14 Dywizjon Artylerii Konnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
14 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 12 lipca[1]
Nadanie sztandaru 1938
Rodowód 9 dak
8 dak
Dowódcy
Pierwszy ppłk Czesław Tabortowski
Ostatni ppłk dypl. Tadeusz Żyborski
Organizacja
Dyslokacja Białystok
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 2 pak
VIII BJ
1 DK
BK „Białystok”
Podlaska BK
Koszary dywizjonu. Stan w roku 2012
Podlaska BK w 1938
Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
Sgo narew 1939.png
Bitwa kock 1939 1.png
Bitwa kock 1939 2.png
Armata wz. 02 po przekalibrowaniu stanowiła podstawowe uzbrojenie dywizjonu

14 Dywizjon Artylerii Konnej (14 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W 1921 roku 8 dywizjon artylerii konnej funkcjonował w strukturze 2 pułku artylerii konnej[2].

W czerwcu 1921 roku 8 dywizjon artylerii konnej przemianowany został na 9 dywizjon artylerii konnej, a na początku lipca tego roku przeniesiony z I do IX Brygady Jazdy. Równocześnie, na wniosek pułkownika Gustawa Orlicz-Dreszera, dotychczasowy 9 dywizjon artylerii konnej został przemianowany na 8 dywizjon artylerii konnej.

27 kwietnia 1922 jego 1 bateria została przekazana do 10 dak, a w jej miejsce utworzona została w Białymstoku nowa bateria. Podobny los spotkał 2 baterię, która w 1924 roku przekazana została do 12 dak. W tym samym roku rozwiązano 3 baterię. Odtworzono ją dopiero w 1937 w Ostrołęce na bazie 2 baterii 12 dak[3].

W 1927 roku 8 dak został przemianowany na 14 dywizjon artylerii konnej.

Jednostka stacjonowała na terenie Okręgu Korpusu Nr I[4] w garnizonie Białystok w koszarach po 4 Mariampolskim pułku huzarów przy ulicy Bema 100[5].

Pod względem wyszkolenia fachowego dywizjon podporządkowany był dowódcy 3 Grupy Artylerii.

Dywizjon w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Mobilizację w dywizjonie rozpoczęto 24 sierpnia 1939 roku. Nocą z 25 na 26 sierpnia dywizjon w składzie trzech baterii przeszedł do rejonu koncentracji WilamowoStawiskiPoryteJurzec, na północ od Łomży i wspólnie z pozostałymi oddziałami brygady wszedł w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew[6].

W kampanii wrześniowej 1939 roku dywizjon, liczący trzy baterie, walczył w składzie Podlaskiej Brygady Kawalerii.

W dniu 28 sierpnia dywizjon zajął zakryte stanowiska ogniowe. Tam opracowano ognie typowe dla prowadzenia obrony stałej. W czasie prac przygotowawczych do przyszłych działań określono dokładnie cele, wstrzelano nastawy do wybranych charakterystycznych punktów terenowych, umożliwiających już w czasie działań bojowych szybkie poprawianie ogni oraz stawianie zapór ogniowych na odcinkach zagrożenia. Były to niezbędne czynności, zwłaszcza w przewidywaniu walki z bronią pancerną[7].

28 września 1939 roku z żołnierzy 14 dak pod dowództwem kapitana Tomasza Skarzyńskiego zorganizowany został 4 szwadron 2 pułku Ułanów Grochowskich.

Kadra dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizjonu
  • ppłk art. Czesław Tabortowski (15 VII ? 14 X 1920[8] – 25 IV 1921 → okręgowy inspektor artylerii DOGen. „Kielce”[9])
  • mjr art. Stefan Czesław Ludwik Ludomir Dowbor (do IV 1922 → Szkoła Podoficerów Zawodowych Artylerii[10])
  • ppłk art. tyt. płk Witold Majewski (IV 1922 – 31 V 1924 → dowódca artylerii konnej 1 DK)
  • ppłk art. Adam Sielicki (do 27 III 1926 → zastępca dowódcy 22 pap[11])
  • mjr art. Ludwik Kiok (27 III 1926[12] – 23 V 1927 → dyspozycja dowódcy OK III)
  • ppłk art. Brunon Romiszewski (23 V 1927 – 28 I 1931 → dowódca 15 pal)
  • ppłk art. Włodzimierz Arwaniti (I 1931 – XI 1935 → dowódca 29 pal)
  • ppłk art. Jan Kijowski (1935 – 1939 → dowódca 23 pal)
  • ppłk dypl. art. Tadeusz Żyborski (VIII – IX 1939)
Zastępcy dowódcy dywizjonu
  • kpt. art. Sergiusz Połoński (p.o. 1923[13])
  • mjr art. Michał Borek (do 1939)
Kwatermistrzowie
  • kpt. art. Jan Świerczyński
  • kpt. art. Szczęsny Rawicz (do VIII 1939 → dowódca oddziału zbierania nadwyżek 14 dak)
Oficerowie dywizjonu

Obrońcy Westerplatte[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1939 roku dywizjon wydzielił jeden działon, który wszedł w skład załogi Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Obsługę armaty stanowili:

 Osobny artykuł: Ostatnia załoga Westerplatte.

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[16][a]:

  • dowódca dywizjonu – ppłk Tadeusz Żyborski
  • I zastępca dowódcy – mjr Michał Borek
  • adiutant – kpt. Adam Włodzimierz Gątkiewicz
  • lekarz medycyny – kpt. lek. Wojciech Zawłocki
  • lekarz weterynarii – kpt. Józef Wiechowski
  • oficer zwiadowczy – por. Leon Hyży
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – kpt. Szczęsny Rawicz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Leonidas Jarnowiecki[18]
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Wiktor Eustazy Zahorski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Henryk Witold Kuehn
  • oficer żywnościowy – p.o. chor. Zdzisław Grodzicki
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Andrzej Roman Tadeusz Paulo
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Bronisław Przyłuski
  • zastępca dowódcy – por. Zygmunt Julian Tazbir
  • dowódca plutonu – ppor. Ryszard Konieczko
  • dowódca plutonu – ppor. Edmund Mieczysław Zieliński
  • dowódca 1 baterii – p.o. ppor. Tomasz Bernard Ignacy Lerchenfeld
  • dowódca 2 baterii – por. Bolesław Domysławski
  • dowódca 3 baterii – kpt. Tomasz Skarżyński
  • dowódca plutonu – por. Adam Jan Czerniak
  • na kursie – por. Witold Korbel
Obsada personalna we wrześniu 1939 roku
Dowództwo
  • dowódca dywizjonu – ppłk dypl. art. Tadeusz Żyborski
  • adiutant – kpt. Andrzej Roman Tadeusz Paulo de Silva
  • oficer zwiadowczy – kpt. Wiktor Eustahy Zahorski (od 14 IX dowódca 2 baterii)
  • oficer obserwacyjny – por. rez. Władysław Włodzimierz Mackiewicz († 13 IX 1939)
  • lekarz – kpt. lek. Wojciech Zabłocki
  • lekarz weterynarii – kpt. lek. wet. Józef Wiechowski
1 bateria
  • dowódca baterii – kpt. Bronisław Przyłuski
  • oficer zwiadowczy – ppor. Tomasz Lerchenfeld
  • oficer ogniowy – por. Witold Korbel
  • dowódca I plutonu – por. rez. Stanisław Plakowicz
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Jan Zaremba
  • szef baterii – ogn. Kazimierz Sobieszczak
2 bateria
  • dowódca baterii – kpt. Adam Włodzimierz Gątkiewicz († 4 IX 1939)
  • oficer zwiadowczy – ppor. Dionizy Wojciechowicz († 4 IX 1939)
  • oficer ogniowy – por. Bolesław Domysławski
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Jerzy Jacimirski († 14 IX 1939)
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. mgr Zygmunt Czerwiński († 13 IX 1939)
  • szef baterii – ogn. Józef Borowski
3 bateria
  • dowódca baterii – kpt. Tomasz Skarzyński
  • oficer zwiadowczy – ppor. Zygmunt Tazbir
  • oficer ogniowy – por. Adam Czerniak
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Tykwiński
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Franciszek Dmowski
  • szef baterii – ogn. Antoni Chojecki
kolumna amunicyjna
  • dowódca kolumny – ppor. Edmund Zieliński
  • szef kolumny – ogn. Bolesław Ogrodnik

bateria marszowa 14 dak

  • dowódca – por. rez. Stanisław Załęski

Barwy i symbole[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

24 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 14 Dywizjonu Artylerii Konnej. Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 roku o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczono:

  • w prawym górnym rogu na tarczy – wizerunek Matki Boskiej Kodeńskiej,
  • w lewym górnym rogu na tarczy – wizerunek Świętej Barbary,
  • w prawym dolnym rogu na tarczy – godło Ziemi Podlaskiej,
  • w lewym dolnym rogu na tarczy – odznakę pamiątkową artylerii konnej,
  • na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis „Warszawa 12.VII.1920”[19].

3 lipca 1938 roku, w Wilnie, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył jednostce sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wilna i ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej[20].

Odznaka pamiątkowa

Od 20 maja 1922 roku oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów.

Barwy
  • Otok na czapkach - czarny (oficerowie aksamitny, szeregowi sukienny)[21],
  • Proporczyk na kołnierzu kurtki i płaszcza - czarno-amarantowy (od 14 lipca 1920 roku[22]) i tymczasowo czarno-szkarłatne (od 4 sierpnia 1927 roku[23]),
  • Naramiennik - numer porządkowy dywizjonu „14”

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 95.
  2. Giętkowski 2001 ↓, s. 67.
  3. Szczepański 2004 ↓, s. 7-8.
  4. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  5. Michał Sprudin: Kompleks koszarowy przy Bema. gazeta.pl, 2011-05-20. [dostęp 2012-03-08].
  6. Giętkowski 2001 ↓, s. 270.
  7. Giętkowski 2001 ↓, s. 205–206.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 3 listopada 1920 roku, s. 1136.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 18 z 7 maja 1921 roku, s. 819.
  10. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 808, 816, 1525.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 27 marca 1926 roku, s. 103.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 27 marca 1926 roku, s. 102.
  13. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 808.
  14. a b W 1989 roku Eugeniusz Grabowski, Czesław Filipkowski i Franciszek Żołnik mianowani zostali do stopnia podporucznika.
  15. Witkowski 1977 ↓, s. 51.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 765 –766.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 76 z 7 sierpnia 1924 roku, s. 437, rozporządzeniem L. 6893.24 z 6 czerwca 1924 roku województwo lwowskie zezwoliło por. Leonidasowi Iwanow z 5 dak na zmianę nazwiska rodowego „Iwanow” na nazwisko „Jarnowiecki”.
  19. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 14 grudnia 1937 roku, poz. 201 i Dz.U. z 1927 r. nr 115, poz. 980.
  20. Satora 1990 ↓, s. 324.
  21. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.
  22. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 27 z 3 sierpnia 1920 roku, poz. 636.
  23. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 22 z 4 sierpnia 1927 roku, poz. 268.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]