20 Pułk Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego

20 Pułk Ułanów
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1920
Rozformowanie	1939
Patron	Król Jan III Sobieski
Tradycje
Święto	15 września 24 czerwcaod 1926
Nadanie sztandaru	1925
Rodowód	108 Pułk Ułanów
Dowódcy
Pierwszy	płk Dymitr Radziwiłowicz
Ostatni	płk dypl. Andrzej Kunachowicz
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Rzeszów
Podporządkowanie	Kresowa Brygada Kawalerii (1939)
Rodzaj wojsk	kawaleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

Król Jan III Sobieski, patron 20 Pułku Ułanów

20 Pułk Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego (20 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Rzeszów. Ułani nosili otok amarantowy. Święto pułkowe – najpierw 15 września, rocznica szarży pod Biskupcami a od 1926 – 24 czerwca w dniu imienin Jana, patrona pułku.

Pułk brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Walczył w obronie mostu na Narwi w Nowogrodzie, pod Łomżą, Kuleszkami, Milewem, zagon na Ciechanów, Biskupcami, Rudnią Baranowską.

Formowanie

Pułk nawiązywał do tradycji 20 pułku ułanów Księstwa Warszawskiego uczestniczącego w kampanii napoleońskiej 1812. Odtworzenie pułku nastąpiło w Ostrołęce jako 108 Pułku Ułanów. Numer "20" otrzymał w 1921. W jego skład wchodziły dwa szwadrony 3 Pułku Strzelców Konnych, jeden szwadron 8 Pułku Ułanów im. Księcia Józefa Poniatowskiego i jeden szwadron 6 Pułku Ułanów Kaniowskich. Pierwszym dowódcą został pułkownik Dymitr Radziwiłowicz i dnia 30 lipca 1920 roku wyznaczone szwadrony spotkały się w Ostrołęce. Jego skład osobowy na ów dzień wynosił 19 oficerów, 780 szeregowych, 800 koni i 16 wozów.

Pułk posiadał szable austriackie i niemieckie, na stanie były również karabinki austriackie. Dużą część pułku stanowił rocznik poborowych oraz dawni rezerwiści armii austriackiej. Rzędy końskie austriackie i meksykańskie. Przewaga koni młodych. W zaopatrzeniu pułk był podporządkowany 8 Pułkowi Ułanów im. Księcia Józefa Poniatowskiego. Pod koniec sierpnia nowym dowódcą zostaje rotmistrz Piotr Głogowski. Pierwszy rozkaz pułkowy pochodzi z dnia 21 sierpnia, podpisał go rotmistrz Piotr Głogowski, za zgodność podpisał go porucznik Uranowicz, który w owym czasie pełni funkcję adiutanta 108 Pułku Ułanów. Pod koniec sierpnia nadeszło uzupełnienie z 8 Pułku Ułanów w postaci jednego szwadronu.

Działania bojowe

W okresie wojny polsko-bolszewickiej

Pułk przydzielono do 8 Brygady Kawalerii którą sformowano w tamtym okresie dla przeciwstawienia rosyjskiemu korpusowi konnemu Gaja. W obszarze Ostrołęki zebrano więc 108., 2. i 115 pułk ułanów a także 8 dywizjon artylerii konnej. Dowództwo powierzono generałowi Suszyńskiemu.

108 Pułk Ułanów pierwszy patrol odbył 20 lipca 1920. Pierwsze potyczki mają miejsce już w pierwszych dniach działania Pułku. Należy tu odnotować obronę mostu w Nowogrodzie przez patrol podchorążego Szumskiego oraz uliczne walki z kozakami. Do pierwszego starcia ogniowego doszło 1 sierpnia 1920 roku i pułk poniósł pierwsze straty: 14 zabitych i rannych.

