Mogielnica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. mazowieckim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Mogielnica
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Klasycystyczny ratusz. Siedziba gminy Mogielnica
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat grójecki
Gmina Mogielnica
Data założenia 1249
Prawa miejskie 1317
Burmistrz Sławomir Chmielewski
Powierzchnia 12,98 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2316[1]
178,4 os./km²
Strefa numeracyjna +48 48
Kod pocztowy 05-640
Tablice rejestracyjne WGR
Położenie na mapie gminy Mogielnica
Mapa konturowa gminy Mogielnica, w centrum znajduje się punkt z opisem „Mogielnica”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Mogielnica”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Mogielnica”
Położenie na mapie powiatu grójeckiego
Mapa konturowa powiatu grójeckiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Mogielnica”
Ziemia51°41′36″N 20°43′27″E/51,693333 20,724167
TERC (TERYT) 1406074
SIMC 0973665
Urząd miejski
Rynek 1
05-640 Mogielnica
Strona internetowa

Mogielnicamiasto w Polsce, w woj. mazowieckim, w południowej części powiatu grójeckiego.

Prawa miejskie uzyskała w 1317 roku[2]. Mogielnica, będąca własnością duchowną, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie bielskim ziemi rawskiej województwa rawskiego[3]. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego. Miasto leży nad rzeką Mogielanką, w dolinie rzeki Pilicy. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Mogielnica oraz parafii, należącej do dekanatu mogielnickiego, archidiecezji warszawskiej. 31 grudnia 2017 Mogielnica liczyła 2 294 mieszkańców[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rynek w Mogielnicy, w tle ratusz (fot. lato 2020).
Kościół pw św. Floriana od strony Placu Poświętne
Wejście na cmentarz żydowski w Mogielnicy (fot. lato 2020)
Widok Mogielnicy z 1882 r.

Mogielnica leży na dnie dość głębokiej doliny rzeki Mogielanki. Nazwa wywodzi się od obrazu terenu kopcowatego, mogilastego, w brzmieniu utrwalonym od zarania: Mquelnica, Mogilnica, Migielnica, Mogielnicza, Mogilnica i wreszcie Mogielnica. Z czasem osada książęca, która rozwijała się u przeprawy przez rzekę, którą przecinał trakt handlowy, zwany Krakowskim, wiodący z południa Polski przez Grójec do Czerska. Najwcześniejszą datą dotycząca Mogielnicy jest rok 1249. W tym czasie była to wieś, a właściwie osada należąca pierwotnie do księcia mazowieckiego i czerskiego Siemowita I, która drogą zamiany przeszła w 1249 r. na własność opactwa cysterskiego w Sulejowie.

13 stycznia 1317 r. Siemowit II, książę mazowiecki udzielił Mogielnicy pozwolenia na lokację na prawie średzkim. W ten sposób Mogielnica stała się jednym z najstarszych miast lokowanych na Mazowszu[5]. Okres od połowy XIII do XIV w. można scharakteryzować jako pierwszy etap przebudowy istniejącej już wsi na układ miasta średniowiecznego. Proces ten przebiega w tym okresie w sposób rewolucyjny. Po wcieleniu ziemi rawskiej do korony (1462) miasto znalazło się w nurcie życia ogólnopolskiego, a królowie 1530-1792 bardzo często potwierdzają dawne przywileje Mogielnicy. Wieki XV i XVI to pomyślny rozwój handlu i rzemiosła, a zwłaszcza tkactwa oraz istniejących tu rzemiosł (krawcy, kuśnierze, kowale, szewcy, sukiennicy). Rozwijało się również garbarstwo i garncarstwo.

W 1564 r. w Mogielnicy jest 700 mieszkańców, z czego 120 to rzemieślnicy. Na zachowanym odcisku pieczęci rady miejskiej z 1317 r. znajduje się wyobrażenie – herbu Mogielnicy, które w niezmiennej postaci przetrwało do naszych czasów. Od połowy wieku XVII do poł. wieku XIX Mogielnica przeżywa czasy swojego upadku, który zaczął się od zniszczeń dokonanych przez wojnę szwedzką 1655-1660 z których miasto dźwiga się bardzo powoli o czym świadczy liczba domostw, która z ponad 100 później wynosi zaledwie 49. Dopiero późniejsze lata przynoszą ożywienie gospodarcze i rozbudowę miasta ok. 101 domów (1797).

