25 Pułk Ułanów Wielkopolskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
25 Pułk Ułanów Wielkopolskich
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1947
Nazwa wyróżniająca Wielkopolskich
Tradycje
Święto 17 września, 9 lipca
Nadanie sztandaru 29 kwietnia 1923
Rodowód 115 Pułk Ułanów Wielkopolskich
Dowódcy
Pierwszy płk Maciej Mielżyński
Ostatni płk Edward Milewski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Kalisz (1921)
Nowogródek (1921-1924)
Prużana (1924-1939)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Nowogródzka Brygada Kawalerii
5 Kresowa Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

25 Pułk Ułanów Wielkopolskich (25 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i pułk rozpoznawczy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Pułk od 1924 roku stacjonował w garnizonie Prużana. Szwadron zapasowy pułku znajdował się w Łukowie[1].

Początkowo święto pułku obchodzono w dniu 17 września, w rocznicę bitwy pod Klewaniem w 1920 roku[2]. 18 lutego 1933 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił datę święta pułkowego z dnia 17 września na dzień 19 lipca[3] będący rocznicą powstania pułku[4].

Formowanie pułku[edytuj]

W połowie lipca 1920 r. sformowany został 115 Pułk Ułanów Wielkopolskich na bazie szwadronu zapasowego 15 Pułku Ułanów Poznańskich (1 szwadron), szwadronu zapasowego 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich (3 szwadron), szwadronu zapasowego wojennego 2 Pułku Strzelców Konnych w Pińczowie (4 szwadron), Kompanii Telegraficznej Nr VII (pluton łączności). Z ochotników zorganizowano 2 szwadron. Improwizowany szwadron karabinów maszynowych utworzono dopiero pod koniec działań wojennych. Z formowania szwadronu technicznego zrezygnowano. 26 lipca 1920 r. ukazał się pierwszy rozkaz dzienny pułku.

Bitwa komarow 1920.png

Pułk w walce o granice[edytuj]

29 lipca 1920 r. szwadrony 115 pułku ułanów (liczył wówczas 473 szable) zostały przetransportowane koleją na linię frontu, gdzie toczyły walki przeciwko Korpusowi Konnemu Gaj Chana w obronie przepraw na Narwi pod Nowogrodem i Łomżą. 8 sierpnia pułk wszedł w skład 8 Brygady Kawalerii. Brał udział w wypadzie na Ciechanów, a następnie w opanowaniu Mławy. Później toczył boje z Armią Konną Budionnego. Pułk zajął Morozowicze, a 17 września zdobył Klewań. Szlak bojowy zakończył w październiku 1920 r. udziałem w zagonie na Korosteń (liczył wówczas tylko ok. 250 szabel).

Pułk w kampanii wrześniowej 1939[edytuj]

W czasie wojny obronnej 1939 walczył w składzie Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. Pułk zakończył swoje działania w rejonie Władypola 27 września 1939, niewielkie grupki przedostały się na Węgry.

23 września 1939 przeprowadził bohaterską szarżę pod Krasnobrodem, która zmieniła się następnie w ciężką bitwę pod Krasnobrodem, w której, mimo ciężkich strat i śmierci dowódcy 1 szwadronu por. Tadeusza Gerleckiego, osiągnięto duże sukcesy w postaci zajęcia i utrzymania miasta, wzięcia do niewoli sztabu niemieckiej 8 Dywizji Piechoty oraz dokonania uzupełnień w ludziach i koniach.

Straty pułku wynosiły ogółem 90 żołnierzy, w tym 44 zabitych i 46 rannych. Największe straty poniósł pod Krasnobrodem – 26 zabitych i 35 rannych.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[5].

Odtworzenie pułku w Polskich Siłach Zbrojnych[edytuj]

Odtworzenie pułku było konsekwencją powstania kolejnej wielkiej jednostki pancernej 2 Korpusu – 3 (14) Wielkopolskiej Brygady Pancernej. Z przekształcanego w pułk pancerny 15 Pułku Ułanów Poznańskich zdecydowano wydzielić kadry dla mającego go zastąpić nowego pułku rozpoznawczego 5 KDP.

5 stycznia 1945 pułk został odtworzony w Maglie we Włoszech jako 25 Pancerno-motorowy Pułk Ułanów Wielkopolskich wchodząc w skład 5 Kresowej Dywizji Piechoty, nie zdążył jednak wejść do walki. 5 maja 1947 został formalnie rozwiązany.

