Morski Dywizjon Lotniczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Morski Dywizjon Lotniczy
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1923
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Kontynuacja 28 Pucka Eskadra Lotnicza
Dowódcy
Pierwszy ppłk pil. Antoni Leonkow
Ostatni kmdr por. pil. Edward Szystowski
Działania zbrojne
II wojna światowa: kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Puck
Rodzaj sił zbrojnych Marynarka Wojenna II RP
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Grupa żołnierzy przy łodzi latającej LeO H.135B3 Morskiego Dywizjonu Lotniczego
Macchi M.9 w polskich barwach
Lotnictwo wojskowe w 1939
Model R-XIIIter w Pomorskim Muzeum Wojskowym

Morski Dywizjon Lotniczyoddział lotnictwa Marynarki Wojennej II RP z siedzibą w Pucku.

Znak malowany na samolotach I eskadry dalekiego rozpoznania
Znak malowany na samolotach II eskadry bliskiego rozpoznania
Znak malowany na samolotach rzecznej eskadry lotniczej
Znak malowany na samolotach eskadry szkolnej dywizjonu

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dogodne warunki w Pucku (wody zatoki i płaski brzeg), były powodem dla którego Cesarstwo Niemieckie na przełomie 1911/1912 utworzyło lotniczą stację badawczą Marynarki Wojennej, rok później powstał dywizjon morski. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę i zajęciu Pucka 10 lutego 1920, zagospodarowano teren po byłej jednostce niemieckiej. Były to koszary, pole wzlotów, hangary, basen dla wodnopłatowców oraz drogę do ich przetaczania. Przejęto także kilka mocno wyeksploatowanych wodnopłatowców. W lipcu 1920 w Pucku zorganizowana została Baza Lotnictwa Morskiego którą dowodził kpt. Wiktoryn Kaczyński. Pierwszą maszyną bazy był odbudowany wodnosamolot FF.33 h, na którym odbył swój pierwszy lot 15 lipca 1920 pil. Andrzej Zubrzycki. W sierpniu zakupiono dwa kolejne samoloty FF.33 (w wersji e i l) oraz FF.49 i Lübeck-Travemünde F4. Do końca roku 1920 zakupiono także wodnosamoloty Hansa-Brandeburg NW i Sablatnig SF-5[1]. Latem 1921 Departament Spraw Morskich za pośrednictwem Polskiej Misji Zakupów i firm prywatnych zakupił we Włoszech 7 szkolnych wodnosamolotów FBA S-4 (z 1917 roku) i 9 rozpoznawczych Nieuport Macchi M 9. Samoloty drogą morską dostarczono do Gdańska na pokładzie statku Rosa Alba. W sierpniu samoloty w częściach dostarczono koleją do Pucka. Z braku personelu technicznego i odpowiednich do montażu urządzeń sprzęt pozostał w skrzyniach[2]. Dopiero w czerwcu 1922 przybył personel z Włoch i rozpoczęto montaż samolotów, jednak zużycie sprzętu, jak i długie magazynowanie doprowadziło do skasowania wszystkich samolotów FBA S-4, a wodnopłatowce Nieuport M 9 dopuszczono warunkowo do eksploatacji zabraniając na nich „gwałtownych ewolucji”. Samoloty te w służbie pozostały do 1926[1].

W listopadzie 1921 Baza Lotnictwa Morskiego i Szkoła Lotników Morskich przekształcone zostały w jednostkę noszącą nazwę Lotnictwo Morskie i podporządkowaną Dowództwu Obrony Wybrzeża z siedzibą w Pucku. 15 maja 1922 Lotnictwo Morskie podporządkowane zostało dowódcy 2 Pułku Lotniczego w Krakowie jako Detaszowany Dywizjon Lotniczo-Wywiadowczy z bazą w Pucku[1]. 15 sierpnia 1922 w czasie obchodów rocznicy „Cudu nad Wisłą” doszło do tragicznej katastrofy w wyniku której zginęło 8 osób a wielu było rannych. W połowie 1923 pododdział przemianowany został na Morski Dywizjon Lotniczy, który pod względem personalnym i zaopatrzenia w sprzęt podlegał szefowi Departamentu IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych, a pod względem taktycznym i wyszkolenia dowódcy Floty. 6 października 1923 podczas lotu nad Zatoką Pucką kadłub jednego z testowanych samolotów Nieuport Macchi M 9 przełamał się na pół i spadł do morza. W wyniku tej katastrofy zginęła załoga: kpt. obs. Wiktor Karczewski i por. pil. Ludwik Patalas.

