Poniec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Poniec
Ratusz w Poniecu
Ratusz w Poniecu
Herb
Herb Ponieca
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat gostyński
Gmina Poniec
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1108
Prawa miejskie 1310[1][2]
Burmistrz Jacek Widyński
Powierzchnia 3,48 km²
Populacja (31 XII 2014)
• liczba ludności
• gęstość

2873[3]
826 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 65
Kod pocztowy 64-125
Tablice rejestracyjne PGS
Położenie na mapie powiatu gostyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gostyńskiego
Poniec
Poniec
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Poniec
Poniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poniec
Poniec
Ziemia 51°45′50″N 16°48′30″E/51,763889 16,808333
TERC
(TERYT)
0954596
Urząd miejski
Rynek 24
64-125 Poniec
Strona internetowa
BIP

Poniec (niem. Punitz) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gostyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Poniec[4]. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego. Od nazwy miasta pochodzi rodzina Ponieckich herbu Ostoja.

Według danych z 2014 r. miasto liczyło 2873 mieszkańców[3].

Położenie[edytuj]

Poniec - panorama

Poniec leży w południowej części województwa wielkopolskiego w powiecie gostyńskim, 9 km od Rydzyny i 9 km od Bojanowa oraz 20 km od Gostynia.

Miejscowość znajduje się 7 km na północny wschód od drogi krajowej nr 5, przy linii kolejowej Leszno – Poniec – Krotoszyn – Ostrów Wielkopolski.

Przez północną część miejscowości przepływa Kopanica (Rów Polski), dopływ Baryczy, od zachodu uchodząca do Kopanicy Ponica[5].

Gospodarka[edytuj]

W Poniecu zarejestrowanych jest ponad 400 podmiotów gospodarczych. Rozwinął się tutaj drobny przemysł.

W mieście istnieją punkty usługowo-handlowe obsługujące teren Miasta i Gminy, istnieje siedziba Banku Spółdzielczego który posiada oddziały w Osiecznej i Bojanowie.

Historia[edytuj]

Rynek w Poniecu
Zabytkowy dom na ponieckim rynku
Zespół dawnego szpitala Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia w Poniecu (szpital z kaplicą z 1888 i dom sióstr z 1896 roku)

Początki osadnictwa sięgają X wieku, kiedy to w miejscu obecnego Ponieca w bagnistej dolinie znajdował się gród opolny (jego śladem jest owalny pagórek poza miastem). Na początku XII, w 1108 istniejącą już wtedy osadę Bolesław Krzywousty nadał rycerzowi pochodzącemu z bogatego rodu Awdańców. Od XIII przez ponad dwa wieku właścicielami Ponieca byli Wysokotowie, a następnie ród Wesenborgów, Ponieckich i Pampowskich. Przed 1309 Henryk III głogowski ustanowił Poniec siedzibą okręgu, które znacznie podniosło jego rangę. W XIV na podgrodziu starej osady rozwinął się nowy prężny organizm osadniczy o charakterze targowym. W 1310 roku Poniec otrzymał prawa miejskie, nadane przez Henryka IV głogowskiego[2][1]. W 1383 Konrad III Stary (książę oleśnicki) ze swoim wojskiem oblegał miasto, zniszczeniu uległa wówczas duża część zabudowy i zamek (ruiny rozebrano dopiero w XIX wieku[1]). W pierwszej ćwierci XV wielu właścicielem Ponieca był Bartosz z Sokołowa, w wyniku jego starań król Władysław Jagiełło zmienił w 1424 prawa lokacyjne z prawa polskiego na magdeburskie. Gdy w 1458 organizowano wyprawę przeciwko Krzyżakom, wówczas Poniec wystawił ze swoich funduszy ośmiu piechurów. Dwa lata później z rąk Kazimierza Jagiellończyka miasto otrzymało przywilej organizowania jarmarków dwa razy w roku. Około 1441 powstała komora celna, która działała do schyłku XVIII wieku. W 1493 miał miejsce trwający osiemnaście tygodni zajazd starosty wschowskiego Wojciecha Górskiego, najeźdźca ściągał wówczas z mieszczan czynsz za młyn, cło i opłaty targowe, ogół poniesionych strat wynosił 70 grzywien. Od 1504 w mieście odbywał się co tydzień targ koński, a miasto przeżywało niebywały rozkwit, spis z 1580 wymieniał sześć dziesięciu trzech polskich rzemieślników. W tym okresie zwiększał się wpływ braci czeskich, którzy już od 1571 byli w posiadaniu kościoła parafialnego, dopiero w 1606 został on odkupiony przez mieszczan. Braciom czeskim miasto prawdopodobnie zawdzięcza rozwój tkactwa i włókiennictwa, w 1634 w Poniecu działało czternastu sukienników. W 1656 wojska szwedzkie spaliły kościół, 8 listopada 1704 pod Poniecem miała miejsce bitwa wojsk saskich ze Szwedami. W tym okresie miasto podlegało pod powiat sądowy z siedzibą w Kościanie.

