Zbigniew Brzeziński (politolog)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Zbigniewa Brzezińskiego - politologa. Zobacz też: Zbigniew Brzeziński – polski epidemiolog.
Zbigniew Kazimierz Brzeziński
Zbigniew Brzezinski gru2010.jpg
Zbigniew Brzeziński (2010)
Data i miejsce urodzenia 28 marca 1928
Warszawa
Doradca ds. bezpieczeństwa narodowego
Okres urzędowania od 20 stycznia 1977
do 20 stycznia 1981
Poprzednik Brent Scowcroft
Następca Richard V. Allen
Odznaczenia
Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Order Orła Białego Order Stara Płanina (Bułgaria) Order Tomáša Garrigue Masaryka I Klasy Wielki Krzyż Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa) Wielki Oficer Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Order „Za Zasługi” I klasy (Ukraina) Order Jarosława Mądrego III klasy (Ukraina)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Zbigniew Brzeziński i Menachem Begin podczas partii szachów w przerwie rokowań
w Camp David w 1978

Zbigniew Kazimierz Brzeziński (ur. 28 marca 1928 w Warszawie) – amerykański politolog polskiego pochodzenia, sowietolog, geostrateg, w latach 1977–1981 doradca prezydenta Cartera ds. bezpieczeństwa narodowego USA. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Wywodzi się ze szlacheckiej rodziny herbu Trąby z Brzeżan. Od nazwy miasta pochodzi też zapewne nazwisko. Jego ojcem był Tadeusz Brzeziński, dyplomata, który w latach 1931-1935 był na placówce w Lipsku; Zbigniew Brzeziński był więc od najmłodszych lat świadkiem rosnącego w siłę nazizmu. Po powrocie z Niemiec w 1935 roku przez kilka miesięcy mieszkał pod opieką babci w Przemyślu, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej. Jego dziadkiem był znany w mieście sędzia i społecznik Kazimierz (zm. 1924). Do roku 1938 kontynuował naukę w Warszawie. W tym też roku wyjechał wraz z rodziną do Kanady, gdzie ojciec objął urząd konsula generalnego w Montrealu.

Wykształcenie i praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Studiował nauki polityczne i ekonomię na Uniwersytecie McGill w Montrealu, gdzie w 1950 roku uzyskał stopień magistra (ang. Master of Arts). W 1953 roku obronił doktorat z nauk politycznych na Harvardzie, gdzie był też wykładowcą do 1960 roku. W 1958 roku otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Był twórcą powołanego na nowojorskim Uniwersytecie Columbia Instytutu Badań nad Przemianami Międzynarodowymi.

W latach 1960–1989 był wykładowcą na uniwersytetach amerykańskich oraz członkiem Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych w Waszyngtonie. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.

Doradca prezydenta Cartera[edytuj | edytuj kod]

W latach 1977–1981 był doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego USA i w tym czasie wywierał znaczący wpływ na amerykańską politykę zagraniczną. Postulował zaangażowanie USA w popieranie antysowieckiej partyzantki w Afganistanie i antykomunistycznego ruchu „Solidarności” w Polsce. Jego postawa miała decydujący wpływ na rozwiązanie kryzysu polskiego na początku grudnia 1980 roku (udaremniono wówczas inwazję sił sowieckich i Układu Warszawskiego na Polskę)[potrzebne źródło]. Angażował sie we wspieranie komunistycznej partyzantki Pol Pota w Kambodży i naciski na rządy Tajlandii i Chin w celu udzielania pomocy Czerwonym Khmerom[1]. Niepowodzeniem zakończyła się jego polityka wobec Iranu, w tym próba odbicia zakładników przetrzymywanych przez tamtejszych rewolucjonistów w ambasadzie USA w Teheranie.

Późniejsze lata[edytuj | edytuj kod]

W 1998 roku udzielił kontrowersyjnego wywiadu dla francuskiego pisma „Le Nouvel Observateur”. Zbagatelizował w nim zagrożenie wynikające z fundamentalizmu islamskiego, a talibów określił jako „trochę wzburzonych muzułmanów”. Podczas Gdańskiego Areopagu 2007 profesor Brzeziński stwierdził, że wywiad dla „Le Nouvel Observateur” był nieautoryzowany, zaś kontekst w jakim zostały umieszczone jego wypowiedzi – niewłaściwy. Opinie zawarte w tym wywiadzie dotyczyły wyłącznie sytuacji w Iranie, a nie ogólnie świata islamskiego.