W latach 1924–1927 roku zakupiono we Francji nowe maszyny. Były to 4 łodzie latające LeO H.13B (w służbie od marca 1925), 7 amfibii patrolowych LeO H.135B3 (w służbie od 1927). W 1926 roku zakupiono: 4 szkolno-łącznikowe łodzie latające CAMS-30E[1], 8 dwusilnikowych bombowo-patrolowych łodzi latających Latham 43HB3 i 16 szkolno-łącznikowych amfibii Schreck FBA-17H[3].

W 1927 roku Dywizjon składał się z eskadry szkolnej, eskadry bliskiego rozpoznania, eskadry dalekiego rozpoznania i bombardowania, plutonu łączności, fotogrametrii i pomocniczego pododdziału administracyjnego. Z polecenia Ministerstwa Spraw Wojskowych, dywizjon przydzielił kilka wodnosamolotów FBA-17 wraz z personelem, tworząc na terenie Pińska, Samodzielny Lotniczy Pluton Wodnosamolotów Rzecznych, przemianowany później na Rzeczną Eskadrę Lotniczą[2].

23 grudnia 1929 dokonano zmian w organizacji morskiego dywizjonu lotniczego na stopie pokojowej Oddz. I Szt. Gen. L. 13000/Org.24 polegających na powiększeniu etatu drużyny dowódcy dywizjonu o dwóch oficerów młodszych (administracyjno-materiałowego i żywnościowego), przemianowaniu oficera ewidencji personalnej na oficera mobilizacyjnego oraz zmianie etatu kwatermistrza z oficera młodszego (kapitan) na oficera sztabowego (major)[4].

Na początku lat trzydziestych postanowiono unowocześnić i zunifikować wyposażenie Dywizjonu, stawiając na sprzęt rodzimej konstrukcji. Początkowo zakupiono 4 sztuki dwupłatowego samolotu Lublin R.VIII bis hydro i ter hydro oraz nowocześniejsze Lublin R.XIII. W 1932 wykonano prototyp i 3 egzemplarze w wersji R-XIII bis/hydro, do połowy 1934 roku dostarczono dalsze 10 sztuk w odmianie R-XIII ter/hydro z metalowymi pływakami. Rok później przekazano trzecią serię R-XIII G w ilości 6 samolotów, różniły się dwusterem, metalowymi śmigłami przestawialnymi oraz innymi drobnymi zmianami użytkowymi. Zakupiono także 5 sztuk samolotów szkolnych Bartel BM-5[1].

9 grudnia 1932 dywizjon włączony został w skład Marynarki Wojennej.

W 1934 skład MDL przedstawiał się następująco:

  • I eskadra liniowa
  • II eskadra liniowa
  • IV eskadra szkolna
  • pluton sztabowy
  • rzeczna eskadra lotnicza

W składzie MDL brakowało III eskadry torpedowej. Próby prototypowego samolotu Lublin R-XX, jak i projekty samolotów LWS-5 i RWD-22 nie spełniały wymagań. Zdecydowano o zakupie za granicą nowoczesnych wodnosamolotów torpedowych. Wybrano włoski wodnosamolot CANT Z.506 B, w dniu 30 lipca 1938 podpisano umowę na dostarczenie 6 samolotów. Do Polski dotarł tylko jeden z tych samolotów, który przyleciał w dniu 27 sierpnia 1939 roku z Włoch do Pucka, przez Jugosławię, Węgry i Słowację.

