2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
2 Pułk Szwoleżerów
Ilustracja
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1915

Rozformowanie

1939

Nazwa wyróżniająca

Rokitniańskich

Tradycje
Święto

13 czerwca

Nadanie sztandaru

17 września 1934[1]

Rodowód

2 Pułku Ułanów Legionów Polskich

Dowódcy
Pierwszy

mjr Juliusz Ostoja-Zagórski

Ostatni

ppłk dypl. Józef Trepto

Działania zbrojne
I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-czechosłowacka
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Kropiwną (20 VI 1929)
bitwa pod Stanisławczykiem (29 VII 1920)
bitwa pod Klekotowem (3 VIII 1920)
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja

Bielsko
Starogard Gdański

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

kawaleria

Podległość

4 Brygada Jazdy
5 Samodzielna BK
Pomorska BK

Bitwa kropiwna 1920.png
2 Pułk Szwoleżerów, wiosna 1919, Pruchna, miejsce postoju dowództwa szwadronu technicznego
Złożenie hołdu poległym w bitwie pod Rokitną w Krakowie 1 listopada 1927
2 Pułk Szwoleżerów defiluje w Pucku w 1934 r. przed gen. Orlicz-Dreszerem
Delegacja 2 pszwol. z ppłk Leonem Mitkiewiczem-Żołłtkiem (drugi z prawej) na czele na audiencji u prezydenta RP Ignacego Mościckiego 8 czerwca 1934
Pomorska BK w 1938
Pułk walczył w składzie PBK

2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich (2 pszwol.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego.

Rodowód pułku[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Szarża pod Rokitną.

Pierwsze zawiązki polskiej jazdy powstały w Oddziałach Konnych lwowskiego i krakowskiego „Sokoła” w zaborze austriackim. Niezależna od formacji sokolich organizacja „Strzelec” utworzyła konny oddział, który potem otrzymał nazwę 1 szwadronu kawalerii Legionów. Oprócz tego w Krakowie zawiązały się dwa konne oddziały, 2 i 3 szwadron kawalerii Legionów, które w czerwcu 1915 r. połączyły się tworząc dywizjon kawalerii Legionów. Również w tym samym miesiącu koło Piotrkowa sformowano 5 i 6 szwadron kawalerii. Z tych szwadronów, oraz oddziału karabinów maszynowych i patrolu telefonicznego w październiku 1915 r. zorganizowany został II dywizjon kawalerii LP. 10 listopada 1915 r. doszło do połączenia się tych dwóch dywizjonów i powstał wówczas 2 pułk ułanów Legionów Polskich. Początkowo w skład jego wchodziły cztery szwadrony, a szwadron składał się z czterech plutonów po 24 ułanów każdy. Manifest dwóch cesarzy, niemieckiego i austriackiego z 5 listopada 1916 r. zapoczątkował kryzys w szeregach Legionów. Pułk ułanów odmówił złożenia przysięgi na wierność cesarzowi i 18 lutego 1918 r. został rozwiązany. Po upadku Austrii odrodził się w Krakowie 2 listopada 1918 r. jako 2 pułk ułanów Wojska Polskiego.

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-ukraińska.

Bazą organizacyjną odradzającego się 2 pułku ułanów Wojska Polskiego stały się koszary na Zakrzówku pod Krakowem. Nowo sformowany i uzbrojony oddział wysyłano na front. 9 listopada 1918 r. jako pierwszy wyruszył pluton, który walczył pod Lwowem, Stawczanami, Basiówką i Bartałowem. W czerwcu 1919 r. powrócił do pułku już jako szwadron. Na front do Małopolski Wschodniej w dniu 3 grudnia 1918 r. wyruszył półszwadron, a w styczniu 1919 r. wyruszyły pozostałe szwadrony. Pułk jako zasłużony w bojach legionowych 1 stycznia 1919 r. otrzymał „gwardyjskie” miano – 2 pułk szwoleżerów[3].

 Osobny artykuł: Wojna polsko-czechosłowacka.

30 stycznia 1919 roku 3 i 4 szwadron pod dowództwem rtm. Ożegalskiego odeszły na front cieszyński, gdzie pełniły służbę zwiadowczą i wzięły udział w bitwie pod Skoczowem i Kończycami. Dozorowały również linię Wisły[4]. Szwadron zapasowy pułku został w marcu 1919 r. przeniesiony do Brzezia pod Włocławkiem[3].

20 czerwca 1919 roku Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Józef Leśniewski dla upamiętnienia szarży pod Rokitnem nadał pułkowi nazwę „2-gi pułk szwoleżerów Rokitniańskich”[5].

Koncentracja wszystkich oddziałów pułku nastąpiła w sierpniu 1919 r. w Bielsku, oraz rejonie Bolska Cieszyńskiego i wówczas pułk zaczął działać jako całość[3]. W październiku transportami kolejowymi przerzucono pułk w rejon Lipna na Kujawach. 23 października 1919 r. utworzono Front Pomorski, którego zadaniem było przejmowanie Pomorza z rąk zaborcy pruskiego. W drugiej fazie organizacji w skład 5 Brygady Jazdy wszedł również 2 pułk Szwoleżerów Rokitniańskich. W styczniu 1920 pułk przekroczył w rejonie Dobrzynia dawną granice niemiecką i maszerował na kierunku: Dobrzyń – GolubWąbrzeźnoGrudziądzBytoń, oraz 29 stycznia 1920 r. pod Zblewem na kierunku: KościerzynaKartuzyWejherowoPuck. Podczas przejmowania Pomorza pułk szedł triumfalnym marszem przy niekończących się owacjach i gościnności okazywanej przez ludność polską[6][7].

Szwadron honorowy reprezentował pułk podczas uroczystości zaślubin Polski z Bałtykiem w Pucku w dniu 10 lutego 1920 r., a dwa dni później również w Gdyni. Przez dwa miesiące pułk stacjonował w rejonie Wejherowa, Redy i Żarnowca osłaniając granicę z Niemcami i z Wolnym Miastem Gdańskiem[6].

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.
Obsada personalna pułku w 1920[8]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
Dowódca pułku mjr Rudolf Rupp
Lekarz wet. por. lek. wet. Stanisław Wroceński
Dowódca I dywizjonu mjr Tadeusz Seliger
Dowódca II dywizjonu rtm. Wincenty Karski
Dowódca 1 szwadronu por. Waldemar Rytarowski
por. Józef Solecki
por. Medard Cibicki
Dowódca plutonu ppor. Henryk Dobrzański
Dowódca plutonu pchor. Henryk Palembach
Dowódca plutonu wchm. Marian Konieczny
Dowódca 2 szwadronu rtm. Wincenty Karski
rtm. Jan Chwalibóg
Dowódca plutonu ppor. August Nieniewski
Dowódca plutonu ppor. Zdzisław Lorenz
Dowódca 3 szwadronu ppor. Stanisław Miłaszewski († 31 VIII)
Dowódca 4 szwadronu rtm. Andrzej Kunachowicz
Dowódca plutonu ppor, Paweł Mencel
Dowódca plutonu wchm. Emil Duda (ranny17 VIII, 10 X)
Dowódca plutonu wchm. Piotr Wideryński († 31 VIII)
Dowódca szwadronu km por. Wiktor Kunachowicz
Dowódca plutonu ppor. Michał Antoniewicz
Dowódca plutonu pchor./ppor. Eugeniusz Różański († 31 VIII)
Dowódca plutonu wchm. Bolesław Krygier
Dowódca plutonu kpr. Tadeusz Smelczyński
Dowódca oddziału sztabowego rtm. Juliusz Ziemba
W oddziale pchor. Adam Niedzielski?
Oficer pułku rtm. Józef Gruja
Oficer pułku rtm. Jan Małysiak
Oficer pułku por. Tadeusz Michałkiewicz
Oficer pułku ppor. Tadeusz Różański
Oficer pułku ppor. Tadeusz Siemieński
Oficer pułku pchor. Stefan Strzałkowski († 30 VIII)

W dniach 10–17 kwietnia 1920 r. pułk przetransportowano na Front Ukraiński, do Galicji Wschodniej. Pułk liczył wówczas około 800 szabel i w dniach 20–27 kwietnia brał udział w ataku na Koziatyn, trzykrotnie nacierając na dworzec kolejowy w tej miejscowości. W rejon ten w maju 1920 r. przybyły oddziały Armii Konnej Siemiona Budionnego, z którymi w czerwcu pułk musiał walczyć[6][9].

