KTO Rosomak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rosomak
Ilustracja
Transporter Rosomak na defiladzie z okazji Święta Wojska Polskiego w Warszawie
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Rosomak SA (dawniej Wojskowe Zakłady Mechaniczne) w Siemianowicach Śląskich
Typ pojazdu transporter opancerzony
Trakcja kołowa 8×8
Załoga 3 + 8 (6 w wersji afgańskiej)
Historia
Prototypy 2001
Produkcja od 2003
Egzemplarze 903 w różnych wersjach (do 2020)[1]
Dane techniczne
Silnik jeden silnik wysokoprężnyturbodoładowaniem, 6-cylindrowy Scania D1 12 56A03PE
o mocy 360 kW (490 KM) przy 2100 obr./min.; M = 1,97 kNm
Poj. zb. paliwa 304 l
Pancerz warstwowy
Długość 7,77 m
Szerokość 2,83 m
Wysokość 2,36 m / 2,99 m
Prześwit 0,43 m
Masa bojowa: około 22 000 kg
Osiągi
Prędkość 100 km/h
w wodzie: 10 km/h do przodu, 3 km/h do tyłu
Zasięg 500-1000 km (w zależności od wersji)[2]
Pokonywanie przeszkód
Rowy (szer.) 2,10 m
Ściany (wys.) 0,50 m
Kąt podjazdu 60%
Dane operacyjne
Uzbrojenie
w zależności od wersji, najczęściej z automatyczną armatą 30 mm[3]
Użytkownicy
 Polska  Zjednoczone Emiraty Arabskie
KTO Rosomak M1M w Afganistanie
KTO Rosomak – ćwiczenia poligonowe
Pokonywanie przeszkody wodnej przez KTO Rosomak

Rosomak – kołowy transporter opancerzony (KTO), produkowany w wielu wersjach zabudowy i sukcesywnie modyfikowany w Polsce w oparciu o licencyjną wersję bazową pojazdu AMV XC-360P, konstrukcji fińskiej firmy Patria. Znajduje się na uzbrojeniu Sił Zbrojnych RP. W podstawowej wersji uzbrojony jest w armatę kalibru 30 mm w wieży Histfist, stanowiąc bojowy wóz piechoty.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Skonstruowany pod kątem spełnienia polskich kryteriów, w tym wymogu pływalności, w fińskim przedsiębiorstwie Patria Vehicles Oy pod nazwą Patria AMV (Armoured Modular Vehicle). W grudniu 2002 roku konstrukcja została wybrana przez Polskę w przetargu na kołowe transportery opancerzone. Zakładano, że podstawowa wersja uzbrojona będzie w działko automatyczne, stanowiąc w istocie według porozumień międzynarodowych bojowy wóz piechoty[4]. Nowe transportery miały zastąpić wycofane ze służby wozy OT-64 SKOT oraz umożliwić wycofanie części BWP-1[5]. Nazwa Rosomak została wybrana w konkursie zorganizowanym przez miesięcznik „Nowa Technika Wojskowa[6].

Umowę na dostawę w latach 2004-2013 transporterów Rosomak (odmiany transportera AMV XC-360P) podpisano 15 kwietnia 2003[5]. 600 z 690 zamówionych pojazdów wyprodukowano w Wojskowych Zakładach Mechanicznych w Siemianowicach Śląskich. Za dostawę 690 transporterów opancerzonych Rosomak, w latach 2005–2012, Ministerstwo Obrony Narodowej miało zapłacić prawie 5 miliardów złotych. Kwota ta obejmowała koszt 313 wież OTO Melara Hitfist-30P (30 mm)[7] z Włoch, za 308 milionów USD (w tym 241 wyprodukowanych w Polsce na licencji). Faktyczny koszt okazał się wyższy w związku z nieplanowanym wzmocnieniem pancerza i innymi modyfikacjami niezbędnymi głównie dla polskich kontyngentów wojskowych[8]. Wartość wieży Hiftist 30P dostarczanej przez Bumar wynosi 53% wartości wozu, a cena pojedynczego transportera wynosiła ok. 10 mln zł[9].