Skład:

  • dowództwo
  • szwadron dowodzenia
    • pluton moździerzy
    • pluton armat przeciwpancernych na carrierach
  • trzy szwadrony liniowe
    • trzy plutony samochodów pancernych
    • pluton strzelecki na na carrierach

Stan osobowy pułku liczył 44 oficerów i 808 ułanów. Na jego uzbrojeniu znajdowało się 28 ciężkich samochodów pancernych Staghound i 22 lekkie samochody pancerne.

Wielkopolscy ułani[edytuj]

Witold Radecki-Mikulicz
Dowódcy pułku
Oficerowie pułku

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj]

  • dowódca pułku – płk Bohdan Stachlewski (zamordowany przez Ukraińców)
  • zastępca dowódcy pułku – ppłk Marian Korczak (zamordowany w Katyniu)
  • kwatermistrz – mjr Wincenty Cendro (zamordowany w Katyniu)
  • adiutant – rtm. Włodzimierz Pilinkiewicz (zamordowany przez Ukraińców)
  • 1 szwadron – por. Tadeusz Gerlecki (poległ 23.IX pod Krasnobrodem)
  • 2 szwadron – rtm. Henryk Leliwa-Roycewicz
  • 3 szwadron – rtm. Zygmunt Orłowski
  • 4 szwadron – rtm. Antoni Pieściuk
  • szwadron zapasowy - rtm.Witold Andrzejewski (zamordowany w Charkowie)
  • szwadron ckm – rtm. Wincenty Zawadzki (rozstrzelany przez Niemców za działalność konspiracyjną)
  • pluton przeciwpancerny – por. Hipolit Brzozowski
  • pluton kolarzy – ppor. Marian Szodka
  • pluton łączności – por. Marcin Trzebiński
  • szwadron gospodarczy – rtm. Roch Szczebłowski

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920. Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 25-go pułku ułanów " s. 18

Order Virtuti Militari
  • plut. Stanisław Adamek
  • por. Wiktor Baranowski
  • por. Edward Bednarski
  • st. wchm. Marcin Bekasiak
  • ppor. Jan Henryk Danowski
  • ppor. Piotr Dębiński
  • uł. Franciszek Dziewięcki
  • st. uł. Paweł Krygiel
  • plut. Bernard Kubera
  • pchor. Jerzy Kuhn
  • wchm. Józef Lewandowski
  • kpr. Jan Linetty
  • ppor. Józef Milewski
  • st. uł. Stanisław Niedziałek
  • wchm. Józef Pawlak
  • kpr. Antoni Piątek
  • rtm. Witold Radecki-Mikulicz
  • kpr. Edward Różycki
  • płk Erazm Stablewski
  • ppor. Stanisław Starzecki-Ostoja
  • wchm. Jan Swierski
  • pchor. Jan Szmidla
  • kpr. Franciszek Sztolcman
  • wchm. Julian Szulc
  • pchor. Jan Wallach
  • pchor. Adam Waśniewski
  • chor. Mieczysław Żniński

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
29 kwietnia 1923 roku w Nowogródku dowódca Okręgu Korpusu Nr III, generał dywizji Juliusz Malczewski wręczył w imieniu Prezydenta RP sztandar ufundowany przez oficerów pułku. Drzewce były ozdobione orłem podarowanym przez byłego dowódcę oddziału pułkownika Erazma Stablewskiego. Sztandar towarzyszył ułanom podczas walk w 1939 roku, a po rozbiciu pułku przez wojska sowieckie, został zakopany 28 września w lesie koło Woli Sudkowskiej[1].

Odznaka pamiątkowa
Początkowo Ministerstwo Spraw Wojskowych zatwierdziło imienne żetony pamiątkowe rozm. 4×3 cm, noszone na łańcuszku po lewej stronie nad orderami. Na żetonach tych widniały: biały emaliowany krzyż maltański, napis 115 pułk ułanów, stopień, nazwisko posiadacza oraz nazwy bitew stoczonych przez pułk w 1920 r. Miniatura takiego żetonu (bez nazw miejscowości), wypełniając środek wieńca oplecionego proporczykami, weszła później do zatwierdzonej odznaki pułkowej. Orzeł, który na odznace 115 p.uł. znajduje się wewnątrz wieńca, został umieszczony nad nim. Na dole odznaki wewnątrz dużej litery U znajdowała się cyfra 25.