Sytuacja była trudna. Bolszewicy posiadali w tym rejonie lepiej zorganizowane siły i większe doświadczenie. Przeprawa w Nowogrodzie była niestrzeżona przez Polaków, w związku z czym kawaleria rosyjska działała w obszarze pomiędzy Ostrołęką a Łomżą. 5 sierpnia pułk wziął udział w odsieczy w okolicach Łomży, a celem było odpędzenie nieprzyjaciela. Do tragedii doszło we wsi Kuleszka gdzie 2. szwadron 108. Pułku Ułanów został otoczony przez bolszewicką kawalerię i musiał wycofać się z rejonu Ostrołęki. Straty były poważne: porucznik Ostrowski, podchorąży Mańkowski i 50 ułanów.

Wraz z ofensywą Rosjan w kierunku Warszawy, stworzono linię obrony 10 km na północny wschód od Ostrołęki. Lewe skrzydło opierało się o Narew, prawe o tor kolejowy Ostrołęka-Łomża. Rosjanie są osłonięci bagnami. Mimo to, ułani atakują i w dniach 1 i 2 sierpnia zajmują Nowy Dwór i spychają wroga do wsi Zabiele. 3 sierpnia do żołnierzy pułku przemawia generał Roja. Wydaje też rozkazy. Od rana trwa silny ostrzał artyleryjski, więc należy dążyć do dalszego wyparcia Rosjan. Do walki zostaje skierowany 1. i 4. szwadron 108 pułku. Celem jest wieś Zabiele. I tym razem ułani zwyciężają i zajmują wieś mimo silnych pozycji wroga i ostrzału artyleryjskiego. W boju pod Nowym Dworem wyróżniony został za męstwo porucznik Horodyski. Polegli, m.in.: podchorąży Stanisław Sożański, raniony został porucznik Stefan Grudzielski zaś 150 żołnierzy zostało zabitych, ranionych lub zaginęło w akcji.

Mimo sukcesów pułk musi się wycofać. W dniach 5 do 10 sierpnia pułk cały czas prowadzi walki osłaniając odwrót całej brygady przez Biebrzyce, Węgrzynowo i Stary Gołymin na Gąsocin. W okolicy Gołomynia walki prowadził 1. szwadron pod dowództwem rotmistrza Sędzimira. W walce został śmiertelnie ranny podporucznik Aleksander Napiórkowski i 16 ułanów. W tym samym czasie powiększa się skład 8. brygady: 108., 2. i 115 pułk ułanów, 8 dywizjon artylerii konnej i do tego doszedł 203 pułk ułanów. Dowodzenie przejął generał Karnicki.

11 sierpnia następiło formalne podporządkowanie VIII Brygady dowódcy 18 Dywizji Piechoty. Brygada obsadza pozycje obronne pod Gąsocinem, zajmując miejsce na lewym skrzydle 5 Armii. 12 sierpnia brygada odparła atak na Gąsocin a wieczorem przemieściła się do Nowego Miasta. 13 sierpnia rano doszło do starcia pod Milewem, następnie 108. pułk zostaje przemieszczony do Szeronina. 14 sierpnia pułk bierze udział w ataku brygady na Ciechanów. Po drodze została stoczona walka pod Glinojeckiem gdzie zostało wziętych 513 jeńców, 40 karabinów. Następnie przez Sulerzyce ruszyła na Ciechanów przejmując po drodze tabory. 15 sierpnia w południe wkroczyła do Ciechanowa, miejscowa ludność była bardzo przyjaźnie nastawiona. W mieście tym miał zakwaterowanie sztab sowieckiej 4 Armii której dowódca zbiegł na wschód. 18 Dywizja Piechoty nie zdołała dojść do Ciechanowa, tak więc 8 Brygada jazdy wycofała się do Rumoki na lewe skrzydło dywizji. 16 sierpnia rano, 8 Brygada ze 108 pułkiem ułanów na straży przedniej, zajęła znów Ciechanów. W późniejszych godzinach cała brygada stoczyła walkę z 16 Dywizją Strzelców w obszarze Wróblewo-Opinogóra, następnie wycofując się do Borek. 8 Brygada zajęła się osłanianiem lewego skrzydła 5 Armii która zaczęła swoje przeciwnatarcie.