Decyzją szefa Sztabu Generalnego WP z 31 grudnia 2004 przyjęto transporter do uzbrojenia[10]. Pierwsze transportery Rosomak zostały przekazane wojsku 8 stycznia 2005 (trzy w wersji bojowej z wieżą Hitfist-30P i 6 bazowych bez uzbrojenia)[11]. Pierwszym użytkownikiem została 17 Brygada Zmechanizowana z Międzyrzecza[11]. W 2005 roku dostarczono wojsku 82 transportery, w tym 40 bojowych[12]. Wzorcem stał się egzemplarz nr 41, na którym wprowadzono drobne poprawki wymagane przez wojsko[12]. Ostatecznie, na podstawie pierwszej umowy armia otrzymała łącznie 570 wozów, w tym 359 w wersji bojowej[5].

W 2012 przedstawiono prototyp wersji z zabudowanym samobieżnym moździerzem Rak[13].

W lipcu 2013 firma Patria Land Service nieodpłatnie przedłużyła licencję o kolejnych 10 lat, uznając prawo także do dalszych polskich zmian konstrukcyjnych i eksportu oraz remontów przez 40 lat[14]. Od 2013 producent zaoferował lepsze opancerzenie dla Rosomaka, oparte o nanotechnologię[15]. W tym samym roku zakontraktowano dostawę kolejnych 307 transporterów[5]. Łącznie dostarczono w ramach tej umowy do 2020 roku 298 podwozi Rosomak[16].

W 2015 producent i strona fińska przedstawili dwa kolejne transportery: polski Rosomak M, o podwyższonej pływalności i fińsko-polski Rosomak XP, większy od poprzedników. Powstały z wykorzystaniem podzespołów i sumy doświadczeń, nabytych przy konstrukcji i użytkowaniu Rosomaka. Udoskonalone pancerze opracowano we współpracy z firmą IBD Deisenroth Egineering[17].

W tymże roku producent zaoferował wersję z zabudowaną automatyczną armatą 120 mm, przedstawianą jako wóz wsparcia ogniowego Wilk[18].

Od 2016 realizowane są zamówienia eksportowe[19][20][21], a szkolenia kierowców prowadzone są także w symulatorach[22]. W kwietniu 2016 MON zadecydowało o rozpoczęciu zakupów opartych o Rosomaka wozów systemu Rak[23].

Aktualnie opracowywane są wersje ze zdalnie sterowanym systemem wieżowym ZSSW-30, uzbrojonym w wyrzutnie PPK Spike LR[24], automatyczne działko Mk44 Bushmaster II kalibru 30 mm i karabin maszynowy UKM-2000C kalibru 7,62 mm, polskimi głowicami optoelektronicznymi[25][26], z możliwością stosowania do działka także amunicji programowalnej[27], ponadto z cyfrowym systemem łączności wewnętrznej FONET[a] i bogatą elektroniką pola walki, zaprojektowaną przez polską firmę PIT Radwar będącą częścią holdingu PGZ.

W 2019 roku Wojsko Polskie zamówiło dwa pojazdy w wersji dowodzenia (dostarczone w 2020), a w 2020 roku osiem dalszych[16]. W 2020 roku również zlecono przebudowę 60 pojazdów bazowych na wersję Rosomak-S do transportu pocisków Spike[16].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

KTO Rosomak zbudowany jest w układzie 8×8 (z napędem na wszystkie koła). Bojowy Rosomak-1 może przewozić 11 osób (kierowca, dowódca, działonowy i 8 żołnierzy desantu; 6 w wersji afgańskiej).

