Lockheed SR-71 Blackbird

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
SR-71 Blackbird
SR-71B podczas lotu nad górami Sierra Nevada w Kalifornii w 1994 r.
SR-71B podczas lotu nad górami Sierra Nevada w Kalifornii w 1994 r.
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Lockheed
Typ Samolot rozpoznawczo-patrolowy
Załoga 2
Historia
Data oblotu 22 grudnia 1964
Lata produkcji 1963-1969
Wycofanie ze służby 1998
1999 (NASA)
Egzemplarze 32
Liczba wypadków
 • w tym katastrof

12
Dane techniczne
Napęd 2 silniki strumieniowo-odrzutowe Pratt-Whitney JT11D-20B (J58)
Ciąg 2 × 145 kN
Wymiary
Rozpiętość 16,94 m
Długość 32,74 m
Wysokość 5,64 m
Powierzchnia nośna 167,3 m²
Masa
Własna 27 216 kg
Startowa 77 100 kg
Paliwa 36 415 kg
Zapas paliwa 46 000 l
Osiągi
Prędkość maks. 3,56 Ma (3529,56 km/h) (max CIT +427C)
Prędkość przelotowa 3,2 macha
Prędkość minimalna 280 km/h
Prędkość wznoszenia 60 m/s
Pułap 24 000 – 36 500 m
Pułap praktyczny 25 000 m
Zasięg max. 5150 km bez tankowania w powietrzu
Długotrwałość lotu 1,5 h
Dane operacyjne
Liczba miejsc
2
Użytkownicy
USAF / w końcowym okresie NASA
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Lockheed SR-71 Blackbirdsamolot dalekiego zwiadu strategicznego. Zaprojektowany na przełomie lat 50. i 60. XX wieku na zamówienie CIA, eksploatowany przez CIA, NASA oraz USAF. Dwusilnikowy odrzutowy średniopłat w układzie delta, osiągający prędkość Mach 3 oraz pułap 36500m , dzięki temu był nieosiągalny dla ówczesnych systemów obronnych. SR-71 był samolotem nieuzbrojonym, dwumiejscowym, w drugiej kabinie za pilotem znajdował się operator RSO, czyli operator elektronicznej aparatury zwiadowczej. Jej zasięg pozwalał na głęboką penetrację terenu przeciwnika bez konieczności przekraczania granic i naruszania obszaru powietrznego wroga.

Historia rozwoju konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

SR-71 Blackbird podczas pobierania paliwa z KC-135Q Stratotanker w locie 1 stycznia 1983 r.
Lockheed SR-71A Blackbird podczas startu z lotniska w Mildenhall, 1 stycznia 1983 r.

Pierwsze prace podjęto w połowie lat pięćdziesiątych w tajnym ośrodku konstrukcyjnym firmy Lockheed – ADP (Advanced Development Projects – Ośrodek Zaawansowanych Projektów Rozwojowych) w Burbank k. Los Angeles, zwanym Skunk Works, pod kierownictwem Clarence'a "Kelly'ego" L. Johnsona. Pierwszy lot prototypu Blackbirda o nazwie A-12 odbył się 24 kwietnia 1962 roku w tajnej bazie USAF Strefa 51 nad jeziorem Groom Lake w Newadzie. Zbudowano w sumie 15 egzemplarzy z czego 12 egzemplarzy było maszynami jednomiejscowymi a jeden był dwumiejscową wersją treningową A-12B. Dwa ostatnie A-12 przerobiono na dwumiejscowe maszyny M-21 przenoszące bezpilotowy pojazd rozpoznawczy D-21. 22 grudnia 1964 z bazy AF Plant 42 w Palmdale wystartował pierwszy egzemplarz samolotu SR-71A Blackbird. W styczniu 1966 roku, do USAF trafił pierwszy samolot szkoleniowy SR-71B, a jego ostateczna wersja SR-71A zaczęła zastępować samoloty A-12 rok później. 5 czerwca 1968 doszło do katastrofy A-12. Jeszcze w tym samym roku, ostatni egzemplarz A-12 został wycofany ze służby.