Z jego inicjatywy powołano Polsko-Amerykańską Fundację Wolności – organizację, która działa na rzecz umacniania społeczeństwa obywatelskiego, demokracji i gospodarki rynkowej w Polsce, w tym wyrównywania szans rozwoju indywidualnego i społecznego, a jednocześnie wspiera procesy transformacji w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

Zbigniew Brzeziński jest zwolennikiem budowy w Polsce elementów tzw. tarczy antyrakietowej, czyli bazy antyrakiet stwierdzając, że: „umieszczenie amerykańskiej tarczy w Polsce wzmacnia jej sojusz z USA”[2]. Krytykował administrację George’a Busha za uległość w sprawie tarczy wobec Rosji. Wyrazem tej krytyki było twierdzenie, że:Putin od roku pluje w twarz Stanom Zjednoczonym, a w odpowiedzi dostaje zaproszenie na rodzinne spotkanie”[3].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jego ojcem był Tadeusz Brzeziński, a matką Leonia z d. Roman. Żonaty z rzeźbiarką Emilie Benes (ur. 1932 w Genewie), Amerykanką czeskiego pochodzenia, blisko spokrewnioną z prezydentem Czechosłowacji Edvardem Benešem. Ma troje dzieci: synów Iana - analityka i politologa oraz Marka (ur. 1965) - prawnika, ambasadora USA w Szwecji oraz córkę Mikę (ur. 1967) - dziennikarkę.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia państwowe[edytuj | edytuj kod]

Doktoraty honorowe[edytuj | edytuj kod]

Kilka uczelni wyróżniło go stopniem Doktora honoris causa:

Inne wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Jest honorowym obywatelem Przemyśla (1990)[9], Lwowa (1998)[10], Krakowa (2001)[11], Gdańska (2002)[12], Wilna (2003)[13].

W roku 2006 „Gazeta Wyborcza” wyróżniła profesora Brzezińskiego tytułem Człowieka Roku. Laudację na cześć laureata wygłosił były minister spraw zagranicznych Stefan Meller.

Jest bohaterem filmu dokumentalnego Katarzyny Kolendy-Zaleskiej pt. Strateg (TVN, 2013)[14].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Jest autorem wielu prac z dziedziny polityki między innymi:

  • Totalitarian Dictatorship and Autocracy (pol. Totalitarne dyktatorstwo i samowładztwo) (1956).
  • Ideology and Power in Soviet Politics (pol. Ideologia i władza w sowieckiej polityce) (1962).
  • Plan gry (1986).
  • Cztery lata w Białym Domu. Wspomnienia Doradcy do Spraw Bezpieczeństwa Państwa 1977-1981, Wyd. Agencja Omnipress i Wydawnictwo Spółdzielcze (1990) ISBN 83-85028-50-1 ISBN 83-209-0794-2 (Tytuł oryginału: Power and principle. Memoris of the National Security Adviser 1977-1981).
  • Grand Failure: The Birth and Death of Communism in the Twentieth Century (1990); wyd. pol. Wielkie bankructwo. Narodziny i śmierć komunizmu w XX wieku, Paryż, Instytut Literacki, 1990, ISBN 2-7168-0124-X, tłum. Krystyna Tarnowska i Andrzej Konarek.
  • The Grand Chessboard. American Primacy and Its Geostrategic Imperatives (1997) Wielka szachownica. Główne cele polityki amerykańskiej, „Świat Książki”, Warszawa 1998, ISBN 83-7129-741-6, tłum. Tomasz Wyżyński.
  • Second Chance. Three Presidents and the Crisis of American Superpower (2007); wyd. pol. Druga szansa. Trzej prezydenci i kryzys amerykańskiego supermocarstwa, Warszawa, Świat Książki – Bertelsmann Media, 2008, ISBN 978-83-247-0804-8, tłum. Małgorzata Szubert.

Zbigniew Brzeziński w pop-kulturze[edytuj | edytuj kod]

W powieści „Piąta Międzynarodówka” Jacka Kinga, autor sportretował Brzezińskiego w roli jednej z kluczowych postaci jako Zbigniewa Penskiego. Jest również drugoplanową postacią w powieści Ericha Segala Absolwenci (tytuł oryginalny: The Class, 1985).

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]