W kampanii wrześniowej

Pułk walczył w składzie Kresowej BK

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Kresowej BK. 11 września pułk został otoczony w lesie pod Psarami i po przegranej bitwie przestał istnieć. Dowódca pułku ranny, dostał się do niewoli. Część żołnierzy dołączyła do 22 Pułku Ułanów.

Ułani Króla Jana

Dowódcy pułku:

• płk Dymitr Radziwiłowicz (1920)
• mjr Piotr Stanisław Głogowski (1920-1923)
• płk Rudolf Jan Otto Boyen (1923-1927)
• ppłk Stanisław Józef Rabiński (1927-1928)
• ppłk Władysław Müller (1928-1931)
• ppłk Edward Józef Godlewski (1931-1935)
• ppłk/płk dypl. Andrzej Kunachowicz (1935-1939)

Oficerowie:

• płk Edward Milewski
• rtm Stefan Kijek

Polegli i zmarli z ran w czasie wojny polsko-bolszewickiej:

podchor. Mańkowski Marjan ppor. Napiórkowski Aleksander por. Ostrowski Edward podchor. Sożański Stanisław ułan Dunaj Józef ułan Dziadowski Tomasz ułan Galas Franciszek ułan Henek Franciszek ułan Jarek Paweł

ułan Jawor Stanisław st. ułan Kostrowicki Mikołaj ułan Kowalczyk Franciszek ułan Koziołek Jan kapr. Krysa Franciszek ułan kurczap Franciszek ułan Kuźma Stanisław ułan Mitkowski Tadeusz ułan Nowak Jan

ułan Papuga Piotr ułan Polak Wojciech ułan Slapiński Franciszek ułan Stasiowski Stanisław ułan Tukarski Jan ułan Waleczko Jan ułan Węgrzyn Stanisław ułan Wszołek Jan

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego "Virtuti Militari" za wojnę z bolszewikami:

kpr. Brzęk August ppor. Ceratkiewicz Gustaw kpr. Cichoń Jan st. wachm. Cichorz Józef plut. Dziadula Franciszek rtm. Głogowski Piotr st. ułan Golba Franciszek

por. Grabowiecki Aleksander por. Horodyski Władysław kpr. Klesk Walenty ułan Krawczyk Karol plut. Kuśnierz Stanisław wachm. Maszyński Zenon ppor. Napiórkowski Aleksander

ułan Ozdon Jan rtm. Romański Kazimierz plut. Sędzielarz Marjan st. ułan Syska Józef st. ułan Sznajder Michał ppor. Bogumił Szumski rtm. Uranowicz Franciszek

"Krzyżem Walecznych" odznaczonych zostało 37 żołnierzy, w tym rtm. Stanisław Gepner.

Symbole pułkowe

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 49, poz. 692 z 16 grudnia 1924 roku. Posiada kształt krzyża maltańskiego pokrytego białą emalią. W jego środku pod koroną królewską srebrny spleciony inicjał I3R (Ioannus Tercius Rex). Krzyż nałożony jest na metalową, emaliowaną w kolorze amarantowym rozetę z pierścieniem granatowo-białym. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, na rewersie numerowana. Wymiary: 4lx41 mm. Projekt: Stanisław Gepner. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa

Barwa

Proporczyk amarantowy z wąskim paskiem granatowo-białym pośrodku

Otok amarantowy

Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka amarantowa

Żurawiejka

Wśród ułanów nie masz pana

nad ułana króla Jana.

Lance do boju...

Monokl w oku, mina pana -

to ułani króla Jana.

Lance do boju...

Mają coś tam po kalana

To ułani króla Jana.

Lance do boju...

Bibliografia

• Tadeusz Suchorowski, Zarys historii wojennej 20-go Pułku Ułanów imienia Króla Jana III Sobieskiego, Warszawa 1929.
• "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
• "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.