Na przełomie lat 2005 i 2006 dokonywano stopniowej (chociaż nie całkowitej) polonizacji produkcji Rosomaków. Pierwsze pojazdy były w większości wykonane w Finlandii i kompletowane w Polsce, a od wiosny 2005 roku ich kadłuby zaczęto spawać w WZM[10]. Pierwotnie zakładano, że tylko 40 pojazdów miało być produkcji fińskiej, ale proces polonizacji opóźnił się i w Finlandii wykonano 9 pojazdów w 2004 i 81 w 2005 roku[12]. 14 grudnia 2005 zaprezentowano pierwszy egzemplarz wyprodukowany w Polsce[28]. Początkowo w 2005 roku 21% wartości transportera pochodziło z polskich dostaw, w 2009 roku – 78%, a w 2011 roku – 94%[9]. Moduły podwozia (ramy z układem przeniesienia napędu) początkowo produkowane były w Finlandii, od połowy 2007 w spółce Komas Sp. z o.o. w Janowie Lubelskim (należącej do fińskiej Komas Oy)[29]. Od 2009 roku stal pancerną dostarcza HSW-Huta Stali Jakościowych SA ze Stalowej Woli (wcześniejsze serie wozów były wykonane ze stali importowanej)[30]. Korpusy Rosomaków spawane są z blach Armstal 500 (30PM) o twardości 500HB (oprócz podłogi z blach Armstal 450), zewnętrzne elementy pancerza (w wersji pływającej) także wykonane są ze stali Armstal 500[30]. Opancerzenie dodatkowe zostało wykonane ze stali Armstal 550 o twardości ok. 580HB[30]. Wieże Hitfist 30P były początkowo sprowadzane kompletne z Włoch, od 2007 roku były montowane przez Bumar Łabędy, a w miarę postępującej polonizacji, od 2010 roku są tam produkowane (spawane z aluminium)[31].

W porównaniu z BTR-60 transporter jest wyższy o ponad 30 cm. Mimo to z racji wykorzystania w konfliktach asymetrycznych, gdzie strona ma przewagę w opancerzeniu, broni, artylerii i lotnictwie (np. inwazja Afganistanu w XXI wieku) większość strat zanotowano od fugasów oraz sabotażu, m.in. elektroniki[32][33][34][35].

Wieża Hitfist-30P zbudowana jest z pancernego aluminium oraz wyposażona w dodatkowy pancerz ceramiczny. Uzbrojeniem steruje system kontroli ognia wyposażony w dzienno-nocny celownik DNRS-288, kamerę termowizyjną II generacji TILDE FC oraz dalmierz laserowy. Dodatkowe wyposażenie to zestaw czujników systemu SSP-1 Obra-3 oraz wyrzutnia granatów dymnych. Masa własna wieży to 2350 kg, zaś masa bojowa 2850 kg. Obrót jest możliwy w pełnym zakresie 360 stopni, zaś kąty podniesienia uzbrojenia zawierają się pomiędzy -10 a +60 stopni. Zapas gotowej do użycia amunicji 30 mm to 220 pocisków, kolejne 250 pocisków znajduje się w dwóch magazynach pod wieżą[36].

Opancerzenie[edytuj | edytuj kod]

Emocje budzi kontrowersja wokół opancerzenia transporterów, zdaniem większości autorów[kto?], dalece niedostatecznego. Warstwę zasadniczą kadłuba wykonano z blachy stalowej o grubości 8 mm. Od pancerza zewnętrznego oddziela ją kilkunastomilimetrowa pianka zwiększająca wyporność pojazdu. Można ją zastąpić – podobnie jak w fińskim pierwowzorze – ceramiką lub kompozytem, polepszając tym samym odporność balistyczną pancerza, ale rezygnując z pływalności. Poziom ochrony Rosomaka przed ostrzałem pociskami 14,5 mm od przodu i 7,62 mm z pozostałych kierunków jest typowy i nie odbiega od np. używanych przez armię amerykańską pojazdów Stryker czy innych podobnych pojazdów. Konstrukcja pancerza wykonana jest z płyt pancernych o odporności balistycznej na poziomie III wg standardu NATO STANAG 4569. Pojazd wersji podstawowej posiada ochronę balistyczną przednich 60 stopni pojazdu i wieży na poziomie 4, i reszty na poziomie 3 wg STANAG 4569, przeciw odłamkom artyleryjskim na poziomie 3 i przeciw ładunkom wybuchowym i minom  na poziomie 3a.[37] Zapewnia on osłonę transportera na ostrzał amunicją 7,62x51 przeciwpancernym pociskiem o rdzeniu ze spieku węgliku wolframu, 7,62x54R przeciwpancerno-zapalającym, 12,7x99 przeciwpancernym (dla pojazdów z zastosowanym pancerzem o poziomie III+) i 20 milimetrów odłamkami na dystansie 90 metrów[38][36].