1 sierpnia 1939 dywizjon posiadał 31 samolotów, wchodzących w skład eskadry szkolnej, wywiadowczej, liniowej i plutonu towarzyszącego. Na wyposażeniu pozostawało również kilka kutrów i okręt cel ORP „Ślązak”[2].

W sierpniu 1939 po zarządzeniu mobilizacji, MDL składał się z:

  • I eskadry dalekiego rozpoznania
  • II eskadry bliskiego rozpoznania

Eskadrę szkolną rozwiązano, a sprzęt i personel przydzielono do I i II eskadry. Pluton towarzyszący w Rumi (RWD-8, RWD-13 i Lublin R-XIII D) wszedł pod rozkazy Dowództwa Lądowej Obrony Wybrzeża[2]. Personel MDL składał się z 285 ludzi, w tym 15 pilotów, 10 obserwatorów i 10 strzelców pokładowych[1].

I eskadra wyposażona była w 2 samoloty Lublin R-VIII ter i jeden wodnosamolot CANT Z.506B natomiast II eskadra posiadała na ewidencji 10 samolotów Lublin R-XIII ter i Lublin R-XIII G.

Dywizjon w obronie Wybrzeża we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

1 września około godz. 6.00 dwadzieścia samolotów Heinkel He 111 zbombardowało bazę dywizjonu w Pucku niszcząc między innymi koszary i magazyn amunicji. W czasie nalotu zginął dowódca komandor Edward Szystowski oraz 3 podoficerów i szeregowców. Żaden z polskich hydroplanów nie został zniszczony ani nawet uszkodzony[potrzebny przypis] (według Piotra Derdeja pewna liczba samolotów uległa zniszczeniu).[5] Po nalocie zarządzono ewakuację wodnosamolotów, ludzi i sprzętu do Wojennej bazy Dywizjonu w Juracie[6].

2 września załoga wodnosamolotu CANT Z.506B w składzie: kpt. mar. pil. Roman Borowiec, st. bsm. pil. T. Benetkiewicz, bsm. mech. F. Grzesiak, por. mar. K. Wilkanowicz, bsm. J. Kulakowski[7] odleciała na Lubelszczyznę (na jezioro Siemień koło Parczewa) z międzylądowaniem na Wiśle koło Kozienic. 11 września 1939 roku wodnosamolot został zniszczony w czasie nalotu samolotów niemieckich.[potrzebny przypis]

6 września załoga wodnosamolotu Lublin R-XIII G nr 714 w składzie: por. mar. pil. Józef Rudzki i por. pil. obs. Zdzisław Juszczakiewicz wykonała nocny lot na rozpoznanie Zatoki Gdańskiej i próbę nawigacyjnego przelotu do Szwecji.

7 września około godz. 21.00 załoga wodnosamolotu Lublin R-XIII G nr 714 w składzie: por. mar. pil. Józef Rudzki i por. pil. obs. Zdzisław Juszczakiewicz wystartowała z zadaniem ustalenia położenia oraz zbombardowania pancernika „Schleswig-Holstein”, okrętu nie odnaleziono. W trakcie przelotu nad Gdańskiem porucznik Rudzki zbombardował, a por. Juszczakiewicz ostrzelał z karabinów maszynowych, Niemców świętujących zdobycie Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. W locie powrotnym zaobserwowano koło Gdyni drugi niemiecki pancernik – „Schlesien”. Po zakończeniu zadania załoga wodowała w Juracie[8].

