znaczących zakładów trzeba wskazać należący do Grupy Żywiec Browar Warka, grupę kapitałową Prima oraz producenta win i koncentratów owocowych – Warwin S.A. Obok dużych firm w mieście działa również wiele mniejszych prywatnych zakładów (ok. 1200 podmiotów gospodarczych). W działalności przemysłowej gminy przeważa przetwórstwo owocowe, którego bazę stanowią okoliczne uprawy jabłek, wiśni i truskawek. Warka i jej okolice to rozległe obszary sadów, które są źródłem utrzymania zdecydowanej większości tutejszych rolników.

Sadownictwo[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest w najważniejszym regionie uprawy i przetwórstwa jabłek w Polsce. Warka należy do regionu znanego z wpisanych na listę produktów tradycyjnych i zarejestrowanych jako chronione oznaczenie geograficzne – produkt regionalny jabłek grójeckich. Od 2017 roku na terenie gminy Warka organizowany jest szlak jabłkowy „Jabłkowa Warka – Owoc Naszej Pasji” dofinansowanego w ramach programu Partnerstwa PAFW[19].

Stopa bezrobocia w gminie Warka wynosiło 2,5% w tym 2,8% wśród kobiet i 2,1% wśród mężczyzn[20]. Jest ono znacznie mniejsze niż w województwie mazowieckim (4,8%)[21] i znacznie mniejsze niż średnia Polski (5,7%)[22].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 w Warce „Bajkowy statek”[23]
  • Niepubliczne Przedszkole „Calineczka”[24]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Piotra Wysockiego w Warce[25]
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi im. Kazimierza Pułaskiego w Warce[26]

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Wysockiego w Warce[27]
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. 1 PLM „Warszawa” w Warce[28]

Organizacje charytatywne i działalność dobroczynna[edytuj | edytuj kod]

  • Internetowy Charytatywny Vortal Pomocy Dzieci Dzieciom „Pomocna – Dłoń”
  • Stowarzyszenie Na Rzecz Dzieci i Osób Niepełnosprawnych „Tęcza”[29]
  • Organizacja społeczna „Fundacja Młodzi dla Warki = Robi się”[30]
  • Stowarzyszenie W.A.R.K.A.[31]
  • Realizowany program Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności Lokalne Partnerstwa PAFW[32].

Kluby i organizacje sportowe / rekreacyjne[edytuj | edytuj kod]

  • SWKS - Stowarzyszenie Warecki Klub Strzelecki[33]
  • Szczep 1 Wareckich Drużyn Harcerskich i Gromad Zuchowych[34]
  • KS PUŁASKI WARKA - klub koszykarski mężczyzn
  • KS Start Pułaski Warka - klub biegacza[35]
  • WTS Warka - Klub siatkarski mężczyzn
  • KS Warka – Klub piłkarski mężczyzn założony w 1923 roku[36]
  • Warka-Team - Zespół rajdowy[37]
  • UKS Olimpic Warka - Klub pływacki
  • „KOREK” Warka - Klub kajakowy
  • Farma Sielanka - Ośrodek jeździecki[38]
  • UKS TOM BEE TEAM - Sekcja kick-boxingu[39]
  • ODNOVA - Klub fitness[40]
  • CeSiR - Centrum Sportu i Rekreacji[41]
  • Paintball Hardcore Warka - Centrum Paintballowe[42]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół Rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane z Warką[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Kazimierza Pułaskiego w parku przy muzeum Jego imienia w Warce – Winiarach
Pomnik Piotra Wysockiego w Warce

Honorowi Obywatele Warki[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Bogusiewicz – 1973
  • Edward Chromy – 1973
  • Kazimierz Gotówko -1973
  • Stefan Łazar – 1973
  • Jan Okulicz – 1973
  • Mieczysław Podgórski – 1973
  • Konstanty Semkow – 1973
  • Borys Jelisow – 1979
  • Medard Konieczny – ?
  • Wacław Król – ?
  • Ryszard Grudman – ?
  • Witold Łokuciewski – 1989
  • Stanisław Skalski – 1989

Powyżej wymienieni Honorowi Obywatele Warki, to piloci walczący w polskim lotnictwie w czasie II wojny światowej. Honorowe Obywatelstwo Warki otrzymał również w 1984 r. 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa”.

  • Władysław Janus – 1973
  • Kazimierz Kozłowski – ?
  • Stanisław Marcinowski – ?
  • Stanisław Marciniak – 1984
  • Aleksander Gajewski – 1992
  • Zdzisław Lejman – 1996
  • Sławomir Susik – 1996
  • Dariusz Kossakowski – 2003
  • Władysław Gwardys – 2003
  • Tadeusz Kulawik – 2006

