Lublin R.XIII

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lublin R-XIIIC
Lublin R-XIIIC
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Plage i Laśkiewicz / LWS
Typ samolot towarzyszący
Załoga 2 (pilot i obserwator)
Historia
Data oblotu 05.06.1930
Egzemplarze 273
Dane techniczne
Napęd 1 × silnik gwiazdowy Škoda-Whirlwind J5B
Moc 220 KM (162 kW)
Wymiary
Rozpiętość 13,25 m
Długość 8,20 m
Wysokość 2,76 m
Powierzchnia nośna 24,50 m²
Profil skrzydła Clark Y (zmodyfikowany)
Masa
Własna 800 kg
Startowa 1290 kg
Osiągi
Prędkość maks. 180 km/h
Pułap 4100 m
Zasięg 600 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 karabin maszynowy Vickers K obserwatora
Użytkownicy
 Polska

Lublin R-XIIIpolski samolot towarzyszący marki Lublin z okresu przed II wojną światową.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Samolot zaprojektował inż. Jerzy Rudlicki w 1930 r.[1] Początkowo prowadzono prace nad projektami oznaczonymi R-XIV i R-XV. Oblot nowej maszyny został wykonany przez Władysława Szczulczewskiego w dn. 5 czerwca 1930 r. Następnie przeprowadzono próby w Instytucie Badań Techniki Lotniczej. Po ich zakończeniu wyprodukowano serię 15 egzemplarzy samolotu R-XIV, które przekazano wojsku. Ostatni samolot z tej serii, oznaczony numerem 54.15 stał sie prototypem samolotu R-XIII. Departament Aeronautyki w lipcu 1930 r. złożył zamówienie na 50 maszyn R-XIII.

Produkcję seryjną rozpoczęto 17 września 1931 r. Pierwszy Lublin R-XIIIA wszedł do służby 7 czerwca 1932 r. Wszystkie samoloty z serii A w liczbie 50 sztuk zostały zmodyfikowane i otrzymały oznaczenie R-XIIIB. Następnie opracowano wersje ulepszone aerodynamicznie C i D.

Lublin R.XIII bis/hydro

W 1934 r. opracowano wersję z pływakami dla marynarki wojennej, oznaczaną R-XIIIter. Posiadała ona nieco zwiększone wymiary oraz gorsze osiągi. Kolejna wersja R-XIIIE miała wzmocniony płat i 4 wyrzutniki bombowe, jednak nie została skierowana do produkcji seryjnej. Ostatnią wersją była wersja R-XIIIF produkowana od 1934 r.

Łącznie wyprodukowano 273 samoloty wszystkich wersji.

Nielatającą replikę Lublina R-XIIIG/hydro można oglądać w Muzeum MDLOT w Pucku.

Wersje samolotu[1][edytuj | edytuj kod]

  • R-XIII - prototyp (nr seryjny 56.1)
  • R-XIIIA - 30 egz. wyprodukowane w 1931 r. (nr seryjne 56.2-56.31)
  • R-XIIIB - 20 egz. wyprodukowane w 1932 r. (nr seryjne 56.32-56.51)
  • R-XIIIC - 48 egz. wyprodukowane w 1933 r. (nr seryjne 56.52-56.99)
  • R-XIIID - 95 egz. wyprodukowane w 1933 r. (nr seryjne 56.102-56.196)
  • R-XIIIE - prototyp z 1934 r. z silnikiem 360 PS Gnôme-Rhône 7K Titan (nr seryjny 56.100)
  • R-XIIIF - 58 egz. wyprodukowane w 1934 r. (nr seryjne 56.101, 58.01-58.57)
  • R-XIII bis/hydro - 4 egz. wyprodukowane w 1931 r. (nr seryjne 700-703)
  • R-XIII ter/hydro - 10 egz. wyprodukowane w 1934 r. (nr seryjne 704-713)
  • R-XIIIG - 6 egz. wyprodukowane w 1934 r. (nr seryjne 714-720)
  • R-XIII Dr Błękitny Ptak - samolot rajdowy, 1 egz. wyprodukowany w 1933 r. (nr seryjny 56.51)
  • R-XIII t - wersja szkolna, powstała z przerobienia w 1934 r. z 8 egz. wersji R-XIIIA (nr seryjny 56.10, 56.22, 56.34, 56.35, 56.37, 56.41, 56.46 i 56.47) 4 egz. wersji R-XIIIC (nr seryjny 56.56-56.59).
  • R-XIV - seria przedprodukcyjna, 15 egz. wyprodukowane w 1930 r. (nr seryjne 54.1-54.15)
  • R-XIX - samolot z usterzeniem motylkowym przebudowany w 1932 r. z egz. nr 56.1

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Dwumiejscowy górnopłat zastrzałowy (parasol) z podwoziem stałym o konstrukcji mieszanej[1].

