Rosomak (transporter opancerzony)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rosomak
Transporter Rosomak na defiladzie z okazji Święta Wojska Polskiego w Warszawie
Transporter Rosomak na defiladzie z okazji Święta Wojska Polskiego w Warszawie
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Rosomak SA (dawniej Wojskowe Zakłady Mechaniczne) w Siemianowicach Śląskich
Typ pojazdu transporter opancerzony
Trakcja kołowa 8×8
Załoga 3 + 8 (6 w wersji afgańskiej)
Historia
Prototypy 2001
Produkcja od 2003
Egzemplarze 734
Dane techniczne
Silnik jeden silnik wysokoprężnyturbodoładowaniem, 6-cylindrowy Scania D1 12 56A03PE
o mocy 360 kW (490 KM) przy 2100 obr./min.; M = 1,97 kNm
Poj. zb. paliwa 304 l
Pancerz warstwowy
Długość 7,77 m
Szerokość 2,83 m
Wysokość 2,36 m / 2,99 m
Prześwit 0,43 m
Masa bojowa: około 22 000 kg
Osiągi
Prędkość 100 km/h
w wodzie: 10 km/h do przodu, 3 km/h do tyłu
Zasięg 800 km
Pokonywanie przeszkód
Rowy (szer.) 2,10 m
Ściany (wys.) 0,50 m
Kąt podjazdu 60%
Dane operacyjne
Uzbrojenie
w zależności od wersji, najczęściej z automatyczną armatą 30 mm[1]
Użytkownicy
 Polska  Zjednoczone Emiraty Arabskie
KTO Rosomak M1M w Afganistanie
KTO Rosomak – ćwiczenia poligonowe
Pokonywanie przeszkody wodnej przez KTO Rosomak
KTO Rosomak WEM – wóz ewakuacji medycznej
KTO Rosomak
KTO Rosomak-1
KMO RAK na podwoziu KTO Rosomak

Rosomak[a] – kołowy transporter opancerzony (KTO) produkowany w wielu wersjach zabudowy i sukcesywnie modyfikowany w Polsce w oparciu o licencyjną wersję bazową pojazdu AMV XC-360P, konstrukcji fińskiej firmy Patria. Znajduje się na uzbrojeniu Sił Zbrojnych RP.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Skonstruowany pod kątem spełnienia polskich kryteriów, w tym wymogu pływalności, w fińskim przedsiębiorstwie Patria Vehicles Oy pod nazwą Patria AMV (Armoured Modular Vehicle). W grudniu 2002 roku konstrukcja została wybrana przez Polskę w przetargu na kołowe transportery opancerzone.

Umowę na dostawę w latach 2004-2013 transportera Rosomak (odmianę transportera AMV XC-360P) podpisano 15 kwietnia 2003[3]. 600 z 690 zamówionych pojazdów wyprodukowano w Wojskowych Zakładach Mechanicznych w Siemianowicach Śląskich. Za dostawę 690 transporterów opancerzonych Rosomak, w latach 2005–2012, Ministerstwo Obrony Narodowej miało zapłacić prawie 5 miliardów złotych. Kwota ta obejmowała koszt 313 wież OTO Melara Hitfist-30P (30 mm)[4] z Włoch, za 308 milionów USD (w tym 241 wyprodukowanych w Polsce na licencji). Faktyczny koszt okazał się wyższy w związku z nieplanowanym wzmocnieniem pancerza i innymi modyfikacjami niezbędnymi głównie dla polskich kontyngentów wojskowych[5]. Wieże Hitfist 30P produkowane są przez Bumar Łabędy[6]. Nowe transportery miały zastąpić wycofane ze służby wozy OT-64 SKOT oraz umożliwić wycofanie części BWP-1[3].

Decyzją szefa Sztabu Generalnego WP z 31 grudnia 2004 przyjęto transporter do uzbrojenia[7]. Pierwsze transportery Rosomak zostały przekazane wojsku 8 stycznia 2005 (trzy w wersji bojowej z wieżą Hitfist-30P i 6 bazowych bez uzbrojenia)[8]. Pierwszym użytkownikiem została 17 Brygada Zmechanizowana z Międzyrzecza[8]. Ostatecznie, na podstawie pierwszej umowy armia otrzymała łącznie 570 wozów, w tym 359 w wersji bojowej[3].

W 2012 przedstawiono prototyp wersji z zabudowanym samobieżnym moździerzem Rak[9].

W lipcu 2013 firma Patria Land Service nieodpłatnie przedłużyła licencję o kolejnych 10 lat, uznając prawo także do dalszych polskich zmian konstrukcyjnych i eksportu oraz remontów przez 40 lat[10]. Od 2013 producent zaoferował lepsze opancerzenie dla Rosomaka, oparte o nanotechnologię[11]. W tym samym roku zakontraktowano dostawę kolejnych 307 transporterów[3].

W 2015 producent i strona fińska przedstawili dwa kolejne transportery: polski Rosomak M, o podwyższonej pływalności i fińsko-polski Rosomak XP, większy od poprzedników. Powstały z wykorzystaniem podzespołów i sumy doświadczeń, nabytych przy konstrukcji i użytkowaniu Rosomaka. Udoskonalone pancerze opracowano we współpracy z firmą IBD Deisenroth Egineering[12].

W tymże roku producent zaoferował wersję z zabudowaną automatyczną armatą 120 mm, przedstawianą jako wóz wsparcia ogniowego Wilk[13].

Od 2016 realizowane są zamówienia eksportowe[14][15][16], a szkolenia kierowców prowadzone są także w symulatorach[17]. W kwietniu 2016 MON zadecydowało o rozpoczęciu zakupów opartych o Rosomaka wozów systemu Rak[18].

Aktualnie opracowywane są wersje ze zdalnie sterowanym systemem wieżowym ZSSW-30, uzbrojonym wyrzutnie PPK Spike LR[19], automatyczne działko Mk44 Bushmaster II kalibru 30 mm i karabin maszynowy UKM-2000C kalibru 7,62 mm, polskimi głowicami optoelektronicznymi[20][21], z możliwością stosowania do działka także amunicji programowalnej[22], ponadto z cyfrowym systemem łączności wewnętrznej FONET[b] i bogatą elektroniką pola walki, zaprojektowaną przez polską firmę PIT Radwar będącą częścią holdingu PGZ.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

KTO Rosomak zbudowany jest w układzie 8×8 (z napędem na wszystkie koła). Bojowy Rosomak-1 może przewozić 11 osób (kierowca, dowódca, działonowy i 8 żołnierzy desantu; 6 w wersji afgańskiej).

Na przełomie lat 2005 i 2006 dokonywano stopniowej (chociaż nie całkowitej) polonizacji produkcji Rosomaków. 14 grudnia 2005 zaprezentowano pierwszy egzemplarz wyprodukowany w Polsce[23]. Moduły podwozia (ramy z układem przeniesienia napędu) początkowo produkowane były w Finlandii, od połowy 2007 w spółce Komas Sp. z o.o. w Janowie Lubelskim (należącej do fińskiej Komas Oy)[24]. Korpusy Rosomaków spawane są z blach ARMSTAL 500 (oprócz podłogi z blach ARMSTAL 450), zewnętrzne elementy pancerza (w wersji pływającej) także wykonane są ze stali ARMSTAL 500. Od 2010 stal dostarcza Huta Stali Jakościowych ze Stalowej Woli (pierwsze serie wozów były wykonane ze stali importowanej).

W porównaniu z BTR-60 transporter jest wyższy o ponad 30 cm. Mimo to z racji wykorzystania w konfliktach asymetrycznych, gdzie strona ma przewagę w opancerzeniu, broni, artylerii i lotnictwie (np. inwazja Afganistanu w XXI wieku) większość strat zanotowano od fugasów oraz sabotażu, m.in. elektroniki[25][26][27][28].

Wieża zbudowana jest z pancernego aluminium oraz wyposażona w dodatkowy pancerz ceramiczny. Uzbrojeniem steruje system kontroli ognia wyposażony w dzienno-nocny celownik DNRS-288, kamerę termowizyjną II generacji TILDE FC oraz dalmierz laserowy. Dodatkowe wyposażenie to zestaw czujników systemu SSP-1 Obra-3 oraz wyrzutnia granatów dymnych. Masa własna wieży to 2350 kg, zaś masa bojowa 2850 kg. Obrót jest możliwy w pełnym zakresie 360 stopni, zaś kąty podniesienia uzbrojenia zawierają się pomiędzy -10 a +60 stopni. Zapas gotowej do użycia amunicji 30mm to 220 pocisków, kolejne 250 pocisków znajduje się w dwóch magazynach pod wieżą.[29]

Opancerzenie[edytuj | edytuj kod]

Emocje budzi kontrowersja wokół opancerzenia transporterów, zdaniem większości autorów, dalece niedostatecznego. Warstwę zasadniczą kadłuba wykonano z blachy stalowej o grubości 8 mm. Od pancerza zewnętrznego oddziela ją kilkunastomilimetrowa pianka zwiększająca wyporność pojazdu. Można ją zastąpić – podobnie jak w fińskim pierwowzorze – ceramiką lub kompozytem, polepszając tym samym odporność balistyczną pancerza, ale rezygnując z pływalności. Poziom ochrony Rosomaka przed ostrzałem pociskami 14,5mm od przodu i 7,62mm z pozostałych kierunków jest typowy i nie odbiega od np. używanych przez Armię Amerykańską pojazdów Striker czy innych podobnych pojazdów. Konstrukcja pancerza wykonana jest z płyt pancernych o odporności balistycznej na poziomie III wg. STANAG 4569. Pojazd wersji podstawowej posiada ochronę balistyczną przednich 60 stopni pojazdu i wieży na poziomie 4, i reszty na poziomie 3 wg STANAG 4569, przeciw odłamkami artyleryjskimi na poziomie 3 i przeciw ładunkom wybuchowym i minom  na poziomie 3a.[30] Zapewnia on osłonę transportera na ostrzał amunicją 7,62x51 przeciwpancernym pociskiem o rdzeniu ze spieku węgliku wolframu, 7,62x54R przeciwpancerno-zapalającym, 12,7x99 przeciwpancernym (dla pojazdów z zastosowanym pancerzem o poziomie III+) i 20 milimetrów odłamkami na dystansie 90 metrów.[31][32]

MON przyjął priorytet wymogu pływalności, nie dotyczyło to jedynie wersji afgańskiej[33]. Po powrocie z Afganistanu około 100 użytkowanych tam Rosomaków, przy remontach przeprowadzono demontaż dodatkowego opancerzenia, prócz 6 pojazdów rezerwowych dla kolejnych misji[34].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

Wozy Rosomak występują w Wojskach Lądowych w następujących wersjach:

  • wóz bojowy z wieżą Hitfist-30P (Rosomak) – kołowy bojowy wóz piechoty wyposażony w dwuosobową wieżę z armatą ATK Mk 44 na nabój 30 × 173 mm i karabinem maszynowym UKM-2000C, 6 granatników dymnych ZM Dezamet 902A kaliber 81 mm połączonych z systemem samoosłony SSP-1 OBRA-3 z wytwórni Bumar Żołnierz S.A.. Wozy tej wersji używane na misjach poz granicami kraju posiadały wzmocnione opancerzenie balistyczne (Rosomak-M1) oraz z osłoną przeciw pociskom kumulacyjnym (RPG-7 i podobnym) QinetiQ RPGNet (Rosomak-M1M).
  • transporter z obrotnicą (Rosomak-M2 i M3) – wyposażony w obrotnicę z uzbrojeniem strzeleckim (mogły to być 7,62-mm km UKM-2000, 12,7-mm wkm NSW lub 40-mm granatnik maszynowy Mk19). Ta patrolowa wersja Rosomaka używana była w Afganistanie i Czadzie; wozy używane w Afganistanie otrzymały również dodatkowe opancerzenie, podobne jak wozy z wieża Hitfist-30P.
  • transporter wyrzutni ppk Spike (Rosomak-S) – pozbawiona uzbrojenia wersja bazowa transportera, w przedziale desantu wyposażona w fotele takie jak w wersji bojowej oraz stelaże do przewozu ppk Spike
  • wóz ewakuacji medycznej (Rosomak-WEM) – do udzielania pierwszej pomocy medycznej, wliczając w to resuscytację i stabilizację czynności życiowych w rejonach zagrożenia, oraz ewakuacji najciężej rannych do strefy, gdzie możliwe jest lądowanie śmigłowców ratownictwa medycznego, które następnie transportują poszkodowanych do szpitali polowych
  • wóz rozpoznania technicznego (Rosomak-WRT)
  • wielosensorowy system rozpoznania i dozoru (Rosomak-WSRiD)
  • moździerz Rak – samobieżne działo polowe kalibru 120mm zaprojektowane w Hucie Stalowej Woli zamontowane na podwoziu KTO Rosomak (wersja kołowa) obejmujący wóz ogniowy systemu oraz wozy towarzyszące: dowodzenia, rozpoznania, wsparcia technicznego i logistycznego (wozy amunicyjne)
  • wóz nauki jazdy (Rosomak-NJ)

inne planowane wersje które mogą trafić do wojska w przyszłosci:

  • wóz rozpoznawczy i rozpoznawczo-dowódczy (Rosomak-R1 i R2) – początkowo dla pododdziałów rozpoznawczych zamówiono krótszą (o ok. 60 cm), sześciokołową wersję Rosomaka, potem zmieniono decyzję i zdecydowano się jednak na ośmiokołowy pojazd rozpoznawczy, który będzie dostarczany w dwóch odmianach:
  • wóz pomocy technicznej (Rosomak-WPT)
  • wóz rozpoznania skażeń


Scipio[edytuj | edytuj kod]

Scipio powstał w 2015, poprzez zamontowanie na platformie pojazdu KTO Rosomak 8×8 w wersji bazowej bezzałogowej wieży Turra 30 produkcji grupy słowackich firm DMD i EVPU[rozwiń skróty]. Wieża została pierwotnie opracowana dla modernizacji słowackich wozów BMP-1/BMP-2[35]. Według innych źródeł wieża powstała w celu spełnienia wymagań armii słowackiej na następcę transporterów OT-64 SKOT[36].

Wieża uzbrojona jest w działko 2A42 kalibru 30 mm konstrukcji rosyjskiej produkowane na Słowacji, 7,62-mm karabin maszynowy PKT i dwa przeciwpancerne pociski kierowane Konkurs/Fagot, w system obserwacyjno-celowniczy z kamerą telewizyjną i termowizyjną, laserowym dalmierzem, systemem stabilizacji i automatycznym śledzeniem znaczonego celu[35]. Masa wieży wynosi poniżej 1500 kg[36]. Według producenta wieży można ją dostosować do zamontowania w niej innych zestawów uzbrojenia lub wyposażenia, na przykład stosowanego w Polsce amerykańskiego działka Bushmaster II lub rakiety Spike LR[35].

Pierwsza publiczna prezentacja transportera Scipio odbyła się podczas MSPO w Kielcach, we wrześniu 2015[36].

Rosomak-M[edytuj | edytuj kod]

Wersja transportera zaprezentowana we wrześniu 2015 podczas MSPO w Kielcach jako propozycja przedsiębiorstwa Rosomak S.A. W ramach modernizacji dokonano modyfikacji kadłuba polegającej na podniesieniu wyporności wozu w celu zapewnienia zdolności do pokonywania przeszkód wodnych pływaniem przy zwiększonej dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) (z 22,5 do 23,5 tony), przy czym wskazano, że kadłub transportera podawany będzie dalszej modernizacji w celu zapewnienia zdolności pływania przy DMC zwiększonym do 24 ton[36]. Ponadto, m.in. zintegrowano wieżę Rosomaka z dwoma wyrzutniami ppk Spike, zainstalowano system kierowania na polu walki (BMS), zmodyfikowano system kierowania ogniem poprzez zapewnienie zdolności „hunter-killer”, poprawiono system klimatyzacji/ogrzewania, zmieniono opancerzenie, zamontowano siedziska redukujące skutki wybuchu min lub IED[rozwiń skrót][37].

Rosomak-XP[edytuj | edytuj kod]

Wersja transportera zaprezentowana we wrześniu 2015 podczas MSPO w Kielcach jako propozycja przedsiębiorstw Patria i Rosomak S.A. W ramach modernizacji zwiększono DMC z 26 do około 30-32 ton[3]. Ponadto zamontowano, między innymi, nowy silnik o mocy 450 kW, nowy układ napędowy, nowe koła o rozmiarze 16.00R20, nową tylną rampę desantową, zwiększono również stopień ochrony balistycznej i przeciwminowej. W oparciu o polskie doświadczenia fińskie przedsiębiorstwo przygotowało nową wersję pod nazwą AMV2 Havoc o dopuszczalnej masie całkowitej 32 ton, oferowaną USMC[37].

Wykorzystanie w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Wozy KTO Rosomak są obecnie wykorzystywane w 4 brygadach Wojsk Lądowych[3]:

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Producent używa nazwy „Kołowy Transporter Opancerzony Rosomak”[2].
  2. Licencjonowany z Polski system łączności wewnętrznej FONET, wejdzie także na wyposażenie 16,9 tys. a docelowo może nawet 55 tysięcy pojazdów sił zbrojnych USA

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rosomaki w polskiej armii
  2. Kołowy Transporter Opancerzony Rosomak – wersja bazowa. rosomaksa.pl [dostęp 2018-03-19]
  3. a b c d e f g Jakub Palowski: 15 lat Rosomaka - połowiczny sukces [OPINIA]. Defence24.pl, 2018-04-17.
  4. Hitfist® OWS. OTO Melara. [dostęp 2015-07-23].
  5. dziennik.pl 2007-10-13
  6. Opis wieży na stronie producenta
  7. Kiński 2005 ↓, s. 13–18.
  8. a b Rosomaki dla Wojska Polskiego i XC-360 dla Armii Fińskiej, „Nowa Technika Wojskowa”, 2, 2005, s. 8.
  9. Moździerz samobieżny Rak kalibru 120-mm
  10. MON podpisało umowę na zakup 307 Rosomaków.
  11. MSPO – nanoopancerzenie dla Rosomaka
  12. MSPO 2015 = Rosomak w dwóch nowych odsłonach
  13. Wóz wsparcia ogniowego Wilk – wyposażony w działo 120 mm, w demonstracyjnym prototypie
  14. PGZ prezentuje transporter Scipio. Wariant Rosomaka dla Słowacji. Defence24.pl, 25.06.2015.
  15. Patria ujawnia zamówienie dla ZEA, transportery będą produkowane w Polsce
  16. Pierwszy eksportowy Rosomak przekazany...,
  17. Symulator dla kierowców Rosomaków ruszył w Poznaniu,
  18. Moździerze Rak dla Wojska Polskiego. MON podpisało kontrakt
  19. Polska bezzałogowa wieża ZSSW-30 dla KTO Rosomak i BWP Borsuk
  20. Polskie głowice optoelektroniczne dla polskiego wojska
  21. Polskie kamery termowizyjne dla Rosomaków
  22. Testy wież Rosomaka z amunicją programowalną
  23. Rosomaki z Siemianowic, „Nowa Technika Wojskowa”, 3, 2006, s. 10.
  24. „Nowości Patria Polska” w: Raport WTO nr 2/2008, s. 11.
  25. http://www.tokfm.pl/Tokfm/1,103085,13965322,_Rosomak_kosztowal_10_mln_zl__wozek_inwalidzki___ok_.html
  26. http://wyborcza.pl/1,85996,6829981,Kto_uszkodzil_rosomaki.html
  27. http://www.magnum-x.pl/czasopismasec/ntw/1891
  28. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-12-03].
  29. KTO Rosomak, „Gdzie zaczyna się wojsko…”, 19 września 2010 [dostęp 2018-06-06].
  30. KTO Rosomak z obrotnicą — Rosomak Spółka Akcyjna w Siemianowicach Śląskich, www.rosomaksa.pl [dostęp 2018-06-06].
  31. STANAG 4569, „Gdzie zaczyna się wojsko…”, 8 października 2010 [dostęp 2018-06-06].
  32. KTO Rosomak, „Gdzie zaczyna się wojsko…”, 19 września 2010 [dostęp 2018-06-06].
  33. Interpelacja poselska nr 58798, kierowana do MON
  34. Rosomaki z Afganistanu znów gotowe na misje
  35. a b c Juliusz Sabak: Rosomaki jadą na Słowację. Nowe otwarcie współpracy państw V4. Defence24.pl, 03.07.2015.
  36. a b c d Marek Dąbrowski: Polsko-słowacki transporter Scipio w Kielcach. Defence24.pl, 03.09.2015.
  37. a b Marek Dąbrowski: MSPO 2015: Rosomak w dwóch nowych odsłonach. Marek Dąbrowski, 06.09.2015.
  38. Rosomaki z Polski dla Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Zakończono dostawę 40 wozów. Forsal, 2016-06-21.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Kiński, KTO coraz bliżej, „Nowa Technika Wojskowa”, 6, 2004.
  • Andrzej Kiński, Co dalej z Rosomakiem?, „Nowa Technika Wojskowa”, 9, 2005.
  • Andrzej Kiński, AMV 6x6 na MSPO'2005, „Nowa Technika Wojskowa”, 9, 2005.
  • Grzegorz Hołdanowicz, Zwycięstwo Finów – nadzieja dla Siemianowic, „Raport wojsko technika obronność”, 1, 2003.
  • Andrzej Kiński, Nowe Rosomaki, „Nowa Technika Wojskowa”, 9, 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]