Delegacji pułku 13 czerwca 1920 r. został w Krakowie na Wawelu wręczony sztandar pułkowy[10][11], z którym uczestniczył w dalszych walkach pod Szczurowicami (26 lipca), Klekotowem (3 sierpnia) i Radziechowem (13 sierpnia). Pułk brał udział w 33 ważniejszych i większych akcjach, a swój szlak bojowy zakończył 10 października 1920 r. udziałem w zdobyciu Korostenia. Straty pułku w kampanii 1920 r. oblicza się na 113 poległych, w tym 6 oficerów, 21 podoficerów i 86 szwoleżerów[12].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1920 r. dowództwo pułku, 1 szwadron i szwadron ckm oraz plutony łączności i pionierów przedyslokowane zostały do Bielska, do Bochni przegrupował się 3 i 4 szwadron, do Pszczyny 1 szwadron.

W szwadronach dobrano konie maściami. W 1 szwadronie były kasztany, w drugim – jasnogniade i gniade, w trzecim – ciemnogniade, czwartym – szarogniade i kare, w plutonie łączności i w plutonie pionierów – szpakowate, a w orkiestrze – siwe i szpakowato-żelaziste[13].

W kwietniu 1926 r. 65 pułk piechoty opuścił Starogard na Kociewiu. Od czerwca poszczególne szwadrony 2 pułku zajmowały zwolnione koszary. W marcu 1930 r. ze Starogardu do Tczewa przeszedł 2 batalion strzelców. Pułk koszary przejął i tym samym po raz drugi poprawił swoje warunki bytowe.

Latem 1937 r. odbyła się w pułku inspekcja. Gen. Wieniawa-Długoszowski wysoko ocenił działanie szwadronów w polu, wysoki stan dyscypliny żołnierskiej oraz ład w izbach szwoleżerskich. Wyraził przekonanie, że starogardzcy szwoleżerowie „nie zawiodą w potrzebie”.

Sport w pułku to przede wszystkim biegi długodystansowe koni i konkursy hippiczne. W biegach duże sukcesy odnosili: płk Rudolf Rupp, rtm. Józef Młodecki, rtm. Tadeusz Kuźmiński i rtm. Konstanty Smolikowski. Do czołówki jeźdźców konkursowych należeli: mjr Michał Woysym-Antoniewicz i mjr Henryk Dobrzański.

W ramach walki z analfabetyzmem dla rekrutów organizowano kursy dokształcające. Szwoleżerów szkolono również na kursach zawodowych. Największą popularnością cieszyły się kursy rolnicze, ogrodnicze i spółdzielcze. Oficerowie pułku brali czynny udział w wykorzystaniu doświadczeń wojennych. Projektowali między innymi ujednolicone racje żywnościowe i sorty mundurowe. Proponowali odpowiednie struktury organizacyjne, pracowano nad nowelizacją regulaminów walki.

Ścisły był też kontakt dowództwa pułku z władzami miasta. W 1927 r. otwarto, dostępny dla mieszkańców Starogardu, gabinet historyczny. W 1928 r. część terenu należącego do pułku przeznaczono na boisko sportowe. Pomagano w budowie bursy gimnazjalnej. Zorganizowało też przedszkole dla dzieci z rodzin wojskowych. Święto pułkowe było zawsze okazją do manifestowania polskości Kociewia i całego Pomorza. W latach 1927, 1929 i 1934 do Starogardu przyjeżdżał prezydent RP Ignacy Mościcki.

Pułk organizował kolonie osadników w okolicach Klewania na Wołyniu. Weterani pułku osiedlili się w dwóch osadach „Rokitnianka” i „Szwoleżerów”. Delegacja pułku często odwiedzała Klewań, a osadnicy brali udział w uroczystościach w Starogardzie.

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

Podczas letniej koncentracji pomorskich jednostek w 1939 r. 2 pułk szwoleżerów przebywał w rejonie Czersk – Tuchola. W sierpniu wszedł w skład Grupy Operacyjnej „Czersk”. Pułk powrócił do Starogardu po otrzymaniu rozkazu o mobilizacji z 24 sierpnia 1939 gdzie przyjął rezerwistów oraz otrzymał ludzi i konie z Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Pułk liczył wówczas prawie 1100 szabel[14]. Nadwyżki etatowe skierowano do Ośrodka Zapasowego Brygady w Garwolinie. W trakcie mobilizacji alarmowej w grupie zielonej 2 pułk szwoleżerów w Starogardzie zmobilizowano własny pułk i Stację Radiotelegraficzną typ II nr 5. Dodatkowo w szwadronie zapasowym 2 p szw. we Włocławku, zmobilizowano w ramach mobilizacji alarmowej w grupie żółtej: szwadron marszowy pułku, kolumny taborowe dla PBK nr 841 i 842, a w I rzucie mobilizacji powszechnej szwadron marszowy 16 pułku ułanów i uzupełnienia marszowe dla szwadronów łączności i pionierów PBK[15].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[16][a]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca pułku ppłk dypl. Józef Trepto
I zastępca dowódcy ppłk Tadeusz Łękawski
I zastępca dowódcy (dubler) mjr dypl. Zygmunt Zalewski
adiutant por. Stanisław Stryjewski[b]
naczelny lekarz medycyny mjr lek. wet. dr Henryk Bazyli Dąbrowski
lekarz weterynarii por. lek. wet. Stanisław Gustaw Sosiński
komendant rejonu PW Konnego rtm. adm. (kaw.) Jozef Ludwik Rudnicki
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Jan Skawiński
oficer mobilizacyjny rtm. adm. (kaw.) Mieczysław Rozwadowski
zastępca oficera mobilizacyjnego rtm. adm. (kaw.) Witold Kiełczewski
oficer administracyjno-materiałowy rtm. Mieczysław Nestorowicz
dowódca szwadronu gospodarczego por. Stanisław Stryjewski
oficer gospodarczy kpt. int. Jan Wróbel
oficer żywnościowy rtm. adm. (kaw.) Konstanty Smolikowski
dowódca plutonu łączności por. Janusz Borowski
dowódca plutonu kolarzy vacat
dowódca plutonu ppanc. ppor. Eugeniusz Sobiesław Tuszko
dowódca 1 szwadronu por. Adam Jaroszewski
dowódca plutonu ppor. Mieczysław Liber
dowódca 2 szwadronu rtm. Witold Linsenbarth
dowódca plutonu por. Antoni Kubicki
dowódca plutonu ppor. Witold Andrzej Kądzielawa
dowódca plutonu ppor. Kazimierz Nowicki
dowódca 3 szwadronu por. Albert Wojciechowski
dowódca plutonu por. Tadeusz Kwiryn Cholewiński
dowódca plutonu ppor. Zdzisław Władysław Mielnik
dowódca 4 szwadronu rtm. Stefan Franciszek Karwacki
dowódca plutonu ppor. Władysław Bielański
dowódca plutonu ppor. Maciej Aleksander Smolarski
dowódca szwadronu km rtm. Stefan Krzyżanowski
dowódca plutonu por. Witold Jan Benon Kreutzinger
dowódca szwadronu zapasowego mjr Władysław Wichtowski[c]
zastępca dowódcy vacat
na kursie por. Leszek Józef Szopski

2 p szw. w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Działania bojowe 2 pułku Szwoleżerów Rokitniańskich[edytuj | edytuj kod]

W związku ze zbliżającą się wojną z Niemcami, Sztab Generalny w Warszawie postanowił utworzyć z dwóch dywizji piechoty i oddziałów towarzyszących tzw. Korpus Interwencyjny i skierować go na Pomorze. Koncentrującą się część tego Korpusu miały osłaniać Oddziały Wydzielone „Tczew”, „Wisła” i „Starogard”, którego trzon stanowił 2 pułk szwoleżerów wydzielony z Pomorskiej Brygady Kawalerii. Zadaniem pułku była osłona 27 DP od północy. Gdyby nieprzyjaciel zaczął napierać z północy, 2 pułk szwoleżerów miał go powstrzymać, cofając się na południe. Jednak do żadnych akcji nie doszło. 29 sierpnia dywizje piechoty wchodzące w skład Korpusu otrzymały rozkaz o wycofaniu się w rejon Koluszek koło Łodzi.