Kadłub spawany z rur stalowych, kryty płótnem oraz (z przodu i od góry) blachą duralową. Łoże silnika spawane z rur stalowych. Przed kabiną znajdował się zbiornik paliwa o pojemności 200 litrów. Tablica przyrządów pilota wyposażona w busolę, sztuczny horyzont, obrotomierz, wskaźniki paliwa i oleju, zegar, dwa wysokościomierze, prędkościomierz z chyłomierzem i zakrętomierzem. W tylnej kabinie była możliwość zabudowy aparatu do zdjęć pionowych i radiostacji. Pod kadłubem był umieszczony podchwytywacz meldunków. Masa silnika: Skoda – 250 kg, Gnome-Rhome – 280 kg. Podwozie dwukołowe z płozą ogonową. Morski Dywizjon Lotniczy Marynarki Wojennej używał R-XIIIter w wersji z pływakami (wodnosamolot) o masie własnej 998 kg.

Skrzydło o obrysie eliptycznym, dwudzielne, dwudźwigarowe, drewniane, kryte płótnem, wsparte na piramidce i zastrzałach. Lotki z klapkami odciążającymi.

Usterzenie spawane z rur, kryte płótnem. Statecznik pionowy usztywniony cięgnami stalowymi.

Użycie bojowe[edytuj | edytuj kod]

W 1939 r. w eskadrach polskiego lotnictwa było 150 samolotów R-XIII, w tym 50 w wersjach R-XIIID i R-XIIIC w jednostkach bojowych, 30 sztuk w szkolnictwie, 30 sztuk w rezerwie i około 40 sztuk w remontach. Samoloty trafiły do 16, 26, 36, 43, 46, 56 i 66 eskadry obserwacyjnej[2].

W czasie walk 40 samolotów uległo zniszczeniu, a 10 udało się ewakuować do Rumunii. Jeden R-XIII wylądował w ZSRR, jeden na Węgrzech i jeden na Słowacji.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wiesław Bączkowski: Samolot towarzyszący Lublin R-XIII. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1980. ISBN 83-11-06474-1. (pol.)
  2. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. (pol.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiesław Bączkowski: Samolot towarzyszący Lublin R-XIII. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1980, seria: Typy Broni i Uzbrojenia. Nr 65. ISBN 83-11-06474-1.
  • Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce: 1924-1939 [T. 2]. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 2003. ISBN 83-11-09319-9.
  • Witold Szewczyk: Samoloty na których walczyli Polacy. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1988, s. 71-75. ISBN 83-206-0738-8.
  • Kosztowna pomyłka? Geneza lotnictwa towarzyszącego w Polsce, "Lotnictwo" nr 4(2011) s. 88-93 ISSN 1732-5323

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Samolot Lublin R.XIII zabiera meldunek. Pole Mokotowskie, rewia wojskowa, 3 maja 1938 r.
Samolot rajdowy Lublin R-XIII Dr, na którym załoga w składzie Stanisław Karpiński i Wiktor Rogalski miała odbyć lot na trasie Warszawa-Melbourne, październik 1935 r.
Trzy wodnosamoloty Lublin R-XIII (na pierwszym planie R-XIIIG nr 714, pierwszy z lewej R-XIIIG nr 715) w locie w pobliżu Półwyspu Helskiego
Samolot Lublin R.XIII z rejestracją SP-AMG, 1933 r.
Transport rannego samolotem Lublin R-XIII, 1 maja 1938 r.
Lublin R-XIIIB na lotnisku
Wodnopłatowce Lublin R-XIII podczas manewrów morskich
Hangarowanie wodnosamolotu Lublin