Gdy w 1793 Poniec przechodził pod panowanie pruskie, liczył 1436 mieszkańców, miał 254 domostwa, ulice były wybrukowane, a większość Ponieczan trudniła się rzemiosłem. Pracowało tu 26 warsztatów tkackich, żyło 23 obuwników, 18 płócienników, 16 rzeźników, 10 kołodziejów, 9 krawców, 4 sukienników. Wiadomo też, że w 44 domach warzono piwo, a w Poniecu i najbliższej okolicy pracowało 31 wiatraków i jedna olejarnia. Po przejściu pod panowanie Prus miasto zaczęli opuszczać Polacy, w 1800 liczba mieszkańców zmalała do 1203.

Po powstaniu Księstwa Warszawskiego w 1807 miasto włączono do powiatu krobskiego. Liczba mieszkańców zaczęła powoli rosnąć, spis z 1810 wymienia 1429 mieszczan i 262 domostwa.

Od 1815 miasto znalazło się w Wielkim Księstwie Poznańskim i utrzymało charakter rzemieślniczy. W Poniecu mieszkali płóciennicy, młynarze obsługujący 30 wiatraków, stolarze, krochmalnicy, warzelnicy i gorzelnicy, w okolicy funkcjonowało rolnictwo wysokotowarowe i hodowla bydła. Od początku XIX odbywały się cztery jarmarki. 1836 wprowadzono nową ordynację miejską. Od 1880 działała tu kasa pożyczkowa, później przekształcona w bank ludowy. W 1889 uruchomiono przez Poniec linię kolejową z Leszna do Ostrowa Wlkp. przez Krotoszyn[2]. Na początku XX działała tu mleczarnia, cegielnia i młyn parowy.

Po wybuchu powstania wielkopolskiego w Poniecu powstał oddział ochotniczy, który walczył w okolicy. W 1907 miasto zostało zgazyfikowane, a w 1921 uzyskało łączność telekomunikacyjną. Spis z 1921 wymienia 386 domów i 2471 mieszkańców, których liczba wzrosła do 2858 w 1939.

W momencie wybuchu II wojny światowej w Poniecu działał tartak, cegielnia i mleczarnia, a zadaniem miasta była obsługa rolniczej okolicy pod względem handlowym, rzemieślniczym i administracyjnym. 21 października 1939 w ramach Operacji Tannenberg Niemcy zamordowali trzech wytypowanych wcześniej mieszkańców. Lata wojny to czas wysiedlania polskiej ludności do Generalnego Gubernatorstwa i eksterminacji ludności polskiej, w Poniecu miały miejsce egzekucje osób podejrzewanych o działalność antyhitlerowską.

W nocy z 27 na 28 stycznia 1945 do miasta wkroczyły oddziały 3 Armii Gwardii 1 Frontu Białoruskiego i zajęły miasto[6].

Po 1945 w Poniecu działała cegielnia, tartak, mleczarnia, młyn, gazownia oraz huta szkła (obecnie Huta Szkła Gloss)[7].

Demografia[edytuj]

Liczba mieszkańców[edytuj]

  • 1793 – 1436
  • 1800 – 1203
  • 1810 – 1429
  • 1816 – 1350
  • 1861 – 1958
  • 1912 – 2817
  • 1921 – 2471
  • 1939 – 2858
  • 1946 – 2342
  • 1961 – 2709
  • 2010 – 2846

Struktura płci i wieku[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Ponieca w 2014 roku [8].


