Września

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Września
Zabytkowy ratusz z 1910, widok od płn.-zach.
Zabytkowy ratusz z 1910, widok od płn.-zach.
Herb
Herb Wrześni
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat wrzesiński
Gmina Września
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1256
Prawa miejskie 1375
Burmistrz Tomasz Kałużny
Powierzchnia 12,73 km²
Wysokość 90-110 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

29 144
2289 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 62-300
Tablice rejestracyjne PWR
Położenie na mapie powiatu wrzesińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wrzesińskiego
Września
Września
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Września
Września
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Września
Września
Ziemia 52°19′30,4″N 17°33′54,9″E/52,325111 17,565250
TERC
(TERYT)
4303930054
Hasło promocyjne: Miasto w centrum zainteresowania
Urząd miejski
ul. Ratuszowa 1
62-300 Września
Strona internetowa

Września (niem. Wreschen) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Września. Położone 50 km na wschód od Poznania, nad rzeką Wrześnicą.

Ważny węzeł komunikacji drogowej i kolejowej. Okolica równinna, rolnicza.

Herb miasta – biała róża na czerwonym tle. Wywodzi się on z rodowego herbu Porajów – rodu będącego pierwszym właścicielem Wrześni.

W latach 1993–2009 we Wrześni przeprowadzano prawybory polityczne – parlamentarne, prezydenckie oraz do Parlamentu Europejskiego.

Położenie[edytuj]

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosi 12,73 km²[1].

Miasto znajduje się przy międzynarodowej trasie E30autostradzie A2 na odcinku PoznańWarszawa.

Historia[edytuj]

Rynek
Ulica Kościelna

Wykopaliska archeologiczne świadczą o pojawieniu się na tym terenie pierwszych grup ludzkich w środkowej epoce kamiennej – mezolicie (8000-2500 lat p.n.e.). Z epoki tej pochodzi m.in. osada wydmowa z Tarnowej pod Pyzdrami, stąd w archeologii stosuje się określenie „kultura tarnowska”. Ciągłość osadnictwa potwierdzają znaleziska z epoki brązu i żelaza. Nieopodal Wrześni znajduje się Giecz – jeden z najważniejszych w średniowieczu grodów książęcych i siedziba kasztelanii. Za czasów Bolesława Chrobrego, według Galla Anonima gród skupiał 2300 wojowników. Coraz głośniej mówi się też o grodzisku w Grzybowie – wiosce położonej między Wrześnią a Gnieznem. Gród ma imponujące wymiary (4,7 hektara), a jego położenie blisko Gniezna, Giecza i Ostrowa Lednickiego świadczy o tym, iż musiał pełnić ważną rolę w okresie formowania się państwa polskiego. Najstarsze materiały dendrologiczne datuje się na rok 923.

Pierwsza wzmianka o Wrześni pochodzi z 1256. Lokacja miasta nastąpiła w poł. XIV w. Od 1314 miasto leżało w województwie kaliskim. Miasto rozwinęło się na planie owalnicy wzdłuż traktu handlowego łączącego Kalisz z Gnieznem, opodal skrzyżowania ze szlakiem Poznań – Łęczyca. Korzystne położenie miasta sprzyjało rozwojowi handlu i rzemiosła. W 1580 było tu 60 rzemieślników. Podczas wojny szwedzkiej w 1656 miasto zostało poważnie zniszczone. W latach 1807-1815 Września wchodziła w skład Księstwa Warszawskiego.

W wyniku II rozbioru Polski w 1793 miasto zostało włączone do Królestwa Prus. Podczas Wiosny Ludów mieścił się tutaj obóz powstańczy. W drugiej połowie XIX w. istniało kilka zakładów przemysłowych: fabryka obuwia, fabryka powozów, betoniarnia, mleczarnia, cukrownia. Powstało również w tym okresie połączenie kolejowe Gniezno – Września – Oleśnica oraz Poznań – Września – Strzałkowo.

Międzynarodową uwagę przyciągnął strajk dzieci we Wrześni, który rozpoczął się 20 maja 1901 Niemiecki nauczyciel wymierzył karę cielesną dzieciom za odmowę odpowiadania w języku niemieckim na lekcji religii. Zastrajkowało wówczas 118 uczniów i uczennic. Ich rodziców władze niemieckie ukarały więzieniem. Za przykładem dzieci wrzesińskich poszli uczniowie w innych szkołach zaboru pruskiego. W 1906 opór dzieci, podtrzymywany przez rodziców, przybrał postać powszechnego strajku. W fazie największego jego nasilenia strajkowało ok. 75 tys. dzieci w ok. 800 szkołach (na łączną ilość 1100 szkół).