Po III rozbiorze Polski Mogielnica znalazła się w tzw. Prusach Południowych, a w latach 1806-1815 w Księstwie Warszawskim, a 1815-1918 pod zaborem rosyjskim. Względna stabilizacja miasta następuje po 1820 r. (prawie 1700 mieszkańców, w tym 670 Żydów). Na miejsce klasztoru cystersów powstaje obecny kościół parafialny (1892-1895). Rozwijało się rzemiosło i drobny handel, powstało pięć garbarni. Przeważali jednak rolnicy, którzy pod koniec XIX w. wyspecjalizowali się w sadownictwie i warzywnictwie. Wcześniej Mogielnica straciła prawa miejskie (1869), stając się osadą o statusie gminy.

Tuż przed zakończeniem I wojny światowej miasto otrzymało połączenie kolejowe z Warszawą przez Grójec (Grójecka Kolej Dojazdowa). W 1924 przedłużono linię, aż do Nowego Miasta nad Pilicą. Prawa miejskie Mogielnica odzyskała w 1919 r. Były tu wówczas dwie szkoły podstawowe, trzy biblioteki, czytelnie, świetlica a następnie Państwowe Seminarium Nauczycielskie (po 1945 r. reaktywowano je w formie – liceum Pedagogicznego).

Podczas okupacji niemieckiej doszło do masowej eksterminacji mieszkańców Mogielnicy, której znaczną cześć stanowili Żydzi. Były też mordy na Polakach w związku z aktywnie działającą partyzantką w niedalekich lasach. W 1943 r. oddział Narodowych Sił Zbrojnych zlikwidował 5 komunistów z Polskiej Partii Robotniczej[6].

Po wojnie na pl. Wolności zbudowano pomnik ku czci żołnierzy polskich i radzieckich poległych w walkach z hitlerowcami[7].

Od 1950 wyludnia się: w 1965 – 3500 mieszkańców, 1970 – 3115, a w 1991 – 2749. Od 1978 organizowana jest Mogielnicka Wiosna Kulturalna, która przetrwała do dziś.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Droga 728 przebiegająca przez miasto

Mogielnica usytuowana jest w pasie Nizin Środkowopolskich, w południowej części Wysoczyzny Rawskiej. Przez miasto przepływa rzeka Mogielanka, największy lewy dopływ Pilicy. Miejscowość znajduje się na trasie drogi wojewódzkiej nr 728 GrójecJędrzejów.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W ramach działalności gospodarczej dominuje przetwórstwo owocowo-warzywne, produkcja pieczarek, usługi branży skórzanej. Mogielnica kontynuuje swoje tradycje w zakresie takich branż jak: szewstwo, cholewkarstwo i garbarstwo.

Największymi zakładami regionu są:

  • Zakład Przemysłu Cukierniczego „IGA” w Mogielnicy – produkcja wyrobów cukierniczych
  • Dinter i Döhler” sp. z o.o. Zakład w Kozietułach Nowych – przetwórstwo owoców
  • ZPOW „ARED” w Mogielnicy – przetwórstwo owoców i warzyw
  • „PIETRUCHA” – zakład przemysłu chemicznego
  • „REFRESCO” sp. z o.o. Zakład w Kozietułach Nowych – wytwórnia soków i napojów
  • PPUH „OLA” w Mogielnicy

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba mieszkańców Mogielnicy na przestrzeni lat.
  • Piramida wieku mieszkańców Mogielnicy w 2014 roku[1].


Piramida wieku Mogielnica.png

Religia[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców miasta to rzymscy katolicy. W Mogielnicy mieści się siedziba dekanatu mogielnickiego, archidiecezji warszawskiej, zrzeszającego sześć okolicznych parafii, w tym parafię św. Floriana w Mogielnicy. W mieście, przy drodze prowadzącej do Miechowic znajduje się cmentarz parafialny. Pochowani na nim zostali m.in. Wincenty Dobiecki, generał brygady powstania listopadowego oraz Kasper Pleciński (zmarły 1852 r.), burmistrz Mogielnicy[8]. Cmentarze znajdują się także w pozostałych parafiach wchodzących w skład dekanatu.

Na cmentarzu usytuowana jest niewielka kaplica pw. Świętej Trójcy, wzniesiona pod koniec XV wieku[9].

