Łosice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Łosice
Fragment łosickiego rynku
Fragment łosickiego rynku
Herb
Herb Łosic
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat łosicki
Gmina Łosice
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1505
Burmistrz Mariusz Kucewicz
Powierzchnia 23,75 km²
Wysokość 157 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

7176
303,5 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 83
Kod pocztowy 08-200
Tablice rejestracyjne WLS
Położenie na mapie powiatu łosickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łosickiego
Łosice
Łosice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łosice
Łosice
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Łosice
Łosice
Ziemia 52°12′45″N 22°43′08″E/52,212500 22,718889
TERC
(TERYT)
1141910024
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 6
08-200 Łosice
Strona internetowa
BIP

Łosicemiasto w województwie mazowieckim, nad rzeką Toczną, siedziba powiatu łosickiego i gminy miejsko-wiejskiej Łosice. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1] w starostwie łosickim ziemi mielnickiej województwa podlaskiego w 1795 roku[2].

Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 7207 mieszkańców[3].

Położenie[edytuj]

Zalew na rzece Toczna

Na Południowym Podlasiu, we wschodniej części Wysoczyzny Siedleckiej, 30 km na wschód od Siedlec i ok. 120 km na wschód od Warszawy, ok. 35 km na północny zachód od Białej Podlaskiej, ok. 60 km od przejścia granicznego w Terespolu i Kukurykach. Miasto jest położone na terasie pradolinnym rzeki Tocznej (lewego dopływu Bugu o dł. 35 km.), 165 m n.p.m. na Wysoczyźnie Siedleckiej. Część wschodnią miasta otaczają pasma moreny, zbudowane z warstwowych piasków i żwirów. Okolice Łosic otaczają wzgórza kemowe.

Historia[edytuj]

Pierwsze wzmianki o Łosicach pochodzą z 1264. Ok. 6 km na pn.-wsch. od dzisiejszych Łosic, wśród dawnych bagien znajduje się grodzisko w Dzięciołach, datowane na XI-XII w. Grodzisko ma kształt kolisty o średnicy 256 m. Oprócz grodziska w Dzięciołach (zwanego „okopy”), grodziska średniowieczne znajdują się w Klimach, Ostromęczynie, Chłopkowie, Huszlewie i Walimie. Prawdopodobnie osada z Dzięciołów została przeniesiona w inne miejsce, na teren obecnych Łosic, umożliwiające regularne rozplanowanie miasta i dogodny dojazd z różnych stron. Mimo że Łosice jak i Brześć nad Bugiem od początków powstały jako osady Mazowszan, to z powodów geopolitycznych okolice miejscowości w średniowieczu były miejscem styku 2 elementów etniczno-kulturowych: mazowieckiego i ruskiego. Obszar Łosic zajmowały w XIII w. osady ruskie. W XV w. w rejonie Łosic znajdowały się wsie drobnej szlachty mazowieckiej. W 1505 król Polski Aleksander Jagiellończyk w Radomiu przenosi miasto Łosice z prawa ruskiego na prawo magdeburskie. Sądownictwo nad mieszczanami miał sprawować wójt, a sprawami miejskimi mieli zarządzać burmistrz i rajcy. Przywilej zezwalał na budowę ratusza, wagi, postrzygalni sukna, urządzanie targu cotygodniowego i czterech jarmarków rocznie[4]. 4 jarmarki odbywały się w dniach 24 czerwca (Jana Chrzciciela), 13 lipca (św. Małgorzaty), 15 sierpnia (Wniebowzięcie NMP) i 29 września (św. Michała), sobota zaś była dniem targowym. W Łosicach istniały wówczas dwie cerkwie prawosławne – Zaśnięcia Matki Bożej i św. Michała[5]. 1511 erygowano w mieście parafię katolicką. Dzierżawa łosicka należała do starostwa w Mielniku, później była oddzielnym starostwem. W jego skład weszły miasto Łosice oraz 8 wsi: Kornica, Rudka, Szpaki, Szydłówka, Olszanka, Prochenki, Łepki i Korczówka, a parafia łosicka składała się z 10 wsi ziemiańskich. Na mocy specjalnego przywileju Władysława IV miasto posiadało prawo sprzedaży trunków w całym kraju.