W bitwie na Pomorzu

2 pułk szwoleżerów powrócił pod rozkazy dowódcy Pomorskiej Brygady Kawalerii. 30 sierpnia pułk po opuszczeniu koszar w Starogardzie przeszedł na postój ubezpieczony i przyjął ugrupowanie: 2 szwadron w rejonie Swarożyna z zadaniem zamknięcia szosy Starogard – Tczew, 3 szwadron w rejonie Linowca z obowiązkiem zablokowania szosy Starogard – Godziszewo – Gdańsk. Kierunek Starogard – Skarszewy w rejonie rozwidlenia szos ze Starogardu do Bączka i Skarszew zamykał szwadron kolarzy. Reszta pułku jako odwód rozlokowała się w Nowej Wsi, Żabnie i Kręgu (1 szwadron), oraz Borzechowie (4 szwadron). Stanowisko dowodzenia pułkiem zorganizowano w Starogardzie. 31 sierpnia w rejonie Godziszewa patrol rozpoznawczy pułku z 3 szwadronu wziął do niewoli samochód z 3 żołnierzami niemieckimi, którzy zabłądzili i przekroczyli polską granicę. 1 września patrol pułku zabrał do niewoli 2 strażników niemieckich z posterunku granicznego Postołowie. Pułk postawiono w stan pogotowia marszowego. W nocy z 1 na 2 września saperzy pułku wysadzili most kolejowy na Wierzycy pod Nową Wsią, a II pluton kolarzy – wiadukt kolejowy pod Skarszewami. 2 września pułk otrzymał rozkaz marszu na południe. Opuścił rejon Starogardu zabierając ze sobą kilku ochotników. Po dwugodzinnym odpoczynku w Lubichowie ruszył do Osia przez Drewniaczki. W czasie marszu był atakowany przez samoloty niemieckie, co powodowało zamieszanie i opóźnienie w marszu. Wysłany patrol do torowania drogi przez Osie został ostrzelany. W miejscowości Dwór Sierosławek dowódca pułku zarządził odpoczynek. Do punktu przeznaczenia pozostało zaledwie 15 km. Około godz. 23:00 jednostkę postawiono w stan alarmowy, gdyż groziło jej odcięcie dalszej drogi. Na godz. 1:00 zarządzono zbiórkę oddziałów na szosie Drzycim – Dąbrówka. Na zbiórkę przybyło nieco ponad 300 szwoleżerów. Stanowiło to mniej niż połowę stanu ewidencyjnego pułku. Pozostali nie zdążyli lub pomylili drogę, a zaskoczona potem przez Niemców została odcięta. Dowódca pułku od obecnych odebrał przysięgę na sztandar i zarządził wymarsz oddziałów. Około 3:00 od dowódcy brygady otrzymał rozkaz osiągnięcia forsownym marszem rozwidlenia szos w Grucznie i tym samym osłonę drogi odwrotu w kierunku na Bydgoszcz. Szwadron kolarzy pułku jako straż przednia brygady, otrzymał zadanie opanowania wzgórza w rejonie Gruczna. Stąd ubezpieczać miał rejon ześrodkowania brygady od zachodu. 3 szwadron ubezpieczał przejście brygady na szosę PrzechowoGruczno. Dalej działał jako jej południowa straż boczna. Szwadron kolarzy wypierał nieprzyjacielskie patrole z Gruczna. Na kolumnę marszową od czoła i ze wzgórza na zachód od Luszkowa nacierali Niemcy. Szwadron kolarzy zaatakował bagnetami piechotę niemiecką. Pod Topolinkiem słabe siły wroga zostały rozbite, natomiast pod Topolnem rozgorzał zacięty bój, gdzie dobrze spisał się szwadron kolarzy idący w straży przedniej. Poniósł on jednak duże straty i stanowił już tylko siłę ekwiwalentnego plutonu. Idący w straży tylnej pluton łączności i 3 szwadron zostały odcięte ponosząc duże straty w czasie marszu ku Wiśle. Część ludzi przeprawiła się na drugi brzeg i wieczorem dołączyła do pułku. Był wśród nich pluton 4 szwadronu.

Brygada przy decydującym udziale pułku zdołała przebić się z Borów Tucholskich w rejon Bydgoszczy. 3 września na szosie Drzycim – Dąbrówka nie stawiły się na zbiórkę pułku: 1 szwadron, 4 szwadron (bez plutonu), szwadron ckm (bez plutonu), pluton pionierów, poczet sztandarowy, adiutantura pułku oraz tabory. Siły te stanowiły większość pułku tj. ponad 400 szwoleżerów, nie wliczając w to 2 szwadronu odkomenderowanego do osłony 2 batalionu strzelców. Pododdziały, które przybyły na wyznaczone miejsce zbiórki z opóźnieniem, już nikogo tam nie zastały. Część ruszyła na południe w rejon Przysierska. Zostały one zbombardowane i rozczłonkowały się. 1 szwadron z plutonem pionierów, adiutantem pułku i pocztem sztandarowym ruszył na południowy wschód, gdzie dołączył do oddziałów 9 Dywizji Piechoty i 16 pułku ułanów, z którymi zaczął współdziałać. Oddział ten walczył na tyłach wroga ponosząc straty. Część żołnierzy dostała się do niewoli. Reszta doszła w rejon Bydgoszczy i tam się rozwiązała. Sztandar pułkowy z 1934 r. został zakopany w rejonie Gródka nad Wdą. Szwadron ckm ruszył w kierunku Świecia, a po napotkaniu Niemców skręcił na północ w kierunku Grupy. W walkach ponosił straty i nocą z 3 na 4 września, porzucając sprzęt i konie w rejonie Bratwina, przeprawił się przez Wisłę i 6 września dotarł do Włocławka, do Ośrodka Zapasowego pułku. 4 szwadron (bez I plutonu) podczas przeprawy przez Wisłę w rejonie Świecia, atakowany przez lotnictwo i broń pancerną został rozbity. Za rzekę dotarły tylko nieliczne grupki szwoleżerów. Również (3 września) na przeprawę w Orzechowie szły tabory pułku. 2 szwadron idący od Swarożyna w straży tylnej 2 batalionu strzelców w rejon Świecia przybył 3 września około godz. 6:00 i wszedł do akcji bojowej na południe od Przechowa. I pluton walcząc z wrogiem umożliwił wycofanie się pozostałym dwóm plutonom przez Kosowo w rejon Bydgoszczy i dołączenia szwadronu do pułku. W Kosowie I pluton został okrążony przez Niemców, walcząc do ostatniego naboju. Ocaleli szwoleżerowie wpław przebyli Wisłę. Szwadron walczył z nadzwyczajnym męstwem, godnym pięknych tradycji pułku.

W odwrocie i w bitwie nad Bzurą

Od 4 do 6 września pododdziały pułku przebywały w Łęgowie. Zreorganizowano brygadę na pułk zbiorowy Pomorskiej Brygady Kawalerii. 2 pułk szwoleżerów uzupełniono do stanu dwóch szwadronów liniowych, plutonu ckm, szwadronu kolarzy (100 żołnierzy), plutonu łączności i działka ppanc. W dniach 4–6 września zreorganizowany już 2 pułk szwoleżerów otrzymał zadanie dozorowania Wisły na odcinku Solec KujawskiToruń, a 7 września pułk został z niego zwolniony. 2 pułk przeszedł do Aleksandrowa Kujawskiego i wówczas do niego dołączyły grupy szwoleżerów, które w Orzechowie przeszły na drugą stronę Wisły. Część szwoleżerów wcielono do pułku, a pozostałych odesłano do Ośrodka Zapasowego w Garwolinie.

 Osobny artykuł: Bitwa nad Bzurą.