MON przyjął priorytet wymogu pływalności, nie dotyczyło to jedynie wersji afgańskiej[39]. Dla pojazdów przeznaczonych dla polskiego kontyngentu w Afganistanie zakupiono w połowie 2007 roku w izraelskiej firmie Rafael komplety pancerza dodatkowego montowanego na powierzchniach bocznych, tylnych i przedniej górnej płycie, zapewniającego odporność powyżej poziomu 4 normy STANAG 4569[40]. Przewidziano dostarczenie 57 takich kompletów[40]. Od 2010 roku Rosomaki otrzymują polski pancerz dodatkowy, produkowany w HSW-Hucie Stali Jakościowych, wraz z lekkimi ekranami przeciwkumulacyjnymi[30]. Po powrocie z Afganistanu około 100 użytkowanych tam Rosomaków, przy remontach przeprowadzono demontaż dodatkowego opancerzenia, prócz 6 pojazdów rezerwowych dla kolejnych misji[41].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

Wozy Rosomak występują w Wojskach Lądowych w następujących wersjach:

  • wóz bojowy z wieżą Hitfist-30P (Rosomak) – kołowy bojowy wóz piechoty wyposażony w dwuosobową wieżę z armatą ATK Mk 44 na nabój 30 × 173 mm i karabinem maszynowym UKM-2000C, 6 granatników dymnych ZM Dezamet 902A kaliber 81 mm połączonych z systemem samoosłony SSP-1 OBRA-3 z wytwórni Bumar Żołnierz S.A.. Zapas amunicji wynosi standardowo 80 nabojów przeciwpancernych podkalibrowych APFSDS-T i 120 wielofunkcyjnych odłamkowo-zapalająco-smugowych MP-T (można stosować same pociski wielofunkcyjne)[42]. Wozy tej wersji używane na misjach poz granicami kraju posiadały wzmocnione opancerzenie balistyczne (Rosomak-M1) oraz z osłoną przeciw pociskom kumulacyjnym (RPG-7 i podobnym) QinetiQ RPGNet (Rosomak-M1M).
  • transporter z obrotnicą (Rosomak-M2 i M3) – wyposażony w obrotnicę z uzbrojeniem strzeleckim (mogły to być 7,62-mm km UKM-2000, 12,7-mm wkm NSW lub 40-mm granatnik maszynowy Mk19). Ta patrolowa wersja Rosomaka używana była w Afganistanie i Czadzie; wozy używane w Afganistanie otrzymały również dodatkowe opancerzenie, podobne jak wozy z wieżą Hitfist-30P.
  • transporter wyrzutni ppk Spike (Rosomak-S) – pozbawiona uzbrojenia wersja bazowa transportera, w przedziale desantu wyposażona w fotele takie jak w wersji bojowej oraz stelaże do przewozu ppk Spike. Zaprezentowany w 2007 roku, przewozi dwie sekcje z etatową i dodatkową jednostką ognia (łącznie 8 pocisków)[43].
  • wóz ewakuacji medycznej (Rosomak-WEM) – do udzielania pierwszej pomocy medycznej, wliczając w to resuscytację i stabilizację czynności życiowych w rejonach zagrożenia, oraz ewakuacji najciężej rannych do strefy, gdzie możliwe jest lądowanie śmigłowców ratownictwa medycznego, które następnie transportują poszkodowanych do szpitali polowych. Przebudowany z wariantu bazowego, odróżnia się głównie podwyższoną nadbudówką w tylnej części (wysokość wnętrza do 190 cm) i rozkładanym masztem obserwacyjno-oświetleniowym[44]. Wysokość wynosi 3331 mm[44]. Przewozi trzech rannych na noszach i czterech siedzących, załogę stanowią cztery osoby[44]. W służbie od stycznia 2008 roku[45]
  • wóz rozpoznania technicznego (Rosomak-WRT)
  • wielosensorowy system rozpoznania i dozoru (Rosomak-WSRiD)
  • moździerz M120K Rak – samobieżne działo polowe kalibru 120mm zaprojektowane w Hucie Stalowej Woli zamontowane na podwoziu KTO Rosomak (wersja kołowa)[46]
  • wóz nauki jazdy (Rosomak-NJ)
  • wóz dowodzenia (Rosomak-WD)[47]
  • artyleryjski wóz dowodzenia (Rosomak-AWD) – wóz dowodzenia kompanijnego modułu ogniowego M120K RAK[48]

