2K12 Kub

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
2K12 Kub
SA-6 Gainful (Kod NATO)
(ros. Выгодный)
Wyrzutnia rakiet systemu Kub z załadowanymi rakietami 3M9ME.
Wyrzutnia rakiet systemu Kub z załadowanymi rakietami 3M9ME.
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent Uljanowski Zakład Mechaniczny
Zakłady Mechaniczne imienia Kalinina
Typ pojazdu samobieżny system rakiet ziemia-powietrze
Trakcja gąsienicowa
Historia
Prototypy 1958-1965
Produkcja 1967-1983
Egzemplarze 2000
Dane techniczne
Osiągi
Zasięg {{{zasięg}}}
Dane operacyjne

2K12 Kub (w kodzie NATO SA-6 Gainful) – system kierowanych rakiet ziemia–powietrze opracowanych w ZSRR na początku lat 60., przeznaczony do obrony wojsk i obiektów przed środkami napadu powietrznego lecącymi z prędkością poddźwiękową i naddźwiękową na wysokości od 50 do 10000–14000 m i odległości od 3,5 do 24 km.

Zestaw (bateria rakiet) składa się z: stacji radiolokacyjnej wykrywania i naprowadzania SURN 1S91M1(SSWN), poczwórnej wyrzutni SPU 2P25M1(SW) rakiet kierowanych 3M9ME lub 3M9M3E (PRK), dwóch samochodów transportowo-załadowczych (STZ), systemu zautomatyzowanego kierowania ogniem K-1 i wyposażenia dodatkowego.

Historia[edytuj]

Prace nad zestawem rozpoczęto w 1959 roku w biurze konstrukcyjnym OKB-134 GKAT kierowanym wówczas przez Iwana Toropowa. Głównymi konstruktorami projektu byli A. Jaśkin i W. Tichomirow[1]. Problemy z nowym silnikiem strumieniowym na stały materiał pędny, spowodowały, że próby pocisków na wyrzutni rozpoczęto dopiero w 1961 roku. Nadal jednak niedopracowany napęd powodował, że pociski wybuchały na wyrzutni a w pełni funkcjonalny pocisk udało się dopracować dopiero w 1965 roku. W 1966 roku zestaw przyjęto na uzbrojenie i rozpoczęła się jego produkcja seryjna w Uljanowskich Zakładach Mechanicznych oraz Zakładach Mechanicznych imienia Kalinina. Pierwsza publiczna prezentacja zestawu miała miejsce podczas defilady z okazji kolejnej rocznicy wybuchu rewolucji w Moskwie 7 listopada 1967 roku. W roku 1977 zaobserwowano nowsze wersje systemu Kub, w tym współpracujące z czteroprowadnicowymi wyrzutniami zbliżonymi do systemu 9K37 Buk[2] . Produkcja zestawu trwała do początku lat 80. XX wieku kiedy zastąpiono ją produkcją wyrzutni 9K37 Buk. W tym czasie wyprodukowano około 2000 wyrzutni z czego ponad 1100 przeznaczono na eksport (w tym około 440 do państw Układu Warszawskiego). Na uzbrojeniu Armii Czerwonej znajdowało się około 875 wyrzutni.

Wykorzystanie bojowe[edytuj]

Syryjski Kub w dolinie Bekaa. 1982 rok.
Iracka wyrzutnia SA-6

Swój chrzest bojowy Kub przeszedł w czasie wojny Jom Kippur w 1973 roku. Kuby znajdowały się na wyposażeniu egipskiej obrony przeciwlotniczej. W 1971 roku Egipt zakupił jedną brygadę wyrzutni, a w maju 1972 roku kolejną, trzecia trafiła na uzbrojenie Egipcjan w 1973. Podczas wojny baterie Kubów zestrzeliły 20 samolotów izraelskich. Ponadto egipskie Kuby równie skutecznie zestrzeliwały własne samoloty i samoloty sojuszników Egiptu, zestrzelono 40 samolotów egipskich i 4 irackie. Podczas wojny wystrzelono około 300 rakiet, sumując wszystkie zestrzelenia daje to średnio jedno zestrzelenie na 5 wystrzelonych pocisków co jest dobrym rezultatem (w Wietnamie, północno-wietnamska obrona przeciwlotnicza zużywała około 25–35 rakiet S-75 na zestrzelenie jednego amerykańskiego samolotu). Podczas wojny Jom Kippur również Syria posiadała dwie brygady wyposażone w Kuby. Syryjczycy zestrzelili 28 izraelskich samolotów, z czego 10 stało się łupem Kubów. Sukces arabskiej obrony przeciwlotniczej w 1973 roku był w dużej mierze wynikiem zaskoczenia izraelskich sił powietrznych, które nie znało parametrów rakiet i w związku z tym nie potrafiło przygotować skutecznych środków przeciwdziałania. Podczas drugiego starcia pomiędzy samolotami izraelskimi a Kubami, tym razem w dolinie Bekaa, Izrael był już przygotowany. Na początku maja 1981 w odpowiedzi na eskalację konfliktu w Libanie Syria rozmieściła w dolinie dwie brygady wyrzutni Kub plus wyrzutnie S-75 i S-125[3], mające przeciwdziałać próbom nalotów lotnictwa izraelskiego na Liban z tego kierunku. Jednak w ciągu jednego dnia (9 czerwca 1982) Izraelczycy najpierw zniszczyli stację naprowadzania rakiet, a następnie bezbronne już wyrzutnie nie tracąc ani jednego samolotu (operacja Mole Cricket 19)[4].