8 września pułk osiągnął rejon Izbicy, gdzie dowódca pułku nawiązał kontakt z dowódcą Armii „Poznań”. Pułk zbiorowy Pomorskiej BK, w składzie którego działał 2 pułk szwoleżerów otrzymał zadanie wzięcia udziału w uderzeniu armii na skrzydła i tyły nieprzyjaciela. 9 września pułk nawiązał styczność z Podolską Brygadą Kawalerii, a 10 września prowadził rozpoznanie w rejonie Parzęczewa – Piaskowic w kierunku na Zgierz nad Bzurą. 11 września 3 szwadron i szwadron kolarzy otrzymały zadanie natarcia na Niemców obsadzających Górę Ozorkową (Góra Bona). Szwadron kolarzy zdobył wzgórze z zaskoczenia i utrzymał je, a 3 szwadron wyszedł na tyły wroga zagrażając jego stanowiskom dowodzenia. Niemieckie przeciwnatarcie zostało odparte, a zdobyty teren utrzymany. Był to jedyny udział pułku w tej kampanii w niewymuszonej kontrofensywie wielkiej jednostki organizacyjnej. W dniach 19–23 września resztki pułku przebijały się przez Puszczę Kampinoską do Warszawy. Wielu szwoleżerów zginęło w puszczy lub dostało się do niewoli. Część dostała się do Warszawy i brała udział w jej obronie. 2 pułk szwoleżerów przestał istnieć. Szczegółowy opis działań i walk znajduje się w artykule Zbiorczy Pułk Kawalerii Pomorskiej Brygady Kawalerii.

Walki szwadronów marszowych nr 1 i 2 Pomorskiej BK[edytuj | edytuj kod]

Dowódca szwadronu zapasowego 2 pszwol. we Włocławku mjr Władysław Wichtowski w okresie od 27 sierpnia do 3 września 1939 roku sformował z nadwyżek pułku dwa szwadrony marszowe liczące po ok. 90 żołnierzy każdy:

  • szwadron marszowy nr 1 Pomorskiej BK(2 pszw.) – rtm. rez. inż. Antoni Wieniawski,
  • dowódca plutonu – wachm. pchor. rez. Jerzy Kentzer[22] †17 IX 1939 Puszcza Kampinoska[d]
  • szwadron marszowy nr 2 Pomorskiej BK(16 puł.) – por. kaw. rez. inż. Edward Marian Wołoszyński[e]
  • dowódca plutonu – por. kaw. rez. Władysław Kozika[27][f] †19 IX 1939[23]
  • dowódca plutonu – ppor. kaw. rez. Jerzy Bohdan Skoczyński[30][g]
  • dowódca plutonu – ppor. kaw. rez. Zygmunt Jan Skoczyński[33][h]

5 września do szwadronów dołączył 1 oficer, 1 podchorąży i 14 szwoleżerów z rozbitego szwadronu ckm macierzystego pułku.

Na mocy rozkazu dowódcy Pomorskiej BK płk A. Zakrzewskiego wydanego 5 września z tych dwóch szwadronów utworzono "dywizjon detaszowany" 2 pułku szwoleżerów:

  • dowódca - rtm. rez. Antoni Wieniawski
  • adiutant dywizjonu - ppor. rez. Jerzy Skarżyński (wcześniej szwadron ckm)
  • dowódca 1 szwadronu - por. rez. Jan Karnkowski (wcześniej 16 puł.)
  • dowódca 2 szwadronu - por. kaw. rez. inż. Edward Marian Wołoszyński[37].

Dywizjon został podporządkowany dowódcy Oddziału Wydzielonego 5 Dywizji Piechoty ppłk. dypl. Stanisławowi Sadowskiemu. Wraz z nim osłaniał przedmoście włocławskie do 8 września, po wysadzeniu mostu dozorował zachodni odcinek Wisły pomiędzy Włocławkiem, Płockiem i Dobrzykowem w dniach 8-15 września. Stoczył pomyślne potyczki z próbującymi desantować się na zachodnim brzegu Wisły, niemieckimi pododdziałami rozpoznawczymi. 10 września pod Duninowem i Soczewką, odparł lądujący pododdział niemiecki, a 14 września następny, który był wspierany artylerią w pobliżu miejscowości Lucień. 15 września osłaniał tyły 15 Dywizji Piechoty i 27 Dywizji Piechoty walczących z desantem niemieckim pod Dobrzykowem. 16 września był atakowany przez lotnictwo wroga podczas marszów i osłony obu polskich dywizji pod Budami i Budami Iłowieckimi. Dywizjon przekroczył całością sił rzekę Bzurę 17 września pod ostrzałem niemieckiej artylerii i osobno szwadronami maszerując przez Puszczę Kampinoską dotarł do Kazunia. 2 szwadron marszowy stoczył w puszczy walkę z jednostką niemiecką w wyniku, której poległo kilkunastu szwoleżerów, kilku zostało rannych i zaginęło, wśród nich dowódca szwadronu i jeden z oficerów. Nad pozostałościami 2 szwadronu objął dowództwo adiutant dywizjonu. Następnie przez Palmiry, Czosnów i Młociny wałem wiślanym w nocy 18/19 września dotarł do Bielan, likwidując w Młocinach grupę dywersantów. 20 września rano dywizjon dotarł do Warszawy, tego samego dnia do dywizjonu wcielono pozostałość szwadronu marszowego 8 psk z por. rez. J. Około-Kułakiem. Do 19 września straty w poległych, rannych i zaginionych wynosiły 34 żołnierzy. Do 22 września dywizjon kwaterował w CIWF na Bielanach, dołączyły do niego resztki szwoleżerów ze szwadronów 3 i kolarzy macierzystego pułku. Dowództwo 2 szwadronu uzupełnionego szwoleżerami przejął por. A. Wojciechowski. Następnie od 22 września kwaterował w koszarach 1 pułku szwoleżerów[38]. Poniósł straty od niemieckiego ostrzału artyleryjskiego, od nocy 24/25 września dywizjon szwoleżerów wspierał 9 pułk ułanów na Mokotowie. 25 września wykonał kontratak w rejonie Królikarni na pododdziały niemieckiej 46 DP. Kontratak spieszonych szwoleżerów i plutonu strzelców konnych 8 psk załamał się w niemieckim ostrzale, artylerii i broni maszynowej. Poległo 20 szwoleżerów, wśród nich rotmistrz Wieniawski, a 3 oficerów zostało rannych, wśród nich dowódca 1 szwadronu. Dywizjon bronił na barykadach rejon skrzyżowania ulic Belwederskiej i Piaseczyńskiej. Dowodzenie przejął por. Wojciechowski. W obronie Warszawy walczył też na Mokotowie sformowany z rozbitków 2 pułku po przeprawie pod Świeciem, pluton por. K. Branickiego[39]. Szwoleżerowie skapitulowali wraz garnizonem Warszawy.

Działania jednostek II rzutu mobilizacyjnego 2 pułku Szwoleżerów Rokitniańskich[edytuj | edytuj kod]

Od 27 sierpnia 1939 roku w rejonie Garwolina we wsiach Głoskowo i Jagodno pod dowództwem rtm. Konstantego Smolikowskiego z Oddziału Zbierania Nadwyżek 2 pułku szwoleżerów rozpoczęto w ramach Ośrodka Zapasowego Pomorskiej BK formowanie pododdziałów kawalerii mających stanowić uzupełnienie i podstawy do odtworzenia rozbitych pułków Pomorskiej BK. W Głoskowie został sformowany szwadron pieszy 2 p szwol. pod dowództwem rtm. Mieczysława Nestorowicza. Z uwagi na zagrożenie przepraw przez Wisłę. W dniu 4 września po wzmocnieniu plutonem ckm ze szwadronu ckm 2 p szwol. szwadron rtm. Nestorowicza wszedł w skład Oddziału Wydzielonego „Maciejowice” rtm. Jana Tyblewskiego. Jeden wzmocniony pluton szwadronu zajął przyczółek mostowy na zachodnim brzegu Wisły, a większość szwadronu na brzegu wschodnim obok mostu. 9 września na przyczółek mostowy uderzyły niemieckie czołgi 1 Dywizji Lekkiej. Po zniszczeniu mostu i poniesionych stratach 3 poległych, pluton znajdujący się na przedmościu wraz z dowódcą szwadronu dostał się do niewoli niemieckiej[40]. 5 września na szwadrony broniące zachodniego brzegu Wisły ataków dokonało lotnictwo niemieckie. Szwadrony z innych pułków i pluton ckm 2 p szwol. wycofały się do rejonu Garwolina i miejsc formowania, natomiast pozostające na wschodnim brzegu pozostała część szwadronu pieszego 2 p szwol. rozproszyły się i częściowo zdezerterowały, oprócz dowódców plutonów[41]. Po przybyciu rtm. Gwidona Salomona i jego improwizowanych pododdziałów do Maciejowic, oficerowie 2 p szwol. odeszli do macierzystego OZN. 10 września sformowane szwadrony konny rtm. Stefana Krzyżanowskiego (4 plutony) i szwadron ckm ppor. rez. Michała Rudowskiego (4 plutony - 14 ckm wz.30) weszły w skład utworzonego dywizjonu 2 pułku szwoleżerów:

  • dowódca dywizjonu - rtm. Stefan Krzyżanowski,
  • zastępca dowódcy dywizjonu - rtm. rez. Stanisław Brukalski,
  • dowódca szwadronu konnego – rtm. Stefan Krzyżanowski (do 14 IX), por. rez. Jan Sędzimir (do 22 IX) i rtm. rez. Stanisław Brukalski (22-23 IX),
  • dowódca szwadronu ckm - ppor. rez. Michał Rudowski.

Tego dnia opuściły rejon formowania wraz z Zgrupowaniem Ośrodków Zapasowych Kawalerii „Garwolin”. Dywizjon maszerował przez Żelechów i 13 września dotarł do okolic Radzynia Podlaskiego, gdzie wszedł w skład organizującej się Grupy Kawalerii ppłk. Edwarda Wani. Wraz z Grupą Kawalerii dywizjon maszerował przez Suchowolę, Parczew, Łęczną, Pawłów do Rejowca. Dowództwo dywizjonu sprawował rtm. Krzyżanowski, po nim szwadron konny przejął por. rez. Jan Sędzimir. W nocy 18/19 i od rana 19 września dywizjon szwoleżerów osłaniał Warszawski pułk ułanów i pododdziały 39 Dywizji Piechoty rez. w walkach o Krasnystaw, dywizjon w tych walkach osłonowych poniósł znaczne straty. 22 września podczas walk w rejonie Łabuńki i Łabunie stanowił odwód Grupy Kawalerii ppłk. Wani. Pod Cześnikami w lesie Bożydar prowadził walki z piechotą niemiecką, uległ częściowemu rozproszeniu. Po ponownym zebraniu się większości dywizjonu, szwadron ckm odłączył się od dywizjonu szwoleżerów i pomaszerował wraz z Warszawskim pułkiem ułanów w kierunku południowym. Wspierał dywizjon 7 pułku ułanów mjr Głuchowskiego podczas prowadzonego 23 września natarcia na Jacnię. Niemiecki batalion 68 DP wyszedł na tyły dywizjonu ułanów mjr. Głuchowskiego i szwadronu ckm szwoleżerów, rozbijając oba pododdziały. Resztki szwadronu tj. kilkunastu szwoleżerów wraz z dowódcą szwadronu przedarły się w szyku konnym przez pierścień okrążenia na południe od Tomaszowa Lubelskiego i dołączyły do 11 pułku ułanów, z którym skapitulowały 27 września w rejonie Janowa Lubelskiego. Pozostałość dywizjonu tj. część szwadronu por. Sędzimira po potyczkach 23 września, weszły już bez dowódcy w skład zbiorczego szwadronu, złożonego z rozbitków 16 puł. i 2 pszw. pod dowództwem rtm. C. Dmochowskiego. Szwadron rtm. Dmochowskiego prowadził potyczki z wojskami niemieckimi, przebił się przez lasy janowskie i biłgorajskie do lasów bychawskich, gdzie 27 września został rozwiązany. Grupa 12 konnych, wśród nich 3 oficerów 2 pułku szwoleżerów usiłowała się przedrzeć do Warszawy, lecz 30 września we wsi Orlicz k. Kurowa dostali się do niemieckiej niewoli[42].

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[43][44]
Stanowisko etatowe Stopień, imię i nazwisko Uwagi
dowódca pułku ppłk dypl. kaw. Józef Trepto †1940 Charków[45]
zastępca dowódcy pułku ppłk kaw. Tadeusz Łękawski 4–17 IX 1939 dowódca pułku, niemiecka niewola
adiutant pułku rtm. Stefan Karwacki
oficer ordynansowy ppor. rez. Józef Markiewicz
oficer broni i gazu, dowódca plutonu pionierów[46] ppor. kaw. rez. Zygmunt Wyszyński
kwatermistrz mjr kaw. Jan Skawiński Wojsko Polskie we Francji
oficer żywnościowy chor. Stanisław Gołębski
płatnik kpt. int. Jan Wróbel w niemieckiej niewoli[47]
naczelny lekarz medycyny mjr lek. wet. dr Henryk Bazyli Dąbrowski
lekarz weterynarii por. lek. wet. Stanisław Gustaw Sosiński †1940 Charków[48]
dowódca szwadronu gospodarczego p.o. chor. Jan Mikuła
dowódca 1 szwadronu por. kaw. Adam Jaroszewski[i]
dowódca I plutonu ppor. kaw. Witold Andrzej Kądzielawa[j] †5 I 1941 Perth[53][54]
dowódca II plutonu ppor. kaw. Mieczysław Liber[k] † w niemieckiej niewoli[57]
dowódca III plutonu plut. pchor. / ppor. kaw. Jan Wiązowski od 18 IX 1939 w sowieckiej niewoli[58]
wachmistrz szef st. wachm. Jan Bogdanowicz
dowódca 2 szwadronu rtm. Jan Przeździecki[59] Biuro Finansów i Kontroli KG AK
dowódca I plutonu por. kaw. Antoni Kubicki †3 IX 1939 Kosowo[60][61]
dowódca II plutonu por. kaw. rez. Antoni Linettej 3 IX 1939 Kosowo ciężko ranny[60], niemiecka niewola[23]
dowódca III plutonu chor. Józef Salomon 3 IX 1939 Kosowo ciężko ranny[60], niemiecka niewola (Oflag VII A Murnau)[62]
wachmistrz szef plut. Józef Siuda
dowódca 3 szwadronu por. kaw. Albert Wojciechowski
dowódca I plutonu ppor. kaw. Kazimierz Nowicki
dowódca II plutonu ppor. kaw. Zdzisław Władysław Mielnik † w niemieckiej niewoli[63]
dowódca III plutonu ppor. kaw. rez. Jan Władysław Kamiński
wachmistrz szef st. wachm. Tadeusz Szyjkow
dowódca 4 szwadronu por. kaw. Kazimierz Branicki niemiecka niewola (Oflag II C Woldenberg)[23]
dowódca szwadronu ckm rtm. Roman Łoziński niemiecka niewola (Oflag II C Woldenberg, Oflag VII A Murnau)[23]
dowódca I plutonu ppor. kaw. Witold Jan Benon Kreutzinger †3 IX 1939 Grupa[23]
dowódca szwadronu kolarzy por. Stanisław Stryjewski major, zastępca dowódcy Pułku 6 Pancernego
dowódca I plutonu ppor. kaw. rez. Kazimierz Wittke od 19 IX 1939 w niemieckiej niewoli[64]
dowódca II plutonu ppor. kaw. rez. Stanisław Franciszek Göttinger †3 IX 1939 Przechowo[23]
dowódca III plutonu ppor. kaw. rez. Jan Antoni Brzozowski †26 IX 1939 Warszawa[23]
wachmistrz szef chor. Skrzypczak
dowódca plutonu ppanc. ppor. kaw. Eugeniusz Sobiesław Tuszko †3 IX 1939 Przechowo[23]
dowódca plutonu łączności por. kaw. Janusz Borowski †3 IX 1939 Topolno[23] (ciężko ranny, popełnił samobójstwo[65])

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Pułk posiadał trzy sztandary.