Piramida wieku Poniec.png

Sport[edytuj]

  • Sportowy Klub Taekwon-do TIGER (taekwon-do ITF i kickboxing). Sekcja klubu działa od 2009 roku, trenerem jest boosabum Krzysztof Bednarz III DAN[9]
  • zespół taneczny Natia Poniec przy GCK w Poniecu

Zabytki[edytuj]

  • założenie urbanistyczne miasta[10].
  • zespół kościoła parafialnego pw. Narodzenia NMP w Poniecu[10]kościół murowany I poł. XV wieku, przebudowany w 1786 r., z bogatym wyposażeniem z XV-XVIII wieku[2]. Zabytkiem jest również brama w ogrodzeniu[10].
  • murowany ratusz z 1843 r.[10] Budowę rozpoczęto 6 września 1842 roku, a ratusz został oddany do użytku 15 października 1843 roku. Na ratuszowej wieży umieszczono zegar przeniesiony z wieży kościoła rzymskokatolickiego, a w 1875 roku zlecono jednemu z głogowskich zegarmistrzów budowę nowego zegara na potrzeby ponieckiego ratusza. U wejścia do ratusza umieszczono w 1777 roku wagę miejską z kamiennymi odważnikami[2].
  • zespół dawnego szpitala Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia w Poniecu (szpital z kaplicą z 1888 i dom sióstr z 1896 roku)[10].
  • szachulcowe domy w Rynku z przełomu XVIII i XIX wieku (numery: 4, 6, 9, 26, 27, 28 i 30)[10].
  • szczytowy drewniany dom z II poł. XVIII wieku, z podcieniami (ul. Bojanowska 1 / Rynek 31)[10][1], zrekonstruowany w 1958 roku[2].
  • zespół dawnego kościoła protestanckiego w Poniecu z 1864 roku w stylu neogotyckim – obecnie kościół rzymskokatolicki pw. Chrystusa Króla.

Oświata[edytuj]

  • Przedszkole Samorządowe w Poniecu (ul. Krobska 16)
  • Szkoła Podstawowa im. mjra Henryka Sucharskiego w Poniecu (ul. Szkolna 8)
  • Publiczne Gimnazjum im. ppłk. dr. Bernarda Śliwińskiego w Poniecu (ul. Szkolna 9)

Instytucje muzyczne i kulturalne[edytuj]

W Poniecu działa Gminne Centrum Kultury oraz Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy. Gminne Centrum Kultury prowadzi wiele imprez sportowo-kulturalnych na terenie miasta i gminy, a także aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym mieszkańców miasta poprzez organizowanie zajęć, kółek zainteresowań, sekcji. Przy GCK działa Dziecięco-Młodzieżowa Orkiestra Dęta, Sekcja Plastyczna, Sekcja Modelarska oraz Sekcja Taneczna (Zespół „Natia”).

Komunikacja[edytuj]

Szlaki komunikacyjne:

Osoby związane z Poniecem[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d Bogdan Zgodziński: Województwo leszczyńskie. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1981, s. 107.
  2. a b c d e f Kazimierz Szalewski: Leszno i okolice. Sport i Turystyka, 1981, s. 109. ISBN 83-217-2348-9.
  3. a b Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2014 r. (3,73 MB). 2015. [dostęp 3 listopada 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu]. s. 107. ISSN 2083-3342.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1726, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 31 października 2015]. 
  5. Bogdan Zgodziński: Województwo leszczyńskie. Wyd. Naukowe PWN, s. 294-297.
  6. Mateusz Siuchniński (red.): Miasta polskie w tysiącleciu. T. II. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 1966, s. 283-285.
  7. Iwona Swenson (red.): Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998, s. 608. ISBN 83-01-12677-9.
  8. http://www.polskawliczbach.pl/Poniec, w oparciu o dane GUS.
  9. Oficjalna strona Sportowego Klubu Taekwon-do 'TIGER'.
  10. a b c d e f g Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 31 października 2015]. s. 189.

Linki zewnętrzne[edytuj]