W 1905 w mieście (noszącym wówczas nazwę Wreschen) mieszkało 7007 osób, w tym 65,4% Polaków, 28,9% Niemców i 5,5% Żydów[2], natomiast w całym ówczesnym powiecie wrzesińskim Polacy stanowili 85,6% (1890). Ponad stuletnie panowanie pruskie zakończył wybuch powstania wielkopolskiego. Po rozbrojeniu garnizonu pruskiego 28 grudnia 1918. Września powróciła pod władzę polską.

W 1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej, po odezwie Rady Obrony Państwa z dnia 1 lipca 1920, z inicjatywy hr. Stanisława Mycielskiego, mieszkańcy ziemi wrzesińskiej utworzyli Legię Ochotniczą Wrzesińską, która brała czynny udział w walkach w obronie Polski.

W latach międzywojennych Września była miastem handlowo-rzemieślniczym, zamieszkanym przez Polaków, Żydów i Niemców. W związku z tym w mieście istniały wówczas: kościół rzymskokatolicki, kościół ewangelicki i synagoga. W tym okresie na terenie Wrześni działało aktywnie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”.

1 września 1939 bombowce hitlerowskie zburzyły cukrownię. 5 września Niemcy zbombardowali węzeł kolejowy we Wrześni, strategiczny punkt, gdyż krzyżowały się tu i łączyły linie wschód-zachód (Warszawa-Poznań) oraz północ-południe (Gdynia-Katowice). Miasto zajęli Niemcy i włączyli w obszar Kraju Warty. Wielu mieszkańców wysiedlono. 22 stycznia 1945 do miasta wkroczyli żołnierze 1 armii pancernej gen. M. Katukowa, kończąc tym samym okres niemieckiej okupacji.

Po wojnie nastąpiła intensywna rozbudowa i modernizacja przemysłu, gospodarki komunalnej, zaplecza socjalnego i kulturalnego, szkolnictwa i węzła komunikacyjnego. Powstała m.in. fabryka głośników Tonsil. Powstały osiedla o zabudowie blokowej oraz willowej. Utworzono Jezioro Wrzesińskie – zalew na rzece Wrześnicy (26 ha, 3 km dł.), a przy nim niewielki ośrodek wypoczynkowy. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Od 2014 pod Wrześnią trwa budowa fabryki samochodów koncernu Volkswagen AG. Pierwsze samochody mają zjechać z linii produkcyjnej pod koniec 2016[3].

Budynki użyteczności publicznej we Wrześni
Gmach Sądu Rejonowego
Budynek Starostwa Powiatowego
Dawne koszary we Wrześni

Demografia[edytuj]

Według stanu na dzień 31 grudnia 2014 w mieście zamieszkiwało 28692 osób, w tym 15018 kobiet i 13674 mężczyzn[4].

  • Piramida wieku mieszkańców Wrześni w 2014 roku [5].


Piramida wieku Wrzesnia.png

Zabytki[edytuj]

Drewniany Kościół Świętego Krzyża z 1664 r. - widok od wschodu

Na terenie miasta znajduje się 14 obiektów zabytkowych[6]:

Pomniki przyrody[edytuj]

Transport[edytuj]

EP09 i EU44 z TLK – widok od strony peronów

Września usytuowana jest przy autostradzie A2, która łączy Berlin z Warszawą. Przez miasto przebiegają drogi krajowe:

oraz drogi wojewódzkie:

Przez miasto przebiega również linia kolejowa nr 281: Oleśnica – Chojnice, a w odległości ok. 1,5 km na północ od stacji przebiega linia kolejowa nr 3 Warszawa Zachodnia – Poznań Główny – Kunowice. Połączenie z tą linią zapewnia łącznica kolejowa nr 807 i 808.

Komunikację autobusową w mieście i powiecie zapewnia lokalny oddział PKS Gniezno. Można spotkać tu także autobusy PKS Poznań, PKS Łodź, PKS Turek, PKS Włocławek, PKS Konin i inne.

Września posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Poznaniem, Gnieznem, Krakowem, Łodzią, Koninem, Turkiem, Włocławkiem, Szczecinem, Kielcami, Kaliszem i inne. Najwazniejsze kierunki lokalne to Słupca, Miłosław, Pyzdry, Orzechowo, Witkowo, Czerniejewo i Środa Wielkopolska. Autobusy lokalne nie kursują w niedziele i święta.