Innym użytkownikiem Kubów, które zostały wykorzystane bojowo był Irak, który korzystał z wyrzutni podczas wojny iracko-irańskiej oraz operacji Pustynna Burza. 19 stycznia 1991 ofiarą irackich Kubów padł amerykański F-16 (nr 87-228), powracający z misji bojowej nad Bagdadem[5]. Dwa dni przedtem jeden z amerykańskich B-52 został uszkodzony rakietą prawdopodobnie wystrzeloną z Kuba.

Wyrzutnie znalazły się również w dyspozycji Frontu Polisario na Saharze Zachodniej. 13 października 1981 partyzanci z Frontu rozpoczęli ofensywę skierowaną przeciwko wojskom marokańskim. Wojsko Maroka wysłało w powietrze samolot Lockheed C-130 Hercules w roli latającego stanowiska dowodzenia oraz samoloty Dassault Mirage F1 mające za zadanie atakować nacierających partyzantów. Marokańczycy całkowicie nie zdawali sobie sprawy z obecności Kubów po stronie partyzantów, efektem zaskoczenia było zestrzelenie C-130, dwóch Mirage i jednego Northrop F-5 Freedom Fighter oraz śmigłowca Aérospatiale Puma. Dla nielicznego lotnictwa Maroka były to duże straty, a co gorsza siły powietrzne nie były w stanie skutecznie przeciwdziałać zagrożeniu ze strony Kubów. 12 stycznia 1985 roku jeszcze jeden Mirage F1 został zestrzelony przez Kuba, ale tym razem wystrzelonego z terytorium Algierii. Wyrzutnie używane bojowo były również przez Libię podczas jej konfliktu z Czadem, ale bez efektów. Większość libijskich wyrzutni zdobyły wojska Czadu, który przekazał wyrzutnie wraz z pociskami do Francji i USA, część zatrzymując jednak dla siebie. 8 sierpnia 1987 dwa libijskie Tu-22 bombardujące strefę Aozou zostały ostrzelane przez czadyjskie Kuby, w rezultacie jeden z bombowców został strącony[6].

Kuby pojawiły się również w Angoli i w latach 1983–1984 były używane przeciwko samolotom RPA, jednak bez sukcesów. Kuby znajdowały się na wyposażeniu sił powietrznych Republiki Serbskiej w czasie wojny w Jugosławii; 24 czerwca 1992 zestrzeliły one pod Slavonskim Brodem chorwackiego MiG-21 (nr boczny 101), a w trakcie całego konfliktu serbsko-chorwackiego 2 do 3 przestarzałych An-2 przerobionych na bombowce[7]. 28 maja 1995 pod Velika Kladuša serbski Kub zestrzelił pilotowany przez ukraińską załogę śmigłowiec Mi-17 z bośniackim ministrem spraw zagranicznych dr. Irfanem Ljubijankiciem (zginął). Kilka dni później (2 czerwca), za pomocą Kuba Serbowie zestrzelili nad Bośnią k. miejscowości Mrkonjić Grad amerykańskiego F-16 wykonującego lot patrolowy w ramach operacji lotniczej NATO „Deny Flight”[8].

19 sierpnia 2003 r. podczas ćwiczeń „Zielony Świerk 2003” polski Kub omyłkowo zestrzelił własny samolot Su-22. Pilot katapultował się, maszyna wpadła do Bałtyku[9].

Modernizacje w Polsce, na Ukrainie i w Czechach[edytuj]

W ostatnim okresie, zestawy na wyposażeniu WP, poddano w Polsce głębokiej modernizacji, zmieniającej parametry eksploatacyjne i bojowe[10][11][12].
Wykonawca modernizacji ukraińskiej, znanej jako 2K12-2D, informuje o dodaniu także zdolności strącania pocisków manewrujących[13].
Modernizacji poddano też Kuby Czeskich Sił Zbrojnych, w szczególności zmieniając typ efektora (rakiety) na zachodni[14]. Z polską pomocą modernizowane podobne systemy sił zbrojnych Węgier i Egiptu.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Samochodnyj zienitnyj rakietnyj komplieks 2К12 "KUB" (SA-6 GAINFUL) (ros.). [dostęp 22 grudnia 2009].
  2. 2K12 Sześcian, rakiety 3M9M, SA-6 Gainfull
  3. opis izraelskiej operacji lotniczej w dolinie Bekaa, w opracowaniu płk mgr inż. Zbigniewa Przęzaka
  4. Rebecca Grant. The Bekaa Valley War. „Air Force Magazine”, s. 58-62, June 2002. Air Force Association (ang.). 
  5. F-16 Aircraft Database. Airframe Details for F-16 #87-0228 (ang.). [dostęp 22 grudnia 2009].
  6. Tom Cooper: Libyan Wars, 1980-1989, Part 6 (ang.). [dostęp 27 lipca 2012].
  7. Air Force Monthly, July 1992.
  8. Kevin Fedarko, Mark Thompson i in.: Rescuing Scott "'Grady: All for one (ang.). Time, 19 czerwca 1995. [dostęp 21 grudnia 2009].
  9. Odnaleziono szczątki Su-22
  10. Artykuł w magazynie MagnumX Nowa Technika Wojsowa nr 6/2012
  11. http://www.wzu.pl/pl/oferta/zestaw-rakietowy-2k12-kub-sa-6 informacja ofertowa na stronie wykonawcy modernizacji, obejmująca także przystosowanie zestawu do amerykańskich rakiet, systemu Sparrow.
  12. Informacja o pomyślnych testach poligonowych zmodernizowanych zestawów
  13. Artykuł w dziennikzbrojny.pl
  14. informacje i film Retia a.s. - czeskiego wykonawcy modernizacji

Bibliografia[edytuj]