Georges Charpak
![]() Georges Charpak w 2005 | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Specjalność: fizyka | |
Alma Mater | |
Instytucja | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() | |
Nagrody | |
Georges Charpak (ur. 1 sierpnia 1924 w Dąbrowicy niedaleko Równego, zm. 29 września 2010 w Paryżu[1][2]) – francuski fizyk pochodzenia żydowskiego urodzony w Polsce, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1992.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w Polsce, w biednej rodzinie żydowskiej jako Jerzy Charpak. Wraz z rodziną spędził w dzieciństwie dwa lata w Palestynie, po czym powrócił do Polski[2][3]. Urodził się wówczas jego brat Andrzej (1928–2006), późniejszy aktor. W domu mówiono w jidysz, a Jerzy Charpak był jedynym członkiem rodziny, który uczył się mówić po polsku[3]. W roku 1932 wraz z rodziną wyemigrował do Francji. W czasie wojny działał w ruchu oporu, za co został skazany przez sąd w Vichy na dwa lata więzienia. W roku 1944 został wywieziony do obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie przebywał do wyzwolenia w 1945 roku[2][3][4].
Uczęszczał do szkół średnich w Montpellier i Paryżu[5]. W roku 1946 uzyskał obywatelstwo francuskie. Studiował od roku 1945 w École nationale supérieure des mines de Paris, potem rozpoczął pracę naukową[2][4]. W 1954 r. obronił doktorat na temat rozpadów jądrowych beta i uzyskał posadę w Centre national de la recherche scientifique (CNRS), gdzie pracował do 1959 r.[3] Był współpracownikiem Frédérica Joliot-Curie w Collège de France, specjalizując się w fizyce eksperymentalnej. Był członkiem Francuskiej Partii Komunistycznej, wystąpił z niej w roku 1956 r., na znak protestu przeciw stłumieniu powstania węgierskiego[2][4]. W latach 1959–1991 pracował w CERN[5], m.in. odkrywając (wraz ze współpracownikami) różne właściwości mionów[3].
W 1953 r. ożenił się z Dominque Vidal, z którą miał dwóch synów i córkę[3].
W 1992 roku otrzymał Nagrodę Nobla za wkład w dziedzinie opracowania detektorów cząstek[5].
Odznaczenia i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]Medale i ordery:
- Krzyż Oficerski Orderu Narodowego Zasługi (1997)[6][7]
- Krzyż Oficerski Legii Honorowej (2007)[8][7][9]
- Grand Vermeil Médaille de la Ville de Paris (2009)[8]
Członkostwo akademii naukowych[8]:
- Francuska Akademia Nauk (1985)
- Austriacka Akademia Nauk (1993)
- Academia das Ciências de Lisboa (1995)
- Rosyjska Akademia Nauk (1994)
- Académie nationale de médecine (2002)
- Uniwersytet Genewski (1977)
- Uniwersytet Arystotelesa w Salonikach (1993)
- Université Libre de Bruxelles (1994)
- Uniwersytet w Coimbrze (1994)
- Uniwersytet Ottawski (1995)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Charpak Georges, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-01-07] .
- ↑ a b c d e Stanisław Zagórski: Zmarł Charpak, zakochany w fizyce. wyborcza.pl, 2010-10-01. [dostęp 2017-01-07].
- ↑ a b c d e f Georges Charpak (1924–2010), [w:] Wirtualny Sztetl [online], Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN [dostęp 2024-02-15] .
- ↑ a b c Sławomir Zagórski, Nobel nr 137. Wywiad Sławomira Zagórskiego z Georgesem Charpakiem [online], wyborcza.pl, 1 października 2010 [dostęp 2024-07-25] , reprint artykułu z Magazynu Gazety Wyborczej nr 42 z dnia 17.10.1997.
- ↑ a b c Georges Charpak – Biographical i Georges Charpak – Facts. [w:] The Nobel Prize in Physics 1992 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2017-01-07]. (ang.).
- ↑ ORDRE NATIONAL DU MERITE [online], Journal officiel de la République française nr 265, 15 listopada 1997 [dostęp 2024-07-25] (fr.).
- ↑ a b Biographie Georges Charpak Physicien, Membre de l´Institut, Prix Nobel de physique [online], Who's Who in France [dostęp 2024-07-25] (fr.).
- ↑ a b c d Georges Charpak, [w:] Members [online], Académie des sciences, 2010 [zarchiwizowane 2010-06-14] (fr.).
- ↑ Légion d'honneur [online], Le Monde, 2 stycznia 2007 [dostęp 2024-07-25] (fr.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Nagrody Nobla. Leksykon PWN, Beata Tarnowska (red.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13393-7, OCLC 830213964 .
- ISNI: 0000000114900235
- VIAF: 36905072
- LCCN: nr94008494
- GND: 119208636
- LIBRIS: 31fjn4vm2sbgk16
- BnF: 12335513h
- SUDOC: 032528728
- SBN: RMSV015718
- NTA: 254906168
- BIBSYS: 90913061
- CiNii: DA09334016
- PLWABN: 9810602312205606
- NUKAT: n97004773
- J9U: 987007286594705171
- PTBNP: 278086
- NSK: 000093472
- CONOR: 63103331
- ΕΒΕ: 191813
- BLBNB: 000444763
- KRNLK: KAC201861257
- LIH: LNB:54f;=BF
- Francuscy fizycy XX wieku
- Francuscy nobliści – fizyka
- Żydowscy nobliści – fizyka
- Fizycy cząstek elementarnych
- Ludzie związani z CERN
- Członkowie Austriackiej Akademii Nauk
- Członkowie Francuskiej Akademii Nauk
- Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk
- Oficerowie Legii Honorowej
- Odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja)
- Doktorzy honoris causa uczelni w Belgii
- Doktorzy honoris causa uczelni w Grecji
- Doktorzy honoris causa uczelni w Kanadzie
- Doktorzy honoris causa uczelni w Portugalii
- Doktorzy honoris causa uczelni w Szwajcarii
- Absolwenci Mines ParisTech
- Ludzie związani z Gex (miasto)
- Więźniowie KL Dachau
- Ocalali z Zagłady Żydów
- Ludzie urodzeni w Dąbrowicy
- Polscy Żydzi
- Francuscy Żydzi
- Francuzi pochodzenia polskiego
- Naukowcy polskiego pochodzenia
- Urodzeni w 1924
- Zmarli w 2010