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Władze[edytuj | edytuj kod]

Mogielnica jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Mogielnica. Zgodnie z ustawą o samorządach z 1990 roku, gmina posiada Burmistrza Miasta i Gminy – organ władzy wykonawczej i Radę Miejską – organ władzy stanowiącej i kontrolnej. Burmistrzem od 1998 jest Sławomir Chmielewski, który podczas wyborów samorządowych w 2010 został wybrany na czwartą kadencję[10].

Radni wybrani z okręgów na terenie miasta Mogielnica (4 mandaty na całkowitą liczbę 15 członków Rady Miejskiej)[11]:

  • Frasońska Anna
  • Michalski Grzegorz
  • Sawicki Bogdan
  • Zawalich Jarosław

Spośród radnych wyłoniono przewodniczącego rady, którym został – Jarosław Zawalich.

Poglądy polityczne mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

W referendum w 2003 mieszkańcy Mogielnicy poparli (61%) wejście Polski do Unii Europejskiej. Frekwencja w referendum wyniosła 60,2%. W drugiej turze wyborów prezydenckich w 2005 zdecydowana większość poparła Lecha Kaczyńskiego. Wybrało go ponad 70% wyborców, przy frekwencji 52%. W wyborach parlamentarnych w 2007 przy frekwencji 48,5%, wyniki były następujące[12][13]:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoła podstawowa im. Józefa Piłsudskiego

W Mogielnicy znajdują się dwie szkoły: Publiczna Szkoła Podstawowa im. Józefa Piłsudskiego oraz Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Jana Kilińskiego. Poza tym w samej gminie znajdują się jeszcze publiczne szkoły podstawowe w Borowem, Kozietułach, Brzostowcu i w Michałowicach.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W 1920 r. powstał amatorski klub piłkarski KS Mogielanka. Od sezonu 2002/2003 występujący w lidze okręgowej. Pomimo tego najbardziej rozwijającą się dyscypliną w gminie jest siatkówka. Działa tu klub siatkarski KS Mogielanka Perła Złotokłos, który w 2007 roku zaczął rozgrywki w trzeciej lidze. Wcześniej drużyna przez 3 lata brała udział w rozgrywkach Amatorskiej Ligi Piłki Siatkowej w Grójcu rokrocznie zajmując miejsce na podium. Drużyna składa się przede wszystkim z absolwentów i uczniów ZSO w Mogielnicy jak również z mieszkańców gminy i miasta Mogielnica. Poza tym w Mogielnicy działa sekcja ringo i tenisa stołowego.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Remiza strażacka

Obiekt zabytkowy.svg Wpisane do rejestru zabytków[14]:

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca poległych żołnierzy Armii Krajowej
  • Pomnik Jezusa Frasobliwego autorstwa Franciszka Strynkiewicza znajdujący się przy Zespole Szkół Ogólnokształcących
  • Pomnik Jana Pawła II przy kościele św. Floriana
  • Pomnik Matki Boskiej przy kościele św. Floriana, postawiony 15 sierpnia 1948,
  • Tablica upamiętniająca poległych i zamordowanych żołnierzy Armii Krajowej w latach 1939–1945, znajdująca się na placu przy ulicy Grójeckiej
  • Tablica upamiętniająca pomordowanych w Katyniu

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Mogielnica w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Stanisław Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959, s. 111.
  3. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  4. Mogielnica w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  5. Agnieszka Bartoszewicz, Mogielnica. Z dziejów małego miasta mazowieckiego w późnym średniowieczu, „Mazowieckie Studia Humanistyczne”, T. 3, 1997, nr 1, s. 212.
  6. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 str. 164 ​ISBN 83-05-11972-6
  7. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 606
  8. Administrator, Informacja o kolejnym zabytku, www.mwkz.pl [dostęp 2018-07-05] (pol.).
  9. http://www.instytut-genealogii.com.pl/publikacje/u_foriana/u_foriana.html
  10. Wybory Samorządowe 2010 (pol.). pkw.gov.pl. [dostęp 2011-07-17].
  11. Wybory Samorządowe 2010 (pol.). pkw.gov.pl. [dostęp 2011-07-17].
  12. Wyniki wyborów parlamentarnych są podane według głosów mieszkańców gminy
  13. Wybory 2007, wybory2007.pkw.gov.pl [dostęp 2017-11-25].
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie. 2020-09-30. s. 31. [dostęp 2015-09-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]