Groźny (pociąg pancerny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pociąg pancerny Groźny podczas uroczystości świat dywizjonowych 2 czerwca 1936

Pociąg Pancerny „Groźny” (Pociąg Pancerny Nr 4 i 54)pociąg pancerny Wojska Polskiego II RP. Pociąg brał udział w obronie Śląska, stoczył 15 walk z jednostkami niemieckimi, zadał znaczące straty wrogowi i powstrzymał bądź opóźnił jego postępy na przydzielonych mu odcinkach. Został opuszczony i zniszczony przez załogę 7 września w Tarnowie na skutek niemożliwości dalszej walki i odwrotu[1].

Historia[edytuj]

Pociagi panc 1939.png

Pociąg zbudowany został w styczniu 1919 roku, w warszawskich warsztatach kolejowych. Od 1928 był na składzie 2 Dywizjonu Pociągów Pancernych w Niepołomicach. Zmobilizowany w dniach 2–5 maja 1939, stacjonował na stacji Krzeszowice, gdzie zastał go wybuch wojny[2].

W czasie kampanii wrześniowej pociąg przydzielony został do Grupy Operacyjnej „Śląsk” przy Armii Kraków[3][2]. W ramach Grup Operacyjnych „Śląsk„ i „Jagmin” brał udział w obronie Górnego Śląska, kursował na linii WyryTychyKobiór, gdzie trwała bitwa, jedna z największych na terenie obecnego województwa śląskiego; ewakuował rannych i skutecznie ostrzeliwał pozycje wroga, w wyniku czego kilka razy oddziały niemieckie musiały się wycofywać z lasu wyrsko-żwakowskiego; zadał znaczne szkody nacierającym Niemcom zwłaszcza w okolicach Tychów. Podczas bitwy pociąg był kilkakrotnie bombardowany, ale nie został trafiony bombami[4]. Zapasy uzupełniał w składzie amunicji w Katowicach-Ligocie[5]. Około godziny 17.00–18.00, 2 września, na punkcie obserwacyjnym podczas patrolu na tankietce TK na polach wyrskich, zginął dowódca, kpt. Jan Rybczyński[6].

3 września GO „Śląsk”, mimo skutecznej obrony swoich pozycji, otrzymał rozkaz odwrotu (był to skutek klęski pod Pszczyną)[7]. Groźny opuścił Tychy i wycofał się do Szczakowej[8].

4 września pociąg osłaniał prawe skrzydło GO „Śląsk”[8]. Po ewakuacji z terenów Górnego Śląska, pociąg operował na kierunku na Tunel, potem wycofał się do Krakowa; załoga napotkała lekkie jednostki nieprzyjaciela, nie mogła nawiązać kontaktu z jednostkami polskimi – nawet Dworzec Główny w Krakowie był opuszczony; w końcu nawiązano łączność wieczorem 5 września i wycofał się do Płaszowa, Podłęża (tuż przed wysadzeniem wiaduktu) i Brzeska[9].

Wieczorem 6 września pociąg otrzymał rozkaz wycofania się do Rzeszowa przez Tarnów. Rankiem 7 września pociąg dotarł do Biadolin; następnie dotarł do Tarnowa, gdzie odkryto zniszczony most. Zwiadowcy meldowali o podchodzących jednostkach niemieckich[10]. Odcięty od głównych sił polskich, pozbawiony osłony piechoty, z niewielkimi zapasami amunicji, pociąg został zniszczony przez załogę[11]. Załoga podzieliła się na kilka grup: jedni przekroczyli granicę rumuńską, inni walczyli w obronie Lwowa, inni dołączyli do Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie i walczyli aż do jej kapitulacji 6 października[12].

Ocalałe wagony pancerne, Niemcy wykorzystali do swoich celów.

Załoga[edytuj]

  • Zygmunt Reliszko
  • kpt. Jan Rybczyński (dowódca we wrześniu 1939, poległ 2 września)[3]. Jego ciała nigdy nie odnaleziono, a jego nazwisko widnieje symbolicznie na pomniku położonym pod lasem wysko-żwakowskim, na terenie wsi Gostyń..
  • kpt. Józef Kulesza (zastępca dowódcy, objął dowództwo po śmierci kpt. Rybczyńskiego, zaginął w niewoli)[3][13]
  • pchor. Bohdan Świderski (dowódca plutonu drezyn)[13]
  • por. rez. Józef Lipka (dowódca plutonu technicznego, zaginął w niewoli)[13]

Uzbrojenie[edytuj]

Pociąg był uzbrojony w 3 armaty wz. 02/26 i 1 haubicę wz. 14/19A, a także wyposażony w 2 czołgi R-17FT oraz 5 Tankietek TKS (dla czołgów w składzie pociągu były 2 prowadnice szynowe średnie i 4 lekkie). Broń maszynowa pociągu: 15 ckm wz. 08 w wagonach pancernych, 1 ckm wz. 08 i 1 ckm wz. 25 w składzie gospodarczym, 5 ckm wz. 25 w czołgach rozpoznawczych – razem 22 ckm (Krawczak i Odziemkowski podają 18 ckm-ów[3]). Inne uzbrojenie: 2 armatki czołgowe wz. 18 kalibru 37 mm. Uzbrojenie indywidualne załogi składu bojowego i składu gospodarczego: 67 kbk z bagnetem, 113 pistoletów, 115 bagnetów (tzw. luźnych). Ponadto w plutonie wypadowym były 2 rkm wz. 28 i 1 rkm w załodze zapasowej.

Odznaka pamiątkowa[edytuj]

Odznaka pamiątkowa tłoczona ze srebrnej oksydowanej blachy, o rysunku wyraźnym i dokładnym cyzelowaniu. Przedstawia orła w koronie ze złożonymi skrzydłami do góry i zawiniętymi ku głowie. Na wysokości połowy orła tarcza heraldyczna z 16 gwoździami. Na tarczy dwie skrzyżowane lufy armatnie, a pod nimi znak kolejowy – skrzydła obustronnie wkomponowane w środek koła pociągu. Wymiary: 28×43 mm, grubość blachy 0,8 mm. Odznaka noszona na śrubie[14].

Przypisy

  1. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 91.
  2. a b Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 56.
  3. a b c d Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 35.
  4. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 58–68.
  5. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 60.
  6. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 68.
  7. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 69.
  8. a b Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 70.
  9. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 71–72.
  10. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 73.
  11. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 74–75.
  12. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 76.
  13. a b c Rajmund Szubański: Polska broń pancerna w 1939 roku. s. 285.
  14. Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918–1947. s. 109.

Bibliografia[edytuj]

  • Bronisław Konieczny: Moje życie w mundurze: czasy narodzin i upadku II Rzeczypospolitej. Księgarnia Akademicka, 2005. ISBN 83-7188-693-4.
  • Bronisław Konieczny: Mój wrzesień 1939. Pamiętnik z kampanii wrześniowej spisany w obozie jenieckim. Kraków: Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 1999. ISBN 83-7188-328-5.
  • Tadeusz Krawczak, Jerzy Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne w wojnie 1939. Wyd. I. Warszawa: Książka i Wiedza, 1987, seria: Biblioteka Pamięci Pokoleń. ISBN 8305117235.
  • Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918–1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddz. Broni Pancernej, 1971.
  • Pociąg pancerny nr 15 („Groźny”) (pol.). [dostęp 2011-01-06].
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna w 1939 roku, Warszawa: Wyd. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1982, ​ISBN 83-11-06771-6​.