inne planowane wersje które mogą trafić do wojska w przyszłości:

  • wozy roz­po­zna­nia ogól­no­woj­sko­wego: Rosomak-R1 w wersji dowód­czo-roz­po­znaw­czej (WDR) i rozpoznawczej Rosomak-R2 (WR) – początkowo dla pododdziałów rozpoznawczych zamówiono krótszą (o ok. 60 cm), sześciokołową wersję Rosomaka (AMV 6×6), która została po raz pierwszy zaprezentowana na MSPO we wrześniu 2005 roku[49], potem zmieniono decyzję i zdecydowano się jednak na ośmiokołowy pojazd rozpoznawczy[50]
  • wóz pomocy technicznej (Rosomak-WPT) – prototyp zbudowany w 2020 roku[16]
  • wóz rozpoznania skażeń (Rosomak-RSK)[50]
  • artyleryjski wóz rozpoznawczy (Rosomak-AWR) – część kompanijnego modułu ogniowego M120K Rak, trwają testy prototypu[50]
  • Rosomak z wieżą bezzałogową ZSSW-30 uzbrojoną w armatę automatyczną ATK Mk44 Bushmaster II kalibru 30 mm. Dodatkowo wieża uzbrojona jest w karabin maszynowy UKM-2000C oraz podwójną wyrzutnię ppk Spike LR. Trwają testy prototypu[51]

Scipio[edytuj | edytuj kod]

Scipio powstał w 2015, poprzez zamontowanie na platformie pojazdu KTO Rosomak 8×8 w wersji bazowej bezzałogowej wieży Turra 30 produkcji grupy słowackich firm DMD[52] i EVPU[53]. Wieża została pierwotnie opracowana dla modernizacji słowackich wozów BMP-1/BMP-2[54]. Według innych źródeł wieża powstała w celu spełnienia wymagań armii słowackiej na następcę transporterów OT-64 SKOT[55].

Wieża uzbrojona jest w działko 2A42 kalibru 30 mm konstrukcji rosyjskiej produkowane na Słowacji, 7,62-mm karabin maszynowy PKT i dwa przeciwpancerne pociski kierowane Konkurs/Fagot, w system obserwacyjno-celowniczy z kamerą telewizyjną i termowizyjną, laserowym dalmierzem, systemem stabilizacji i automatycznym śledzeniem znaczonego celu[54]. Masa wieży wynosi poniżej 1500 kg[55]. Według producenta wieży można ją dostosować do zamontowania w niej innych zestawów uzbrojenia lub wyposażenia, na przykład stosowanego w Polsce amerykańskiego działka Bushmaster II lub rakiety Spike LR[54].

Pierwsza publiczna prezentacja transportera Scipio odbyła się podczas MSPO w Kielcach, we wrześniu 2015[55].