8 września nalot niemiecki zniszczył wszystkie wodnosamoloty z wyjątkiem RWD-17.[potrzebny przypis]

Kadra Morskiego Dywizjonu Lotniczego[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizjonu
  • kpt. mar. pil. Wiktoryn Kaczyński (VII 1920 – XI 1922)
  • mjr obs. Stanisław Bielawski (XI 1922 – III 1923)
  • ppłk pil. Antoni Leonkow (III 1923 – III 1927)
  • kmdr por. pil. Karol Trzasko-Durski (III 1927 – V 1933)
  • kmdr por. pil. Edward Szystowski (V 1933 – 1 IX 1939)
Obsada oficerska dywizjonu w 1924 roku[9]

ppłk Antoni Leonkow (dowódca), kpt. Władysław Iwanowski-Krawiec, kpt. Wincenty Braziewicz, kpt. Antoni Romanowski, por. Sergiusz Maciejewski, por. Edward Szystowski, por. Julian K. Rajs, por. Mieczysław Wiland, por. Jerzy Czechowicz, por. Jerzy Bohuszewicz, por. Stanisław Godek, por. Alfred Peszke, por. Feliks Ludwik Baczyński, por. Tadeusz Gronek, por. Czesław Wajcht

Obsada personalna dywizjonu we wrześniu 1939
  • dowódca dywizjonu – kmdr por. pil. Edward Szystowski (poległ 1 IX)
  • zastępca dowódcy – kmdr ppor. pil. Kazimierz Szalewicz (od 1 IX dowódca dywizjonu)
  • oficer taktyczny – kpt. mar. pil. Aleksander Krawczyk
  • oficer – por. mar. obs. Zdzisław Juszczakiewicz
  • oficer – por. mar. obs. Edmund Pappelbaum[10].
  • kwatermistrz – kpt. piech. Edmund Stanisław Kostka Brodzic-Żochowski[a]
  • dowódca I Eskadry Dalekiego Rozpoznania – kpt. mar. pil. Roman Borowiec (do 2 IX)
  • dowódca II Eskadry Bliskiego Rozpoznania – kpt. mar. obs. Marian Janczewski
  • pilot i oficer taktyczny II Eskadry Bliskiego Rozpoznania – por. mar. pil. Kazimierz Kraszewski
  • komendant Parku Lotniczego – por. mar. Bronisław Stolarczyk
  • dowódca Oddziału Portowego – kpt. piech. Jan Herbut-Hejbowicz

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Edmund Stanisław Kostka Brodzic-Żochowski ur. 2 października 1898 roku. Żołnierz Legionów Polskich. W czerwcu 1934 roku został przeniesiony z 35 pp w Brześciu do morskiego dywizjonu lotniczego. Był odznaczony Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych[11][12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Zbigniew Jankiewicz: Wodnosamoloty. Warszawa: Wydawnictwo ministerstwa Obrony Narodowej, 1986, s. 67–73. ISBN 83-11-07272-8.
  2. a b c d Ryszard Kaczkowski: Lotnictwo w działaniach na morzu. Warszawa: MON, 1986, s. 82–90. ISBN 83-11-07175-6.
  3. Andrzej Morgała: Samoloty w polskim lotnictwie morskim. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985, s. 133–137. ISBN 83-206-0478-8.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 42 z 23 grudnia 1929 roku, poz. 426.
  5. Piotr Derdej, Westerplatte, Oksywie, Hel 1939, Bellona, 2009 [dostęp 2019-09-25] (pol.).
  6. Andrzej Bartelski. Hydroplany nad Helem. „Morze Statki i Okręty”, s. 39. Magnum X. ISSN 1426-529X. 
  7. Andrzej Olejko: Cant Z-506 B Airone. Warszawa: Historyczna, 2014, s. 71. ISBN 978-83-65005-25-0.
  8. Jerzy Pertek: Mała Flota Wielka Duchem. 1989, s. 78.
  9. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 856.
  10. Cezary Piotrowski: ODKRYCIE 34.BATERII ARTYLERII NA HELU (pol.). [dostęp 1 września 2009].
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 155.
  12. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 37.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918–1939, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989, ISBN 83-206-0760-4, OCLC 69601095.
  • Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939, Biblioteczka Skrzydlatej Polski, tom 14, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1982, ​ISBN 83-206-0281-5​.
  • Ku Czci Poległych Lotników Księga Pamiątkowa Praca zbiorowa pod red. mjr. dypl pil. Marjana Romeyki, Warszawa 1933.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]