Edukacja[edytuj]

 Osobny artykuł: Edukacja we Wrześni.
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych (opieka naukowo-dydaktyczna: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
  • Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza
  • Zespół Szkół Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino
  • Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. dr. Romana Abrahama
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Powstańców Wielkopolskich
  • Zespół Szkół Specjalnych im. Janusza Korczaka
  • Zespół Szkół nr 1:
    • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika
    • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3
  • Gimnazjum nr 2 im. Andrzeja Prądzyńskiego
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 1 im. 68 Wrzesińskiego Pułku Piechoty
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Dzieci Wrzesińskich
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 6 im. Jana Pawła II
  • Przedszkole Niepubliczne „Słoneczko”
  • Przedszkole Niepubliczne „Mali Przyrodnicy”
  • Przedszkole Niepubliczne „Miś Uszatek”
  • Przedszkole Publiczne nr 6 „Pszczółka Maja”
Szkoły we Wrześni
Szkoła Podstawowa nr 1 im. 68 Wrzesińskiego Pułku Piechoty
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Dzieci Wrzesińskich
Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika
Gimnazjum nr 2 im. Andrzeja Prądzyńskiego
Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. dr. Romana Abrahama
Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Powstańców Wielkopolskich
Zespół Szkół Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino

Kultura[edytuj]

Widok wieży ciśnień i zbudowań PWiK od strony Szosy WItkowskiej

Media lokalne[edytuj]

  • „Wieści z Ratusza” – Biuletyn Informacyjny Urzędu Miasta i Gminy we Wrześni
  • „Przegląd Powiatowy” – Biuletyn Informacyjny Starostwa Powiatowego we Wrześni
  • „Wiadomości Wrzesińskie” – tygodnik lokalny
  • „Bezpłatna Gazeta Wielkopolska” – dwutygodnik regionalny
  • Radio Września 93.7 FM – lokalne radio nadające na częstotliwości UKF 93.7
  • NowaWrzesnia.pl - lokalny portal informacyjny
  • Wrzesnia.info.pl - lokalny portal informacyjny

Organizacje społeczne[edytuj]

Religia[edytuj]

Poewangelicki Kościół Świętego Ducha z 1894 r.

Obecnie na terenie Wrześni działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Sport i turystyka[edytuj]

 Osobny artykuł: Sport we Wrześni.
Hala sportowa przy stadionie Victorii Września
  • Miejski Klub Sportowy Victoria Września
  • Klub Piłki Siatkowej Krispol Września
  • Klub Szachowy Wrzos
  • Klub Szachowy UKS Żak Września
  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy Orkan
  • Wrzesiński Klub Karate Do Shotokan
  • Wrzesińskie Towarzystwo Piłki Nożnej w Futsalu
  • Wrzesiński Klub Tenisa Stołowego
  • Wrzesińska Grupa Płetwonurków Aqua
  • Oddział PTTK we Wrześni im. Henryka Kamińskiego
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Sokół
  • Wrzesińskie Towarzystwo Tenisowe
  • Wrzesiński Klub Koszykówki
  • Klub Sportowy Kosynier
  • Ludowy Klub Sportowy Błękitni
  • Klub Strzelectwa Myśliwskiego Trap
  • Kurkowe Bractwo Strzeleckie
  • Stowarzyszenie Born to ride
  • Polski Związek Wędkarski koło Września
  • Uczniowski Klub Sportowy Tiger Taekwondo
  • Uczniowski Klub Sportowy Żak
  • Uczniowski Klub Jeździecki Parkur
  • Wrzesińska Brygada Kolarska
  • Stadion Miejski
  • Basen Miejski „Łazienki”
  • Park Wodny Aqualife
  • Wrzesińskie Zrzeszenie Miłośników Fantastyki
  • Klub Biegacza Kosynier

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Znani ludzie związani z Wrześnią[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Wrześnią.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  2. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905, według deklarowanego języka ojczystego i religii; część ludności zadeklarowała więcej niż jeden język ojczysty, Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft V. Provinz Posen, Berlin 1908.
  3. Fabryka Volkswagena (pol.). wrzesnia.naszemiasto.pl, 2014-03-18. [dostęp 2014-09-05].
  4. WRZEŚNIA - Miasto w centrum zainteresowania Dane statystyczne, www.wrzesnia.pl [dostęp 2015-12-28].
  5. http://www.polskawliczbach.pl/Wrzesnia, w oparciu o dane GUS.
  6. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 31 marca 2016; 5 miesięcy temu. [dostęp 2012-06-22]. s. 257.
  7. Koncert Muzykujących Skrzatów. 2013-09-20.
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 czerwca 2014.
  9. Szymon Krajniak: Historia miasta.
  10. Informacja o umowie partnerskiej Września-Bruz z 2007.
  11. Szymon Krajniak: Historia miasta.

Linki zewnętrzne[edytuj]