We wczesnej wersji myśliwskiej YF-12A zamontowano 3 rakietowe pociski zdalnie sterowane; pozostałe wersje samolotu pozostały nieuzbrojone. Wersja ta nie weszła do produkcji i uzbrojenia.

Zbudowano ogółem 32 egzemplarze SR-71. Ze względu na bardzo wysokie koszty utrzymania samolotu i niezbędnej do jego eksploatacji infrastruktury został wycofany z linii pod koniec lat osiemdziesiątych dwudziestego stulecia. Teraz ich rolę pełnią satelity rozpoznawcze. Trzy sztuki zostały przekazane NASA. Ostatni lot samolotu tego typu odbył się 9 października 1999.

Kilka egzemplarzy jest w muzeach: 1 w Nowym Jorku na pokładzie zacumowanego lotniskowca w Intrepid Sea-Air-Space Museum, 1 egzemplarz w muzeum lotnictwa USA w Waszyngtonie, 1 egzemplarz w March Field Air Museum w Californii i kolejny w Evergreen Aviation Museum w McMinnville w Oregonie, niedaleko Portland, jeden egzemplarz znajduje się w Wielkiej Brytanii, w USAF Hall w muzeum RAF w Duxford. Jeden znajduje sie w muzeum w Huntsville w Alabamie.

Blackbirdy w linii[edytuj | edytuj kod]

SR-71A podczas startu z lotniska w 1995 r.

Pierwsza wersja Blackbirda A-12 przez cały czas użytkowania przez CIA pozostała w tajemnicy i stacjonowała w bazie Groom Lake. Loty operacyjne pod koniec lat 60. odbywały się z bazy Kadena na Okinawie. Wersja myśliwska YF-12A rozpoczęła loty w bazie Groom Lake. Po oficjalnym ogłoszeniu przez Prezydenta Lyndona Johnsona istnienia programu Blackbird samoloty YF-12A przebazowano do Edwards AFB w Kalifornii. Ostatnia wersja Blackbirda SR-71 po wcieleniu do służby stacjonowała w bazie Beale AFB niedaleko Sacramento w Kalifornii. Czasowo odbywała również loty z bazy Griffiss koło Nowego Jorku, w Japonii z bazy Kadena na Okinawie. W Europie stacjonowały w bazie RAF Mildenhall w Wielkiej Brytanii. Po nalocie amerykańskiego lotnictwa na Trypolis w 1986 Blackbird startujący z Wielkiej Brytanii dokonał rekonesansu nad północną Libią. Gdy w drodze powrotnej mimo braku zgody Francji na przelot nad jej terytorium samolot wleciał w obszar powietrzny Francji, francuskie myśliwce Mirage nie były w stanie go przechwycić i zmusić do lądowania.

SR-71 w pobliżu Polski[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej połowie lat osiemdziesiątych, a zwłaszcza od momentu ujawnienia (m.in. przez płk. Kuklińskiego) władzom amerykańskim przez wywiad informacji o mającym nastąpić wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, SR-71 Blackbird patrolował niebo i terytorium na południe i wschód od Bałtyku. Startował z lotnisk w Wielkiej Brytanii i Norwegii. Pojawiał się na ekranach polskich radarów na wschód od Bornholmu. Leciał łukiem w kierunku Darłowa, by tuż przed granicą polskiego morza terytorialnego wyrównać i poruszając się równolegle do wybrzeża dolecieć do Zatoki Fińskiej, gdzie robił nawrót. Wracał podobną trasą, znikając z ekranów radarów na trawersie Świnoujścia. Znany jest konkretny przypadek (naoczny świadek) lotu nad Bałtykiem na wysokości 28000 m z prędkością około 2600 km/h.[potrzebne źródło]