Rosomak-M[edytuj | edytuj kod]

Wersja transportera zaprezentowana we wrześniu 2015 podczas MSPO w Kielcach jako propozycja przedsiębiorstwa Rosomak S.A. W ramach modernizacji dokonano modyfikacji kadłuba polegającej na podniesieniu wyporności wozu w celu zapewnienia zdolności do pokonywania przeszkód wodnych pływaniem przy zwiększonej dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) (z 22,5 do 23,5 tony), przy czym wskazano, że kadłub transportera podawany będzie dalszej modernizacji w celu zapewnienia zdolności pływania przy DMC zwiększonym do 24 ton[55]. Ponadto, m.in. zintegrowano wieżę Rosomaka z dwoma wyrzutniami ppk Spike, zainstalowano system kierowania na polu walki (BMS), zmodyfikowano system kierowania ogniem poprzez zapewnienie zdolności „hunter-killer”, poprawiono system klimatyzacji/ogrzewania, zmieniono opancerzenie, zamontowano siedziska redukujące skutki wybuchu min lub IED (z ang. improvised explosive device - improwizowany ładunek wybuchowy, fugas.)[56].

Rosomak-XP[edytuj | edytuj kod]

Wersja transportera zaprezentowana we wrześniu 2015 podczas MSPO w Kielcach jako propozycja przedsiębiorstw Patria i Rosomak S.A. W ramach modernizacji zwiększono DMC z 26 do około 30-32 ton[5]. Ponadto zamontowano, między innymi, nowy silnik o mocy 450 kW, nowy układ napędowy, nowe koła o rozmiarze 16.00R20, nową tylną rampę desantową, zwiększono również stopień ochrony balistycznej i przeciwminowej. W oparciu o polskie doświadczenia, fińskie przedsiębiorstwo przygotowało nową wersję pod nazwą AMV2 Havoc o dopuszczalnej masie całkowitej 32 ton, oferowaną USMC[56].

Wykorzystanie w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Wozy KTO Rosomak są obecnie wykorzystywane w 4 brygadach i 1 pułku Wojsk Lądowych[5]:

(w 2018 roku przyjęto na wyposażenie brygady jedynie moździerze 120mm RAK, Wozy Ewakuacji Medycznej (WEM), oraz wozy dowodzenia KMO RAK - docelowo na stan jednostki maja zostać przyjęte również wersje z wieżą bezzałogową i armatą 30mm)

(w 2018 roku przyjęto na wyposażenie brygady jedynie moździerze 120mm RAK, Wozy Ewakuacji Medycznej (WEM), oraz wozy dowodzenia KMO RAK - docelowo na stan jednostki maja zostać przyjęte również wersje z wieżą bezzałogową i armatą 30mm)

  • Pułku Wsparcia Dowodzenia Dowództwa Wielonarodowej Dywizji Północny-Wschód

(Jedynie wozy dowodzenia i wsparcia teleinformatycznego)

W 2006 roku transportery 17. BZ wzięły udział w ćwiczeniach Anakonda 2006, podczas których sprawdzono także możliwość desantowania morskiego w pobliżu brzegu[57]. Jesienią 2006 roku cztery transportery z wieżą, przemalowane na biało, zostały przygotowane do wysłania w ramach misji sił pokojowych ONZ (UNIFIL) do Libanu, lecz ich wysłanie tam wstrzymano[57].

W maju 2007 roku pierwsze 24 Rosomaki z wieżą Hitfist zostały wysłane do wsparcia Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Afganistanie i od połowy czerwca weszły do działań[58]. Był to jednocześnie debiut bojowy transporterów opancerzonych rodziny AMV[58]. Od końca lipca 2007 roku były wyposażone na miejscu w dodatkowe opancerzenie[58]. Pojazdy były wysoko oceniane przez żołnierzy i specjalistów, dysponując dużą siłą ognia[58]. W ciągu pierwszego pół roku przejechały ponad 85 tysięcy km i kilka zostało uszkodzonych, w tym dwa poważnie na fugasach, lecz załogi nie odniosły poważniejszych obrażeń[58].

9 stycznia 2008 roku wojsko przejęło pierwsze 6 Rosomaków-WEM[45].