W 1648 obydwie prawosławne parafie w mieście przeszły na unię[5]. W kwietniu 1657 doszło do koncentracji polskich sił wojskowych oraz pospolitego ruszenia pod Łosicami. Spotkały się dywizje Czarnieckiego, Lubomirskiego i grupa litewska Sapiehy. Musieli oni walczyć nie tylko ze Szwedami, ale również z księciem siedmiogrodzkim, który miał nadzieję na uzyskanie korony polskiej. Ich liczbę można oceniać na 25 tys. regularnych żołnierzy. Wobec braku piechoty zdecydowano o odwrocie w kierunku Brześcia, zaś Czarniecki został wezwany przez króla Jana Kazimierza do Dankowa. Pod koniec XVII w. zaczęli w Łosicach osiadać Żydzi. Stanowili oni dla mieszczan konkurencję. W okresie Księstwa Warszawskiego awansowały do rangi miasta powiatowego. Pełniły tę funkcję w okresie Królestwa Polskiego. Łosiczanie wzięli liczny udział w powstaniu listopadowym i powstaniu styczniowym. Miasto utraciło prawa miejskie w 1869, a odzyskało w 1915. Prawa miejskie Łosic na przestrzeni wieków były potwierdzane 17 razy przez 12 królów polskich. W 1892 Łosice nawiedził duży pożar. W 1875, wskutek likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, jedyna istniejąca cerkiew w Łosicach (Zaśnięcia Matki Bożej) stała się ponownie cerkwią prawosławną. Do 1887 na jej miejscu wzniesiono nową świątynię prawosławną, którą w wymienionym roku konsekrował arcybiskup chełmsko-warszawski Leoncjusz[5].

W 1905 Łosice znajdowały się w powiecie konstantynowskim. W Łosicach wtedy odbyły się antyrządowe demonstracje młodzieży, a także wybuchły walki chłopskie o wprowadzenie języka polskiego do administracji gminnej oraz strajki robotników rolnych. Po rewolucji 1905 i ukazie tolerancyjnym wybudowano w Łosicach nowy kościół katolicki.

W czasie I wojny światowej Łosice i okolice były obszarem okupacji niemieckiej. Nie weszły jednak w skład Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego, tylko miały być przedmiotem ewentualnych przetargów na wypadek utworzenia w przyszłości pro-niemieckiego państwa ukraińskiego i były pod zarządem niemieckiej komendy etapów Ober-Ost. W 1923 łosicka cerkiew została zrewindykowana na rzecz Kościoła katolickiego, zaś w 1929 – już jako kościół Chrystusa Miłosiernego – została przeniesiona do Dęblina[6][5].

W 1939 Łosice miały 5730 mieszkańców, z czego 48% stanowili Żydzi.

Łosice i ich najbliższe okolice w latach II wojny światowej były bazą działania ruchu oporu i widownią wielu akcji zbrojnych. W rejonie miasta walczył oddział 34 pułku piechoty pod dowództwem mjr. Stefana Wyrzykowskiego ps. Zenon. Łosice zostały zajęte przez Armię Radziecką 6 sierpnia 1944, lecz jeszcze do 1950 trwał okres powojennego niepokoju. Oddziały zbrojne Narodowych Sił Zbrojnych w styczniu 1945 opanowały Łosice. Podziemie zamordowało burmistrza miasta – członka PPR – J. Pietruczuka i jego córkę. Ponadto do aktywnego Podziemia zaliczano Ruch Oporu AK, Delegaturę Sił Zbrojnych i Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość. W 1956 Łosice ponownie zostają siedzibą powiatu w województwie warszawskim. W latach 1975–1998 były miastem-gminą w województwie bialskopodlaskim, a od 1 stycznia 1999 zostały siedzibą powiatu w województwie mazowieckim.

Komenda policji
Kościół Trójcy Świętej

Przynależność administracyjno-polityczna Łosic:

  • 1333-1520 – Wielkie Księstwo Litewskie;
  • 1520-1569 – Wielkie Księstwo Litewskie, województwo podlaskie;
  • 1569-1795 – Korona Polska, województwo podlaskie;
  • 1795-1809 – zabór austriacki;
  • 1809-1815 – Księstwo Warszawskie, departament siedlecki, Łosice – stolicą powiatu;
  • 1816-1837 – Królestwo Polskie, województwo podlaskie, obwód bialski, powiat łosicki;
  • 1837-1842 – Królestwo Polskie, gubernia siedlecka, powiat łosicki;
  • 1842-1845 – Królestwo Polskie, gubernia siedlecka, powiat bialski, okręg łosicki;
  • 1845-1866 – Królestwo Polskie, gubernia lubelska;
  • 1867-1912 – Królestwo Polskie, gubernia siedlecka, powiat konstantynowski;
  • 1912-1914 – Królestwo Polskie, gubernia chełmska, powiat konstantynowski;
  • 1914-1918 – pod zarządem komendy Ober-Ost;
  • 1918-1932 – Polska, województwo lubelskie, powiat konstantynowski;
  • 1932-1939 – Polska, województwo lubelskie, powiat siedlecki;
  • 1939-1944 – Generalne Gubernatorstwo, dystrykt warszawski;
  • 1944-1949 – Polska, województwo lubelskie, powiat siedlecki;
  • 1949-1956 – Polska, województwo warszawskie, powiat siedlecki;
  • 1956-1975 – Polska, województwo warszawskie, Łosice – stolicą powiatu;
  • 1975-1998 – Polska, województwo bialskopodlaskie;
  • od 1999 – Polska, województwo mazowieckie, Łosice – stolicą powiatu.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Łosic w 2014 roku [7].