Następcy SR-71[edytuj | edytuj kod]

Rolę zwiadowczą SR-71 przejęły nowoczesne satelity rozpoznawcze, satelity wywiadowcze i drony. Maszyny te pozwalają bez ryzyka załogi przeprowadzać dalekie misje oraz są o wiele tańsze w eksploatacji. Prawdopodobnie Pentagon przeprowadzał tajne testy z załogowym samolotem mogącym w przyszłości zastąpić SR-71. Media, na podstawie nielicznych przecieków, nazwały ten samolot "SR-91 Aurora". Taka nazwa programu figurowała bowiem w budżecie Pentagonu jednak nie jest pewne czy kryptonim ten rzeczywiście dotyczył prac nad tajnym samolotem. Jednak dość kosztowną pozycję z budżetu skojarzono z relacjami o nocnych lotach niezwykłych samolotów i przeciekami na temat prac nad nowym superszybkim samolotem. Obecnie nadal nie wiadomo jak zaawansowane były te prace i czy "Aurora" została wdrożona do szerszej produkcji.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Kokpit SR-71
  • Był obserwowany radarowo na wysokości 28 km nad Bałtykiem przez obsługi polskich dywizjonów rakietowych OPK ze Środkowego Wybrzeża w latach 80. XX w. Z powodu jego przelotów stawiano w stan alarmu jednostki wojsk OPK[1].
  • Przelot z Kalifornii do Waszyngtonu zajmował mu 1 godzinę, 4 minuty i 20 sekund[potrzebne źródło].
  • Do SR-71 należy rekord przelotu nad Atlantykiem, wynoszący niecałe 2 godziny (z dwukrotnym tankowaniem paliwa w locie)[potrzebne źródło].
  • Samolot zużywał 30 500 litrów paliwa w ciągu godziny[potrzebne źródło].
  • Pod wpływem wzrostu temperatury wywołanego tarciem powietrza w trakcie lotu, kadłub samolotu wydłużał się maksymalnie o około 7,5…10 cm (3…4 cale)[2].
  • Do zwalczania samolotów SR-71 został skonstruowany w ZSRR myśliwiec przechwytujący MiG-25 i jego późniejsza rozwojowa wersja MiG-31[potrzebne źródło].

Przypisy

  1. płk rez. mgr inż. Zbigniew Przęzak: Wspomnienia i refleksje przeciwlotnika - część III. 37 dywizjon artylerii OPK Glicko k. Nowogardu 1981-1985. infowsparcie.net. [dostęp 2012-07-28].  Cytat: 2. Służba na straży granic powietrznych.
    (…) Pełniłem kolejny dyżur bojowy. (…) Była piękna pogoda, słońce tuż nad horyzontem. Było leniwie i cicho. Naglę tą sielską atmosferę przerwał ryk syreny alarmowej. (…) Dobiegłem na stanowisko dowodzenia w kabinie UW i zająłem miejsce przy wynośnym wskaźniku sytuacji powietrznej stacji P-18. Krótka wymiana informacji z oficerem naprowadzania, alarm został ogłoszony przez dowódcę PŁSD 26 BA OPK. (…) Na wskaźnikach pojawia się znacznik pojedynczego celu powietrznego, prędkość celu wskazuje na jeden typ samolotu… SR-71. Walił parametrem zerowym prosto na dywizjon z rejonu Morza Bałtyckiego. (…) tuż przed granicą wód terytorialnych, cel zmienia kurs. Z głośnika dowódcy PłSD pada komenda do przejścia do gotowości bojowej nr 2. (…) Docierało do nas, że to nie rutynowy dyżur, że błąd pilota SR-71 powodujący przekroczenie granic wód terytorialnych mógł wyzwolić decyzję o jego ostrzelaniu przez dywizjony rakietowe.
  2. Aircraft: Lockheed SR-71A Blackbird

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]