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Licencjonowany z Polski system łączności wewnętrznej FONET, wejdzie także na wyposażenie 16,9 tys. a docelowo może nawet 55 tysięcy pojazdów sił zbrojnych USA

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://dziennikzbrojny.pl/artykuly/art,2,4,11298,armie-swiata,wojsko-polskie,po-epoce-rosomaka-czas-na-borsuka
  2. Kołowe Transportery Opancerzone (pol.). Rosomak S.A.. [dostęp 2020-06-10].
  3. Rosomaki w polskiej armii
  4. Tomasz Szulc. BTR-90 - nadzieja rosyjskiej piechoty?. „Nowa Technika Wojskowa”. 6/2007, s. 17-18, czerwiec 2007. Warszawa: Magnum-X. 
  5. a b c d e f g Jakub Palowski: 15 lat Rosomaka - połowiczny sukces [OPINIA]. Defence24.pl, 2018-04-17.
  6. Kiński 2005 ↓, s. 13.
  7. Hitfist® OWS. OTO Melara. [dostęp 2015-07-23].
  8. dziennik.pl 2007-10-13
  9. a b Mariusz Cielma. Wojskowe Zakłady Mechaniczne w Siemianowicach Śląskich - 60 lat, jak jeden dzień. „Nowa Technika Wojskowa”. 7/2012, s. 37, lipiec 2012. Warszawa: Magnum-X. 
  10. a b Kiński 2005 ↓, s. 18.
  11. a b AK. Rosomaki dla Wojska Polskiego i XC-360 dla Armii Fińskiej. „Nowa Technika Wojskowa”. 2/2005, s. 8, luty 2005. 
  12. a b c Kiński 2006a ↓, s. 11.
  13. Moździerz samobieżny Rak kalibru 120-mm
  14. MON podpisało umowę na zakup 307 Rosomaków.
  15. MSPO – nanoopancerzenie dla Rosomaka
  16. a b c d Tomasz Dmitruk. Modernizacja techniczna Sił Zbrojnych RP w 2020 roku. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 3/2021, s. 10, marzec 2021. 
  17. MSPO 2015: Rosomak w dwóch nowych odsłonach - Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2020-06-03].
  18. MSPO 2015: „Koncepcyjny” Rosomak z armatą 120 mm
  19. PGZ prezentuje transporter Scipio. Wariant Rosomaka dla Słowacji, Defence24.pl, 25 czerwca 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-06-27].
  20. Patria ujawnia zamówienie dla ZEA, transportery będą produkowane w Polsce
  21. Pierwszy eksportowy Rosomak przekazany...,
  22. Symulator dla kierowców Rosomaków ruszył w Poznaniu
  23. Moździerze Rak dla Wojska Polskiego. MON podpisało kontrakt
  24. Polska bezzałogowa wieża ZSSW-30 dla KTO Rosomak i BWP Borsuk
  25. Polskie głowice optoelektroniczne dla polskiego wojska
  26. Polskie kamery termowizyjne dla Rosomaków
  27. Testy wież Rosomaka z amunicją programowalną
  28. Rosomaki z Siemianowic, „Nowa Technika Wojskowa”, 3, 2006, s. 10.
  29. „Nowości Patria Polska” w: Raport WTO nr 2/2008, s. 11.
  30. a b c d Andrzej Kiński. Polska stal dla polskiego transportera. „Nowa Technika Wojskowa”. 5/2010, s. 39-41, maj 2010. Warszawa: Magnum-X. 
  31. Andrzej Kiński. Wieże z Łabęd do Rosomaków. „Nowa Technika Wojskowa”. 9/2010, s. 22, wrzesień 2010. Warszawa: Magnum-X. 
  32. „Rosomak kosztował 10 mln zł, wózek inwalidzki - ok. 10 tys. zł”. Ranni na misjach chcą pieniędzy od MON, www.tokfm.pl [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-28] (pol.).
  33. Kto uszkodził rosomaki
  34. Metody oceny uszkodzeń bojowych KTO Rosomak
  35. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-12-03].
  36. a b KTO Rosomak, „Gdzie zaczyna się wojsko…”, 19 września 2010 [dostęp 2018-06-06].
  37. KTO Rosomak z obrotnicą — Rosomak Spółka Akcyjna w Siemianowicach Śląskich, www.rosomaksa.pl [dostęp 2018-06-06].