Piramida wieku Losice.png

Zabytki[edytuj]

  • neogotycki kościół pw. św. Zygmunta wybudowany w latach 1906-1909, murowany w miejscu drewnianego z 1511 oraz kolejnego drewnianego z poł. XVII w., spalonego w 1878; w ołtarzu głównym obraz z XVII w. – Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII w., w ołtarzu bocznym słynący cudami obraz Matki Bożej Przeczystej, pochodzący również z XVII w. zagubiony – kilkanaście lat temu wrócił do świątyni; liczne obrazy świętych, barokowe rzeźby, tablice nagrobne F. Tchórzewskiej z 1850 i ks. biskupa F.I. Lewińskiego, proboszcza łosickiego w latach 1827-1854.
  • dawny klasztor księży komunistów tzw. Seminarium z pierwszej poł. XIX w.
  • kaplica z 1845 pw. św. Apostołów Piotra i Pawła
  • barokowa figura przydrożna z 1775 przy ul. Kolejowej
  • drewniany dwór z końca XVIII w., tzw. „starostwo”, była siedziba sztabu czerwonych
  • pomnik przyrody – wiąz szypułkowy o wysokości 22 m i obwodzie 330 cm
  • zabytkowy cmentarz z pomnikiem na zbiorowej mogile poświęconej Dzieciom Zamojszczyzny – ofiarom zbrodni hitlerowskiej z 1943
  • mogiły żołnierzy WP z 1939 – 2 km od miasta miejsce w lesie zwane Artych z płytą i krzyżem, upamiętniającymi poległych w czasie II wojny światowej mieszkańców miasta
  • pomnik Józefa Piłsudskiego zrekonstruowany z 1934 oraz pomnik postawiony w dwusetną rocznicę Konstytucji 3 maja
  • w miejscu istniejącej do 1878 w Łosicach cerkwi unickiej wzniesiono w 1998 obelisk z napisem: Unitom Podlaskim w miejscach kultu religijnego w 400-tą rocznicę Unii Brzeskiej – społeczeństwo ziemi łosickiej – ma on upamiętniać wydarzenia ostatnich 40 lat XIX w., gdy podczas prześladowań unitów przez carat na Podlasiu śmierć poniosło 100 osób, a wiele tysięcy aresztowano i zesłano w głąb Rosji; w trzon obelisku wmurowano dwie tablice upamiętniające 400-lecie Unii brzeskiej oraz pielgrzymkę Jana Pawła II na Podlasie; obelisk przypomina figurki stawiane przez unitów
  • płyta granitowa na cerkwisku gdzie do 1929 była cerkiew oraz cmentarz unicki, drewniana cerkiew z I poł. XVIII w. znajduje się obecnie w Dęblinie[6]
  • cmentarz żydowski w Łosicach

Edukacja[edytuj]

  • Zespół Szkół Nr 1 – Liceum Ogólnokształcące, Gimnazjum, Szkoła Podstawowa
  • Zespół Szkół Nr 2 – Technikum, Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Liceum Ogólnokształcące
  • Zespół Szkół Nr 3 – Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Zespół Placówek Oświatowo-Wychowawczych
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Stanisława Moniuszki
  • Poradnia Psychologiczno–Pedagogiczna

Przemysł[edytuj]

Ośrodek usługowy regionu rolniczego; drobny przemysł.

  • Laktopol – zakłady mleczarskie
  • Perun – fabryka sprzętu spawalniczego

Transport[edytuj]

Dworzec autobusowy

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Łosice nie mają połączenia kolejowego. Najbliższa stacja kolejowa: Niemojki w odległości około 5 km od Łosic na linii kolejowej nr 31 Siedlce – CzeremchaSiemianówka.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

W mieście ma siedzibę dekanat łosicki należący do rzymskokatolickiej diecezji siedleckiej i wchodzące w jego skład dwie parafie: parafia św. Zygmunta oraz parafia Trójcy Świętej. Na terenie Łosic znajduje się też Sala Królestwa miejscowego Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy[8].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  2. Karol de Perthées , Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795
  3. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11. ISSN 1734-6118. (pol.)
  4. Tomasz Demidowicz, Proces lokacji miasta Łosice na prawie magdeburskim w XVI w., "Szkice Podlaskie", z. 7, 1999, s. 19-20.
  5. a b c d A. Bobryk, I. Kochan, Ślady przeszłości. Historia i teraźniejszość prawosławia na południowo-zachodnim Podlasiu w świadomości społecznej, Siedleckie Towarzystwo Naukowe, Siedlce 2010, s.204-206.
  6. a b Cerkiew unicka w Dęblinie.
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Losice, w oparciu o dane GUS.
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj]