4 Dywizjon Artylerii Konnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
4 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Tradycje
Święto 24 maja
Nadanie sztandaru 1938
Kontynuacja 14 Suwalski Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Suwałkach
Działania zbrojne
Wojna polsko-bolszewicka1919-1920, kampania wrześniowa 1939
Organizacja
Dyslokacja Suwałki
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk artyleria konna
Podległość Suwalska Brygada Kawalerii
Armata wz. 02 po przekalibrowaniu stanowiła podstawowe uzbrojenie dywizjonu
Tereny działań bojowych dywizjonu w latach 1919-1920 na froncie wschodnim
Sgo narew 1939.png
Bitwa kock 1939 1.png
Bitwa kock 1939 2.png

4 Dywizjon Artylerii Konnej (4 dak) – pododdział artylerii konnej Wojska Polskiego II RP

4 Dywizjon Artylerii Konnej sformowano 7 kwietnia 1919 roku[1]. Dywizjon od jesieni 1921 roku[2] stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III[3] w garnizonie Suwałki. W 1921 roku funkcjonował w strukturze 3 pułku strzelców konnych[4]. Pod względem wyszkolenia pododdział podlegał dowódcy 3 Grupy Artylerii.

Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920[edytuj]

W wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920 poszczególne baterie formowane stopniowo wchodziły do walki na różnych odcinkach frontu, walcząc m.in. na Wołyniu, pod Zamościem, Koziatyniem, Olszanicą, Kryłowem, Beresteczkiem, Bełzem, a później w obronie linii Bugu i Wisły pod Płockiem[5].

Miejsca walk dywizjonu lub jego pododdziałów w okresie 1919-1920[edytuj]

  • wypad na Serby 14 X 1919
  • wypad na Zwiahel 30 X 1919
  • zagon na Żytomierz 31 I - 2 II 1920
  • wyprawa na Hutę Żaborecką 8 IV 1920
  • Prutówka 25 IV 1920
  • zagon na Koziatyn 25 IV 1920
  • ofensywa na Skwirę, Białocerkiew i Korsuń 8 V 1920
  • Karapszyce i Olszanica 26 V 1920
  • Rokitno 27 V 1920
  • Wołodarka i Rohoźna (starcie z armią Budionnego)29 V 1920
  • zdobycie Antonowa 4 VI 1920
  • Koziatyn, Białopol, Radziłłówka i Wernyhorodek 8-11 VI 1920
  • Czerwona Kotonówka i Kropiwna 8-11 VI 1920
  • pod Zwiahlem 20 VI 1920
  • Kryłów Kilikijów 28 VI 1920
  • Beresteczko 25 VII 1920
  • Mytnica 25 VII 1920
  • Stanisławczyk 28 VII 1920
  • Mikołajów 30 VII 1920
  • Natarcie na Brody-Radziwiłłów 1-5 VIII 1920
  • Antonin 8 VIII 1920
  • Stojanów 12 VIII 1920
  • Chołojów 13 VIII 1920
  • obrona Płocka 18-19 VIII 1920
  • Dzibułki i Żółtańce 19 VIII 1920
  • Bełz 2 IX 1920
  • Nowinki - walka z pociągiem pancernym 10 IX 1920
  • walka o most na Niemnie pod Druskiennikami - 22 IX 1920
  • stacja Porzecze 24 IX 1920
  • działanie na Lidę 26-28 IX 1920
  • pościg na Stołpce 29 IX - 4 X 1920
  • zagon nad Słucz 1 X 1920
  • Korosteń 10 X 1920
  • Suszki (Biełka) 11 X 1920

Podczas działań wojennych dywizjon zdobył pociąg pancerny, jedną baterię, kilkanaście ciężkich i kilkanaście lekkich karabinów maszynowych, wzięto do niewoli 150 jeńców (w tym dowódcę pułku i dowódcę batalionu sowieckiego)

Lista poległych i zmarłych od ran oficerów[edytuj]

  • kpt. Michał Belina Prażmowski († 12 IX 1920)
  • ppor. Witold Łubieński († 26 VI 1920)
  • pchor. Antoni Mężyński († 26 VI 1920)

Poległo również około czterdziestu szeregowych[6].

3 sierpnia 1921 r. marszałek Józef Piłsudski na nadwiślańskich błoniach pod Górą Kalwarią odznaczył krzyżami Virtuti Militari artylerzystów z 4 dak. Tam też w dziesiątą rocznicę zwycięstwa wzniesiono kamienny obelisk z wykutą inskrypcją: NA TEM MIEJSCU DNIA 3 SIERPNIA 1921 R. WÓDZ NACZELNY MARSZAŁEK JÓZEF PIŁSUDSKI DEKOROWAŁ KRZYŻEM VIRTUTI MILITARI ARTYLERZYSTÓW KONNYCH WSZYSTKICH DYWIZJONÓW STWIERDZAJĄC PO WSZE CZASY BOHATERSKĄ PRACĘ TEJ BRONI W WOJNIE ZE WSCHODNIM NAJEŹDŹCĄ.

24 maja 1922 r. w Suwałkach za dzielne zachowanie się na froncie, za czyny męstwa swoich żołnierzy gen. dyw. Edward Śmigły-Rydz udekorował płomień trąbki sygnałowej 1 baterii 4 Dywizjonu Artylerii Konnej Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari. Dzień dekoracji ustanowiony został świętem dywizjonu[7][8].

Wojna obronna Polski 1939[edytuj]

W kampanii wrześniowej 4 dak, złożony z trzech baterii i kolumny amunicyjnej, walczył w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii.

Mobilizację w dywizjonie ogłoszono 24 sierpnia 1039 roku. Wystąpiły trudności ze stawiennictwem rezerwistów, poborem koni i wozów. 25 sierpnia dywizjon w składzie trzech baterii osiągnął rejon koncentracji w rejonie lasów Sobolewo - Dubowo[9].

Szlak bojowy baterii dywizjonu[edytuj]

  • odcinek "Augustów" 1-4 IX
  • marsz do rejonu Zambrowa 1-8 IX
  • Mężenin nad Narwią 8 IX
  • Czerwony Bór 9-10 IX
  • Rychacze 10 IX, Zambrów 11 IX
  • Kamień 12 IX
  • Dąbrowa Wielka IX
  • Olszewo nad Wieprzem 13-14 IX
  • (Kijany) 29 IX
  • Serokomla 2-4 X
  • Wola Gułowska 4-5 X

Za kampanię 3 bateria dywizjonu została odznaczona Orderem Virtuti Militari[10].

Kadra dywizjonu[edytuj]

Dowódcy:

  • kpt. Michał Belina Prażmowski - od 7 IV 1919
  • mjr Witold Poray-Kuczewski - od VI 1919
  • kpt. Michał Belina Prażmowski - od V 1920 († 12 IX 1920 Michale)
  • mjr Jan Dunin-Wąsowicz - od 28 VIII 1920
  • mjr Franciszek Wardein - od IV 1921
  • wz. mjr Ludomir Kryński - od 7 X 1925
  • ppłk Witold Poray-Kuczewski - od 21 X 1926
  • wz. mjr Ludomir Kryński - od 24 I 1927
  • ppłk Jan Dunin-Wąsowicz - od 18 VIII 1927
  • ppłk dypl. Henryk Romiszewski - od 31 V 1932
  • ppłk Klaudiusz Reder - od 14 II 1936
  • ppłk Ludwik Kiok - od 8 VII 1938 do IX 1939


Kadra oficerska

1919 - 1920 r.

  • mjr Witold Poray-Kuczewski
  • rtm. Michał Belina Prażmowski
  • kpt. Venturini (instruktor włoski)
  • por Konstanty Hartingh
  • por. Zdzisław Zych-Płodowski
  • por. Jan Radwan
  • por. Michał Zawadzki
  • por. Andrzej Zagroyski
  • ppor. Emil Korduba
  • ppor. Zygmunt Krzymuski
  • ppor. Witold Łubieński
  • ppor. Jan Sławiński
  • ppor. Tadeusz Strużyński
  • ppor. Edward Wrześniowski
  • pchor. Tadeusz Kączkowski
  • pchor. Henryk Klinert
  • pchor. Antoni Mężyński

od 1928 r.[11]

  • ppłk Jan Wąsowicz - d-ca dyonu
  • mjr Henryk Kwarciński - kwatermistrz
  • kpt. Rafał Narkon
  • kpt. Jerzy Younga de Lenie (do XI 1928)
  • kpt. Jan Młoszewski
  • kpt. Marian Majewski
  • por. Lucjan Chrystowski
  • por. Edward Wardein
  • por. Zygmunt Wojewódzki
  • por. Tadeusz Jankowski
  • por. Stefan Mańkowski
  • por. Leon Rutkowski
  • por. Władysław Łubieński
  • por. Julian Wojda
  • ppor. Zenon Kropiński
  • ppor. Jan Mickunas (od 15 VII 1927)
  • ppor. Stanisław Smagowicz - płatnik

od 1932 r.[12]

  • ppłk dypl. Henryk Romiszowski - d-ca dyonu
  • kpt. Rafał Narkon
  • kpt. Kazimierz Józefowicz
  • kpt. Edward Wardein
  • kpt. Stefan Adamiecki
  • por. Leon Rutkowski
  • por. Władysław Łubieński
  • por. Julian Wojda
  • por. Jerzy Rydzewski
  • por. Zenon Kropiński
  • por. Mamert Jabłonowski-Snadzki
  • por. Stanisław Jastrzębski
  • por. Jan Mickunas
  • por. Zbigniew Tyszka
  • por. Paweł Gil vel Gill
  • ppor. Edward Gągulski
  • dr lek. por. Wacław Chojnacki - Służba zdrowia (sanitarna)
  • ppor. Mieczysław Daab (od 15 VIII 1934)

Obsada etatowa we wrześniu 1939
Dowództwo

  • dowódca - ppłk Ludwik Kiok
  • adiutant - kpt. Tadeusz Anders
  • oficer zwiadowczy - por. Józef Ruszkowski
  • oficer obserwacyjny - por. Jerzy Korwin-Kijuć
  • oficer żywnościowy - chor. Paweł Korzec
  • płatnik - chor. Henryk Bartosik
  • lekarz - ppor. lek. med. Zaorski
  • lekarz weterynarii - ppor. lek. wet. Nowak
  • oficer łącznikowy - por. Józef Rylski
  • dowódca plutonu łączności - por. Piotr Uksentiew
  • dowódca kolumny amunicyjnej - por. rez. Mieczysław Kosicki

1 bateria

  • dowódca - kpt. Edward Gągulski
  • oficer ogniowy - ppor. Jerzy Levis of Menar
  • oficer zwiadowczy - ppor. Mieczysław Borysowicz
  • dowódca I plutonu - ppor. Bohdan Lutosławski
  • dowódca II plutonu - ppor. Wiktor Butwiłowicz

2 bateria

  • dowódca - kpt. Adam Heybowicz
  • oficer ogniowy - por. Stefan Rożałowski
  • oficer zwiadowczy - ppor. Hilary Baczewski
  • dowódca I plutonu - ppor. Zygmunt Świdwiński
  • dowódca II plutonu - ogn.podch. Bekir Assanowicz

3 bateria

  • dowódca - kpt. Sergiusz Pfisterer
  • oficer ogniowy - por. Antoni Borusewicz
  • oficer zwiadowczy - por. Wacław Zakrzewski
  • dowódca I plutonu - por. Jerzy Perzanowski
  • dowódca II plutonu - ppor. Stanisław Wiśniewski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920[6][edytuj]

  • Trąbka 1 baterii
  • pchor. Stefan Adamiecki
  • bomb. Michał Bis
  • bomb. Wincenty Brożech
  • bomb. Kazimierz Bieńkowski †
  • bomb. Stanisław Cygan
  • kpr. Henryk Danielczyk
  • bomb. Stefan Dembiński
  • por. Konstanty Hartingh
  • kpr. Wacław Jaroszewski
  • pchor. Henryk Kleinert
  • kpr. Jan Klusek
  • wachm. Mieczysław Kosicki
  • bomb. Tadeusz Kowalewski
  • bomb. Stanisław Kurowski †
  • bomb. Wawrzyniec Legieć
  • bomb. Franciszek Lipiec
  • ppor. Witold Łubieński †
  • plut. Władysław Łubieński
  • pchor. Antoni Mężyński †
  • bomb. Bronisław Milewski †
  • por. Bronisław Noël
  • wachm. Jan Pielat
  • por. Tadeusz Popławski
  • kpt. Michał Belina-Prażmowski
  • plut. Kazimierz Prośniewski
  • ppor. Leszek Romocki
  • plut. Stanisław Sobolewski
  • bomb. Jan Stąpur †
  • wachm. Mateusz Szlufarski
  • bomb. Leon Wasilewski
  • mjr Jan Dunin-Wąsowicz
  • ppor. Tadeusz Bielski
  • por. Andrzej Zagroyski

Symbole dywizjonu[edytuj]

Sztandar
Sztandar został ufundowany przez społeczeństwo Płocka, wdzięczne za ocalenie miasta przed bolszewickim najazdem. Jego rodzicami chrzestnymi byli: doktorowa Jadwiga Beczkowiczowa i Aleksander Wernik [a]. 3 lipca 1938 roku w Wilnie Generalny Inspektor Sił Zbrojnych marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył jednostce sztandar. Z jego rąk przejął go dowódca 4 dak ppłk Klaudiusz Reder. Wzór sztandaru został zatwierdzony Dodatkiem Tajnym do Dziennika Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 3 z 17 II 1938 r. poz. 31. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937 nr 16, poz. 201.

Prawa strona płatu była regulaminowa. Na lewej, w rogach na tarczach umieszczono:

  • prawym górnym - wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • lewym górnym - wizerunek patronki artylerii Świętej Barbary,
  • prawym dolnym - godło m. Płock,
  • lewym dolnym - odznaka pamiątkowa artylerii konnej.

Na ramionach amarantowego krzyża kawaleryjskiego umieszczone zostały napisy związane z tradycją dywizjonu:

  • na górnym - Antonów-Rohoźna 2-3 VI 1920
  • na dolnym - Płock 18-19 VIII 1920
  • na lewym - Krylów 28 VI 1920
  • na prawym - Kilikijów 18 VI 1920

Sztandar wyruszył wraz z dywizjonem w pole i przebywał przy dowództwie 4 dak do 5 października 1939 roku. W związku ze zbliżającą się kapitulacją ppłk Ludwik Kiok polecił zakopać sztandar adiutantowi dywizjonu kpt. Tadeuszowi Andersowi oraz st. ogn. Edmundowi Koźmińskiemu. Zabezpieczony sztandar został zakopany koło wsi Wola Gułowska. Po wojnie, kilkakrotnie podejmowano bez efektów, próby odnalezienia sztandaru.

Odznaka
Od 20 maja 1922 oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów.
Barwy artylerzystów konnych
Proporce bateryjne, proporczyki na kołnierzach, płomienie fanfarowe i czapki czarno-szkarłatne, otoki na czapkach czarne.
Żurawiejka
Z dumy rośnie moje serce, bo przodują w woltyżerce”
Czy to w knajpie, czy w bardaku, zawsze ktoś z czwartego daku”

Uwagi

  1. żołnierz I Brygady Legionów Polskich, w latach 1935-39 wiceprezydent m. Płocka

Przypisy

  1. Łubieński 1929 ↓, s. 3.
  2. Łubieński 1929 ↓, s. 29.
  3. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  4. Giętkowski 2001 ↓, s. 67.
  5. Łubieński 1929 ↓, s. ?.
  6. a b Łubieński 1929 ↓, s. 30.
  7. Galster 1975 ↓, s. 85.
  8. Łubieński 1929 ↓, s. 28-29.
  9. Giętkowski 2001 ↓, s. 269.
  10. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  11. Rocznik Oficerski 1928 – Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, str. 421
  12. Rocznik Oficerski 1932 – Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1932, str. 717

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975.
  • Mirosław Giętkowski: Artyleria konna Wojska Polskiego 1918–1939. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001. ISBN 837174823X.
  • Władysław Łubieński: "Zarys historji wojennej 4-go Dywizjonu Artylerji Konnej" - z polecenia Wojskowego Biura Historycznego. Warszawa: Zakł. Graf. "Polska Zjednoczona", 1929.
  • Stefan Buczyński, "Suwalszczyzna 1939 - 1944",Oficyna Wydawnicza Epoka,Warszawa 1991

Linki zewnętrzne[edytuj]