  38. STANAG 4569, „Gdzie zaczyna się wojsko…”, 8 października 2010 [dostęp 2018-06-06].
  39. Interpelacja poselska nr 58798, kierowana do MON
  40. a b Andrzej Kiński. Rosomak jednak odporny. „Nowa Technika Wojskowa”. 6/2007, s. 10-11, czerwiec 2007. Warszawa: Magnum-X. 
  41. Rosomaki z Afganistanu znów gotowe na misje
  42. Przemysław Kupidura. Amunicja z ZM Mesko w Afganistanie. „Nowa Technika Wojskowa”. 7/2010, s. 53, lipiec 2010. 
  43. Andrzej Kiński. XV MSPO - jubileusz zobowiązuje. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 10/2007, s. 13, październik 2007. Warszawa: Magnum X. 
  44. a b c Kiński 2008b ↓, s. 14-15.
  45. a b Kiński 2008b ↓, s. 18.
  46. Łukasz Pacholski-28 kwietnia 2020, Szczegóły zamówienia trzeciej partii moździerzy Rak, Radar, 28 kwietnia 2020 [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  47. Andrzej Kiński: Rosomaki dowodzenia przekazane wojsku. zbiam.pl, 10.2018.
  48. Wóz Dowodzenia kompanijnego modułu ogniowego 120 MM — Rosomak Spółka Akcyjna w Siemianowicach Śląskich, www.rosomaksa.pl [dostęp 2020-07-04] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-10].
  49. Andrzej Kiński. AMV 6x6 na MSPO'2005. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 9/2005, s. 20, wrzesień 2005. 
  50. a b c Zbiam, Rosomak S.A. w 2020 roku, Wydawnictwo militarne ZBIAM [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  51. Po epoce Rosomaka czas na Borsuka?, DziennikZbrojny.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  52. DMD GROUP, a.s, www.dmdgroup.eu [dostęp 2019-11-17].
  53. EVPÚ a.s. - Elektrotechnický výskumný a projektový ústav, EVPÚ a.s. - Elektrotechnický výskumný a projektový ústav [dostęp 2019-11-17] (słow.).
  54. a b c Juliusz Sabak, Rosomaki jadą na Słowację. Nowe otwarcie współpracy państw V4, Defence24.pl, 3 lipca 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-07-05].
  55. a b c d Marek Dąbrowski, Polsko-słowacki transporter Scipio w Kielcach, Defence24.pl, 3 września 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-09-04].
  56. a b Marek Dąbrowski: MSPO 2015: Rosomak w dwóch nowych odsłonach. Marek Dąbrowski, 06.09.2015.
  57. a b Andrzej Kiński. Rosomak - krok do przodu, dwa kroki w tył. „Nowa Technika Wojskowa”. 11/2006, s. 20, listopad 2006. Warszawa: Magnum-X. 
  58. a b c d e Andrzej Kiński. Rosomak w 2007 roku - od nienawiści do pożądania. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 1/2008, s. 12-14, styczeń 2008. Magnum-X. 
  59. Rosomaki z Polski dla Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Zakończono dostawę 40 wozów. Forsal, 2016-06-21.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Kiński, KTO coraz bliżej, „Nowa Technika Wojskowa”, 6, 2004.
  • Andrzej Kiński. Co dalej z Rosomakiem?. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 9/2005, wrzesień 2005. Magnum-X. 
  • Andrzej Kiński. Pierwszy Rosomak „made in Poland”. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 1/2006, styczeń 2006. Magnum-X. 
  • Andrzej Kiński. Nowy Rosomak WEM. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 2/2008, luty 2008. Magnum-X. 
  • Grzegorz Hołdanowicz, Zwycięstwo Finów – nadzieja dla Siemianowic, „Raport wojsko technika obronność”, 1, 2003.
  • Andrzej Kiński, Nowe Rosomaki, „Nowa Technika Wojskowa”, 9, 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]