W lipcu 1920 na Wawelu delegacja 2 pułku szwoleżerów rokitniańskich otrzymała chorągiew. W środku prawej strony wyhaftowano podobiznę Matki Boskiej Częstochowskiej, poniżej herb Krakowa. Lewą stronę stanowił srebrny krzyż z napisem na górnym ramieniu „PUŁK”, poniżej cyfrę „2” i jeszcze niżej „SZWOLEŻERÓW”. Na bocznych ramionach dewiza „HONOR I OJCZYZNA”. Pośrodku krzyża znajdował się orzeł z koroną w wieńcu laurowym. W rogach płatu wyhaftowano w wieńcach laurowych cyfry „2”. Chorągiew towarzyszyła pułkowi w czasie walk o granice[1].

Sztandar ten towarzyszył również pułkowi w wojnie 1939 r. po zaprzestaniu walk został ukryty, a odnaleziony dopiero w 1973 r. we wsi Piotrów pod Sochaczewem.

W 1922 (?) pułk przejął też sztandar 2 pułku szwoleżerów Armii gen. Józefa Hallera[66].

11 sierpnia 1934 prezydent RP Ignacy Mościcki w Starogardzie wręczył pułkowi kolejny sztandar ufundowany przez społeczeństwo Krakowa[1]. Po prawej stronie płata, w wieńcu laurowym widniała dewiza „HONOR I OJCZYZNA”. W rogach u góry z prawej strony wyhaftowano odznakę 2 p uł. LP, z lewej – herb miasta Krakowa, u dołu z prawej strony obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, z lewej – odznakę 2 p.szwol. Pomiędzy ramionami krzyża wyhaftowano napisy: u góry „ROKITNA 13 VI 1915”, u dołu „11 VIII 1934”, po bokach – z prawej strony „KRAKÓW 2 XI 1918”, z lewej „KRAKÓW 11 VIII 1914”. Lewa strona sztandaru zawierała m.in. godło państwowe z napisami na ramionach krzyża „2 SZWOL”.

Po kampanii wrześniowej sztandar trafił w ręce Niemców. Do 1973 eksponowany był w Muzeum Historii w Berlinie. W tym właśnie roku przekazany został do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[67].

Odznaka pamiątkowa[edytuj | edytuj kod]

Odznaka pamiątkowa 2 puł LP 21 kwietnia 1920 minister spraw wojskowych rozporządzeniem L. 872/20 B.P. 1 zatwierdził odznakę pamiątkową 2 pułku ułanów Legionów Polskich[68].

Stanowi ją tarcza, na której wpisano inicjał i numer „2 U”. Na górze tarczy czapka szwoleżerska wojska Księstwa Warszawskiego etyszkietami zwisającymi na ramię tarczy. Oficerska – jednoczęściowa, wykonana w srebrze. Wymiary: 41×27 mm. Autorem projektu odznaki był S. Filipkowicz, a wykonawcą Stanisław Lipczyński z Warszawy[69].

Odznaka koleżeńska

13 grudnia 1921 generał porucznik Kazimierz Sosnkowski rozkazem G.M. 7428.21.I zezwolił na noszenie odznak pamiątkowych wyłącznie tych, które zostały zatwierdzone przez ministra spraw wojskowych lub Naczelnego Wodza. Wśród tych odznak została wymieniona odznaka pamiątkowa 2 pułku szwoleżerów[70].

Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt krzyża Orderu Virtuti Militari z ramionami emaliowanymi na biało o złoconych krawędziach. Na środku krzyża wizerunek czapki szwoleżerskiej emaliowanej na amarantowo i czarno oraz złocone pół-słońce. Na ramionach wpisano numer i inicjały „2 SzR” oraz daty „1914 1915 1918”. Między ramionami krzyża skrzyżowane lance z proporczykami w barwie białej z amarantowym paskiem pośrodku. Odznaka oficerska – dwuczęściowa, wykonana w tombaku złoconym, emaliowana. Autorem projektu odznaki był rtm. Stanisław Lewicki, a wykonawcą Józef Michrowski z Warszawy[69].

Odznaka pamiątkowa 2 pszw

6 września 1929 minister spraw wojskowych, w uzupełnieniu rozkazu G.M. 7428.21.I z 13 grudnia 1921, zatwierdził regulamin odznaki pamiątkowej 2 pułku szwoleżerów, dostosowany do przepisów o odznakach pamiątkowych formacji, ogłoszonych 21 kwietnia 1928[71].

Wykonanie jak odznaka koleżeńska; jednak bez dat na ramionach krzyża. Na dolnym ramieniu krzyża wpisano numer i inicjały „2 SzR”. Dwuczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze. Wykonanie: Stefan Cegiełka – Warszawa[69].

Barwy[edytuj | edytuj kod]

Proporczyk Opis
Prop 2pszw 3.png Proporczyk srebrny z amarantową żyłką noszony na kołnierzach kurtek
Prop 2pszw 4.png Proporczyk biały z amarantową żyłką noszony na lancach
Prop dow 2pszw 1.png Proporczyk dowództwa
Prop 1szw 2pszw 1.png Proporczyk 1 szwadronu
Prop 2szw 2pszw 1.png Proporczyk 2 szwadronu
Prop 3szw 2pszw 1.png Proporczyk 3 szwadronu
Prop 4szw 2pszw 1.png Proporczyk 4 szwadronu
Prop 5szwckm 2pszw 1.png Proporczyk 5 szwadronu ckm
Prop plutlaczn 2pszw 1.png Proporczyk plutonu łączności
Inne Opis
Otok biały.png Czapki okrągłe, otok biały[72].
Spod 2pszw.png Lampasy
Lapka szwol IIRP.png „Łapka” (do 1921[l]) – karmazynowa, wypustka biała[m]

Żurawiejki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Żurawiejka.

Zawsze byli bracią bitną,
Zwyciężyli pod Rokitną.

Rokitniańskie szwoleżery
Dzielnie kroczą przez bariery.

Sławny pułk, ma szwabskie gwery
Rokitniańskie szwoleżery.
Jeździec-Polak ma w naturze
Bić się w polu a nie w murze.
Kradną kury, kradną sery
Spod Rokitny szwoleżery.

Rokitniańscy szwoleżerowie[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich.
Ppłk Edward Strawiński
Płk Rudolf Rupp
Major Henryk Dobrzański
Dowódcy pułku[74]
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 – I zastępca dowódcy pułku)

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[76]
w tym żołnierze byłego 2 pułku ułanów Legionów Polskich odznaczeni dekretem Naczelnego Wodza z 17 maja 1922 roku[77].
śp. wachm. LP Tadeusz Adamski rtm. Józef Byszewski nr 5456 rtm. Józef Broda
rtm. Karol Krzysztof Bokalski por. Tadeusz Brincken śp. pchor. Tadeusz Bieńkowski
kpr. Franciszek Bienias wachm. Wiktor Budzałek rtm. Stefan Chomicz
rtm. Karol Czulak rtm. Jan Chwalibóg por. Wacław Czarski
kpr. Władysław Chądzyński nr 3842 kpr. Mieczysław Chwalibóg śp. ułan Michał Stanisław Choróbski
śp. rtm. Zbigniew Dunin-Wąsowicz rtm. Henryk Dobrzański rtm. Kazimierz Dzieliński
śp. por. LP Bolesław Dunin-Wąsowicz st. wachm. Emil Duda plut. Leszek Dobrowolski
rtm. Stanisław Ejzerman ppor. Marian Fąfara wachm. Michał Firlit
por. Zdzisław Gąsiorowski śp. st. ułan Emil Grabaczewski plut. Edward Hensoldt nr 5494[78]
śp. szwol. Konrad Hykiel nr 5603 wachm. Bogumił Jędrzejewski wachm. Stanisław Juras
śp. ułan LP Stefan Jaworski[n] śp. ułan Bazyli Janiszyn rtm. Wincenty Karski
rtm. Wiktor Kunachowicz śp. rtm. LP Albert Kordecki rtm. Andrzej Kunachowicz
por. Aleksander Konarski por. Andrzej Kuczek por. Adam Kossowski
por. Franciszek Koy[o] ppor. Jerzy Kokowski wachm. Stefan Kajderowicz[p]
wachm. Bolesław Krygler wachm. Hipolit Konopka kpr. Karol Karasiński
śp. ułan LP Witold Kiełczewski śp. ułan Bolesław Kubik śp. ułan Tadeusz Kolański
rtm. Stefan Liszko ppor. Adam Larysz-Niedzielski[q] rtm. Tadeusz Łękawski nr 5463
śp. ułan Bronisław Łuszczewski śp. ułan Eugeniusz Łada ppłk Janusz Jagrym-Maleszewski
mjr Roman Machnicki rtm. Jan Maetschke rtm. Józef Młodecki-Sławisz
por. Paweł Menzel śp. ppor. Stanisław Miłaszewski śp. ułan Wojciech Mazur
śp. ułan Michał Majda szwoleżer Jan Michalski płk SG Adam Nałęcz Nieniewski
rtm. Stanisław Nałęcz-Moszyński por. Stefan Nałęcz-Moszyński ppor. Augustyn Nieniewski
śp. wachm. Władysław Nowakowski por. Tadeusz Olchawa st. wachm. Sylwester Pelikan
wachm. Maksymilian Paradystal plut. Rudolf Pamuła kpt. Tadeusz Poc
śp. ułan LP Kazimierz Prokop ppłk Stanisław Józef Rabiński mjr Rudolf Rupp
mjr Zygmunt Jerzy Rolecki rtm. Aleksander Pragłowski rtm. Aleksander Romer
rtm. Klemens Rudnicki śp. ppor. Tadeusz Różański ułan Feliks Rothkael (Feolks Rothkahl[80])
śp. ułan LP Jerzy Rakowski ułan Stanisław Różyc szwoleżer Leon Rygiel
mjr Bolesław Świdziński śp. rtm. Roman Senowski rtm. Mirosław Szydłowski
rtm. Józef Szperber rtm. Jerzy Kuszel ppor. Stanisław Sokołowski
por. rez. Józef Sztembartt[81] śp. pchor. Stefan Strzałkowski †4 IX 1920 Cześniki wachm. Józef Surówka
plut. Józef Sala plut. Tadeusz Smelczyński plut. Adolf Słuszniak
śp. kpr. Jan Słota śp. ułan LP Mikołaj Szysz śp. ułan LP Władysław Sierhiejewicz[82]
śp. ułan LP Tadeusz Starczewski[83] ułan Jan Stachura ppłk Jan I Tyczyński
por. Mieczysław Targowski-Tarnawa śp. ppor. LP Stanisław Tylicki śp. ppor. LP Jerzy Topór-Kisielnicki
śp. ułan Władysław Tworkowski rtm. Bronisław Wojciechowski śp. ppor. LP Roman Włodek
śp. wachm. Piotr Wideryński wachm. Maciej Wąż plut. Stanisław Wilczyński
ppłk Kazimierz Ziembiński śp. ułan LP Antoni Zwatschke

Ponadto Krzyżem Walecznych zostało odznaczonych 58 oficerów, 138 podoficerów i 206 szeregowych[84]. Wśród odznaczonych był szwoleżer Jan Pańpuch[85][86][87].

Obsada personalna w 1930 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada oficerska pułku w 1930[88]

Płk Konstanty Drucki-Lubecki
  • ppłk. dypl. Konstanty Drucki-Lubecki – dowódca pułku
  • mjr Tadeusz Łękawski – kwatermistrz
  • mjr Marceli Stanisław Olszowski – dowódca szwadronu zapasowego
  • rtm. Włodzimierz Gilewski
  • rtm. Władysław Wiktor Jełowicki
  • rtm. Tadeusz Kuźmiński
  • rtm. Adam Stanisław Henryk Wilczek
  • rtm. Mieczysław Kozanecki
  • rtm. Adam Antoni Jordan-Stojowski
  • rtm. Jan Kazimierz Jastrzębski
  • por. Mieczysław Jerzy Rozwadowski
  • por. Józef Młynarski
  • por. Stanisław Adam Hamuliński
  • por. Mieczysław Mateusz Nestorowicz
  • por. Henryk Chodorowski
  • por. Stefan Franciszek Karwacki
  • por. Zygmunt Jan Muszyński
  • por. Bohdan Possart
  • por. Wiesław Zygmunt Słapa
  • por. Mieczysław Kazimierz Łoziński
  • por. Witold Linsenbarth
  • por. Witold Synoradzki
  • por. Jan Wróbel – oficer administracyjny
  • ppor. Aleksander Iwaszkiewicz

Żołnierze 2 pułku szwoleżerów - ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zbrodnia katyńska.

Biogramy zamordowanych oficerów znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[89]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Bielejewski Wacław ppor. w st. sp. rolnik Charków
Lorentz Jerzy[90] podporucznik rezerwy abs. WSH pracował w Warszawie Katyń
Sosiński Stanisław[91] podporucznik rezerwy lekarz weterynarii praktyka w Starogardzie Charków
Trepto Józef ppłk dypl. żołnierz zawodowy Charków
Woźny Tadeusz podporucznik rezerwy lekarz weterynarii Charków

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Ulice w Starogardzie Gdańskim i Ozorkowie noszą nazwę 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich.