Honorowe Obywatelstwo Warki otrzymała również w 1984 Załoga statku m/s Warka i Załoga statku m/s Kazimierz Pułaski.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Codziennie od kilku lat o godzinie 12 jest grany z wieży strażackiej utwór „Tango Warka” autorstwa Witolda Grzelewskiego, który został zmodernizowany na dzisiejsze czasy przez jego wnuka Artura Grzelewskiego. Przez większość mieszkańców uważany za nieoficjalny hymn Warki.
  • Warka gościła reprezentacje krajów takich, jak: reprezentacja Polski w piłce nożnej, reprezentacja Chorwacji w piłce nożnej. Również miasto gościły takie kluby piłkarskie, jak: Legia Warszawa (Wielokrotny mistrz Polski), Jagiellonia Białystok (Wicemistrz Polski), Wisła Płock, Viitorul Konstanca (Mistrz Rumunii w sezonie 2016/17 prowadzonej przez Gheorghe Hagiego), VFL Wolfsburg (Były mistrz Niemiec), AEL Limassol (Były mistrz Cypru), Żalgiris Wilno (Wielokrotny mistrz Litwy), GKS Bełchatów, Hapoel Hajfa, Korona Kielce, Podbeskidzie Bielsko-Biała, Leicester City F.C. (Były mistrz Anglii) i wiele innych...
  • W hotelu Sielanka nad Pilicą w Warce były organizowane Mistrzostwa Świata w Powożeniu Zaprzęgami Parokonnymi oraz wielokrotnie Mistrzostwa Polski w skokach przez przeszkody i w powożeniu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Warka polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 37.
  3. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  4. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 607
  5. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 607
  6. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 307
  7. Kazimierz Rymut: Nazwy Miast Polski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987. ISBN 83-04-02436-5.
  8. Warszawa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893.
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie. 2018-09-30. s. 33. [dostęp 2015-09-21].
  10. Klimat: Warka: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu - Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2018-12-03] (pol.).
  11. MAG, Przebudowa linii kolejowej Radom - Warszawa. Trwają prace w powiecie grójeckim, wkrótce budowa drugiego toru Warka - Radom. Co już zrobiono?, „echodnia.eu” [dostęp 2018-11-17] (pol.).
  12. Warka24.pl - portal dla mieszkańców Gminy Warka, warka24.pl [dostęp 2018-07-28].
  13. - Prawda nas wyzwoli, warkabezcenzury.pl [dostęp 2018-07-28].
  14. Świętokrzyskie, radomskie, podkarpackie - portal regionalny Echodnia.eu, echodnia.eu [dostęp 2018-07-28].
  15. Grojec24.net - informacyjny portal mieszkańców [dostęp 2018-11-17].
  16. Kurier Warecki - miesięcznik informacyjny, Kurier Warecki [dostęp 2018-07-28].
  17. Tygodnik OKO, Tygodnik OKO [dostęp 2018-07-28].
  18. TV WARKA – Telewizja internetowa Warka i okolice, tv.warka.pl [dostęp 2018-07-28].
  19. Owoc naszej pasji | Lokalne Partnerstwa, www.lokalnepartnerstwa.org.pl [dostęp 2018-12-02] (pol.).
  20. Gmina Warka (mazowieckie) » mapy, GUS, nieruchomości, noclegi, szkoły, regon, kody pocztowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, przedszkola, statystyki, „Polska w liczbach” [dostęp 2018-12-02] (pol.).
  21. GUS, Urząd Statystyczny w Warszawie, warszawa.stat.gov.pl [dostęp 2018-12-02] (pol.).
  22. GUS, Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990-2018, „stat.gov.pl” [dostęp 2018-12-02] (pol.).
  23. Przedszkole samorządowe nr 1 w Warce, Przedszkole samorządowe nr 1 w Warce [dostęp 2018-07-14].
  24. Mobifly, Niepubliczne Przedszkole i Żłobek Calineczka, przedszkolecalineczka.pl [dostęp 2018-07-14].
  25. Szkoła Podstawowa nr 1 w Warce, sp1.warka.pl [dostęp 2018-07-14].
  26. Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi im. Kazimierza Pułaskiego w Warce - %, Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi im. Kazimierza Pułaskiego w Warce [dostęp 2018-07-14].
  27. Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Wysockiego w Warce, lowarka.pl [dostęp 2018-07-14].
  28. Aktualności - Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. 1PLM „Warszawa”, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. 1PLM „Warszawa” [dostęp 2018-07-14].
  29. Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci i Osób Niepełnosprawnych, tecza-warka.pl [dostęp 2018-07-14].
  30. Fundacja Młodzi dla Warki = Robi się, facebook.com [dostęp 2018-07-14].
  31. Stowarzyszenie W.A.R.K.A. | wspieramy rozwój aktywności, Stowarzyszenie W.A.R.K.A. [dostęp 2018-12-02] (pol.).
  32. Lokalne Partnerstwa, www.lokalnepartnerstwa.org.pl [dostęp 2018-12-02] (pol.).
  33. Strona klubu strzeleckiego
  34. Strona internetowa Szczepu 1 Wareckich Drużyn Harcerskich i Gromad Zuchowych, Szczep 1 Wareckich Drużyn Harcerskich i Gromad Zuchowych [dostęp 2017-06-16].
  35. Strona klubu biegacza
  36. Klub Sportowy Warka - KS WARKA, KS WARKA [dostęp 2018-07-14].
  37. Strona zespołu rajdowego
  38. Jazda konna – Hotel Sielanka nad Pilicą w Warce, Sielanka nad Pilicą [dostęp 2018-07-14].
  39. UKS Tom Bee Team - SEKCJA KICKBOXINGU dla Dzieci i Młodzieży, tombee.pl [dostęp 2018-07-14].
  40. Klub fitness, siłownia Warka - Klub ODNOVA, Zacznij Odnova [dostęp 2018-07-14].
  41. Polska Akademia Dostępności - PAD, Aktualności - Centrum Sportu i Rekreacji, cesir.warka.pl [dostęp 2018-07-14].
  42. Paintball Hardcore, paintballhardcore.pl [dostęp 2018-07-14].
  43. Parafia Matki Bożej Szkaplerznej w Warce, matkaboza-warka.pl [dostęp 2018-07-14].
  44. Parafia św Mikołaja Biskupa w Warce, mikolajwarka.pl [dostęp 2018-07-14].
  45. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-04-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]