Od 2006 działa w Starogardzie Gdańskim Stowarzyszenie Szwadron 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. Stowarzyszenie wystawia 12 osobowy pododdział konny w pełni umundurowany i wyposażony. 13 czerwca 2007 szwadron, podczas święta pułkowego organizowanego po raz pierwszy od zakończenia wojny, otrzymał sztandar będący wierną kopią sztandaru pułku z okresu międzywojennego. Szwadron lub jego poczet sztandarowy uczestniczy w najważniejszych wydarzeniach związanych z historią kawalerii np. asysta pocztu podczas pogrzebu ks. prałata Zdzisława Peszkowskiego – kapelana Rodzin Katyńskich oraz współczesną kawalerią, a także utrzymuje kontakty z innymi pododdziałami konnymi kawalerii ochotniczej.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].
  2. Por. Stanisław Stryjewski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu gospodarczego.
  3. Władysław Wichtowski ur. 7 czerwca 1900. Podoficer byłej armii niemieckiej. Od 8 listopada 1919 w VI Batalionie Kolejowym. W 1923 pełnił służbę w 3 Pułku Kolejowym w Poznaniu. Zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 stycznia 1921 w korpusie oficerów kolejowych. Później przeniesiony do korpusu oficerów kawalerii i przydzielony do 7 Pułku Strzelców Konnych w Poznaniu. Awansowany na rotmistrza ze starszeństwem z 1 stycznia 1931. W 1939 był dowódcą Szwadronu Zapasowego 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich we Włocławku. W 1957 został awansowany na podpułkownika w korpusie oficerów kawalerii. Był odznaczony Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi[18][19][20][21].
  4. Wachm. pchor. rez. Jerzy Kentzer ur. 2 stycznia 1915 w Tęgutach, w rodzinie Tadeusza i Eleonory z Łukniewskich[23]. Absolwent XII promocji (1937-1938) Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. Praktykę odbył w 2 pszwol.[24]. Uczeń Wyższych Kursów Ziemiańskich we Lwowie (1938-1939)[23].
  5. Inż. Edward Marian Wołoszyński ur. 8 września 1898 w Krasnymstawie, w rodzinie Jana. 15 sierpnia 1928 Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 1 lipca 1925 i 2364. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty, a minister spraw wojskowych wcielił do 32 pp w Modlinie[25]. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 17. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[26]. Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II C Woldenberg[23].
  6. por. kaw. rez. Władysław Kozika ur. 3 października 1906. Absolwent V promocji (1930-1931) Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. Praktykę odbył w 25 puł.[28] Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 i 132. lokatą, a na stopień porucznika ze starszeństwem z 1 stycznia 1937 i 71. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[29].
  7. Ppor. kaw. rez. Jerzy Bohdan Skoczyński ur. 27 lipca 1914. Absolwent VII promocji (1932-1933) Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. Praktykę odbył w 2 pszwol.[31] Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 25. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[32]. Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagach: XI B, II C Woldenberg i VII A Murnau[23].
  8. Ppor. kaw. rez. Zygmunt Jan Skoczyński ur. 25 września 1917 w Kijowie. Absolwent X promocji (1935-1936) Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. Praktykę odbył w 2 pszwol.[34] Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1938 i 4. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[35]. Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagach: XI B i II C Woldenberg[23]. Inżynier elektryk, profesor Instytutu Elektrotechniki i Politechniki Warszawskiej. Zmarł 29 października 1964 w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim[36].
  9. por. kaw. Adam Władysław Karol Emil Jaroszewski ur. 11 maja 1904 w Sarajewie, w rodzinie Adama[49]. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 września 1925 w korpusie oficerów kawalerii. Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi[50]. Zmarł 3 sierpnia 1976 w Wieliczce. Został pochowany na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu. W Oddziałowym Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu przechowywana jest teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim „Świt” dot. Jaroszewski Adam, imię ojca: Adam, ur. 11-05-1904, sygn. IPN Wr 0014/2892 t. 1 i 2[51].
  10. ppor. kaw. Witold Andrzej Kądzielawa ur. 1 marca 1916 w Sierszy, w powiecie chrzanowskim. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 października 1937 i 10. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[52].
  11. ppor. kaw. Mieczysław Liber ur. 20 listopada 1911 we Władywostoku. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 października 1937 i 63. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[55]. Jeniec Oflagu II C Woldenberg. W 1944/1945 przebywał w szpitalu dla nerwowo chorych w Ukermunde. Poszukiwany przez matkę Stanisławę Liber, zam. Toruń, ul. Krasińskiego 116[56].
  12. W 1921 roku przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.
  13. Karmazynowe patki (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831[73].
  14. Mniszek i Rudnicki 1929 ↓, s. 37, tu błędnie jako ułan Kazimierz Jaworski.
  15. Mniszek i Rudnicki 1929 ↓, s. 37, tu błędnie jako por. Franciszek Kacy.
  16. Stefan Kajderowicz ur. 5 października 1898 roku był absolwentem Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów w Bydgoszczy. 15 sierpnia 1928 roku Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 15 sierpnia 1928 roku i 40. lokatą w korpusie oficerów kawalerii, a Minister Spraw Wojskowych wcielił do 6 pułku ułanów w Stanisławowie[79].
  17. Mniszek i Rudnicki 1929 ↓, s. 37, tu błędnie jako ppor. Adam Larycz-Niedzielski.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Satora 1990 ↓, s. 180.
  2. Smaczny 1989 ↓, s. 140–141.
  3. a b c Milewski 1993 ↓, s. 6.
  4. Echa walk w obronie Śląska Nowości Illustrowane 1919 nr 14 s. 6-7 [1]
  5. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 70 z 26 czerwca 1919 roku, poz. 2269.
  6. a b c Milewski 1993 ↓, s. 7.
  7. Mijakowski i Rozdżestwieński 2012 ↓, s. 39-40.
  8. Tuliński 2020 ↓, s. 949.
  9. Mijakowski i Rozdżestwieński 2012 ↓, s. 40.
  10. W piątą rocznicę Rokitny Nowości Illustrowane 1920 nr 25 s. 2 (zdjęcia) [2]
  11. Rocznica Rokitny Czas 1920 nr 140 z 16 czerwca s. 2 [3]
  12. Milewski 1993 ↓, s. 9.
  13. Milewski 1993 ↓, s. 10.
  14. Milewski 1993 ↓, s. 20.
  15. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 186-187.
  16. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 686–687.
  17. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
  18. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 987, 995.
  19. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 323, 357.
  20. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 155, 661.
  21. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 133.
  22. Około-Kułak 1991 ↓, s. 394, jako pchor. rez. Kencer.
  23. a b c d e f g h i j k l m n Straty ↓.
  24. Radomyski 1992 ↓, s. 81.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928, s. 292, 318.
  26. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 550.
  27. Około-Kułak 1991 ↓, s. 394, jako Wł. Kozik.
  28. Radomyski 1992 ↓, s. 57.
  29. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 572.
  30. Około-Kułak 1991 ↓, s. 394, brat ppor. Zygmunta Jana Skoczyńskiego.
  31. Radomyski 1992 ↓, s. 62.
  32. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 120.
  33. Około-Kułak 1991 ↓, s. 394, brat ppor. Jerzego Bohdana Skoczyńskiego.
  34. Radomyski 1992 ↓, s. 73.
  35. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 249.
  36. Józef Piłatowicz: Skoczyński Zygmunt (1917–1964). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXVIII. Polska Akademia Nauk, 1998, s. 222-223.
  37. Milewski 1993 ↓, s. 31.
  38. Milewski 1993 ↓, s. 32-33.
  39. Milewski 1993 ↓, s. 34.
  40. Milewski 1993 ↓, s. 34-35.
  41. Gnat-Wieteska 2000 ↓, s. 20-21, 23-24.
  42. Milewski 1993 ↓, s. 35-38.
  43. Milewski 1993 ↓, s. 39.
  44. Łękawski 1958 ↓, s. 22, 24.
  45. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 565.
  46. Łękawski 1958 ↓, s. 22, 47.
  47. Jan Wróbel: Sprawozdanie – relacja z kampanii wrześniowej. W: B.I.28h [on-line]. IPMS, 1945-12-09. s. 113-117. [dostęp 2022-01-14].
  48. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 504.
  49. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-01-14]..
  50. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 142.
  51. Inwentarz archiwalny : Jaroszewski Adam. IPN. [dostęp 2022-01-14]..
  52. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 152.
  53. Wykaz poległych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na obczyźnie w latach 1939-1946. Londyn: Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego, 1952, s. 25..
  54. Łękawski 1958 ↓, s. 46, wg zasłyszanej informacji miał popełnić samobójstwo.
  55. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 153.
  56. Straty ↓, poz. 1-3.
  57. Łękawski 1958 ↓, s. 46.
  58. Jan Wiązowski: Wiadomości dotyczące działań oddz. własnych. W: B.I.28h [on-line]. IPMS. s. 118-120. [dostęp 2022-01-14].
  59. Jan Przeździecki. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2022-01-13].
  60. a b c Łękawski 1958 ↓, s. 38.
  61. Straty ↓, poz. 20, 28-30.
  62. Straty ↓, poz. 5, natomiast poz. 16 poległy.
  63. Łękawski 1958 ↓, s. 35.
  64. Kazimierz Wittke: Sprawozdanie z udziału w kampanii polskiej 1939 r.. W: B.I.28h [on-line]. IPMS, 1945-10-20. s. 133. [dostęp 2022-01-14].
  65. Łękawski 1958 ↓, s. 34.
  66. Mijakowski i Rozdżestwieński 2012 ↓, s. 83.
  67. Satora 1990 ↓, s. 181.
  68. Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 43 z 9 maja 1920 roku, pkt 35.
  69. a b c Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 157–160.
  70. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 49 z 13 grudnia 1921, poz. 872.
  71. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 29 z 6 września 1929, poz. 286.
  72. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928, poz. 66.
  73. Żygulski (jun.) 1988 ↓, s. 116.
  74. Historyczni dowódcy. 2szwol.pl. [dostęp 2014-12-10].
  75. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 7 lipca 1923 roku, s. 451.
  76. Mniszek i Rudnicki 1929 ↓, s. 36-38.
  77. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 stycznia 1923 roku, s. 33-35.
  78. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 78 z 12 sierpnia 1924, s. 446, sprostowano nazwisko z „Holcman” na „Hensoldt”.
  79. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 15 sierpnia 1928 roku, s. 271, 280.
  80. Feolks Rothkahl. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2019-05-19].
  81. Nekrologi. „Kurier Warszawski”. 275, s. 8, 1936-10-07. Warszawa. 
  82. Władysław Sierhijewski lub Sierhiejewicz. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2019-05-19].
  83. Tadeusz Starczewski. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2019-05-19].
  84. Mniszek i Rudnicki 1929 ↓, s. 38.
  85. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 marca 1922, s. 203, jako „Pajpuch”.
  86. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 sierpnia 1929, s. 251, sprostowano nazwisko z „Pajpuch” na „Pańpuch”.
  87. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. WBH. [dostęp 2021-11-10]..
  88. Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 12.
  89. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  90. Księgi Cmentarne – wpis 2083.
  91. Księgi Cmentarne – wpis 7394.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]