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. z 23 listopada 1922 roku. Posiada kształt srebrnego orła trzymającego w szponach mosiężną tarczę z wizerunkiem krzyża maltańskiego pokrytego białą emalią. Tarczę oplata wieniec z liści dębowych owinięty emaliowaną wstęgą w barwie białej, niebieskiej i czerwonej. Pod tarczą inicjał U - ażurowy. Dwuczęściowa - oficerska wykonana w tombaku i emaliowana. Na rewersie stopień, nazwisko wyróżnionego i numer. Wymiary: 40x30 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[6].

Barwy

Kwatermistrzostwo 25 Pułku Ułanów w Prużanie
Parada 25 Pułku Ułanów 3 maja 1938 w Prużanie
Żołnierze 25 Pułku Ułanów w Prużanie

Prop 2 25pul.png Proporczyk biało-szkarłatny z chabrową żyłką stosowany do 1927.

Prop 1 25pul.png Proporczyk biało-szkarłatny z paskiem chabrowym[7]. Kolory nawiązywały do barw 15 Pułku Ułanów Poznańskich, a chabrowy pasek odnosił się do udziału w formowaniu jednostki kadry 16 pułku ułanów.

Otok szkarłatny.png Otok szkarłatny[8].

Spod 15pul.png Szasery ciemnogranatowe ze szkarłatnymi lampasami i szkarłatną wypustką.

Prop dow 25pul.png Proporczyk dowództwa pułku w 1939.

Prop 1szw 25pul.png Proporczyk 1 szwadronu w 1939.

Prop 2szw 25pul.png Proporczyk 2 szwadronu w 1939.

Prop 3szw 25pul.png Proporczyk 3 szwadronu w 1939.

Prop 4szw 25pul.png Proporczyk 4 szwadronu w 1939.

Prop 5szwckm 25pul.png Proporczyk szwadronu ckm w 1939.

Prop plutlaczn 25pul.png Proporczyk plutonu łączności w 1939.

Żurawiejki
Przeniesienie pułku na Polesie do Prużany przyjęte zostało przez oficerów jak "zesłanie" za wileńskie "swawole". Oficerowie odwiedzali nie tylko Nowogródek, ale również Wilno, stąd żurawiejki:

Wielkopolskim się mianuje,
A w Prużanie pokutuje.
Wielkopolskich miano dano,
Na Polesie ich wysłano.
W Wilnie pańskim się mianuje,
A w Prużanie pokutuje.

Powstanie kolejnej żurawiejki wiąże się z "przedsiębiorczą" żoną dowódcy pułku w latach dwudziestych, która praktycznie "rządziła" pułkiem:

Dawniej był to pułk bojowy,
Dziś nim rządzą białogłowy.
Poleszuki, chłopy, pany,
To Prużańskie są ułany.
Pół czerwony a pół biały,
Duża liczba a pułk mały.
Powycierał wszystkie kąty,
Sławny pułk dwudziesty piąty.

Tradycje pułku[edytuj]

  • Imię 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich nosi Zespół Szkół Podstawowych w Krasnobrodzie ( święto patrona 23 września ), Roztoczańska Konna Straż Ochrony Przyrody oraz powstałe 15.07.2011 r. Stowarzyszenie "Rodzina ułańska".
  • Stylizowana podobizna ułanów oraz odznaki pułkowej znajduje się na awersie 7 i 70 dukatów krasnobrodzkich emitowanych dla uczczenia 70-tej rocznicy szarży pułku pod Krasnobrodem.

Przypisy

  1. a b Satora 1990 ↓, s. 242.
  2. Władysław Goel: Zarys historji wojennej 25-go Pułku Ułanów Wielkopolskich. z polecenia Wojskowego Biura Historycznego, 1929, s. 16.
  3. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 18 lutego 1933 r., poz. 20.
  4. Smaczny 1989 ↓, s. 198-199.
  5. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  6. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 207-208.
  7. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 22 z 4 sierpnia 1927 r., poz. 268.
  8. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 24 lutego 1928 r., poz. 66.

Bibliografia[edytuj]

  • Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1927, 1928, 1933.
  • Witold Biegański: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie : formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1967.
  • Jan Błasiński: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 51. 25 Pułk Ułanów Wielkopolskich. Pruszków 1995.
  • Stanisław Radomyski: Żurawiejki. Pruszków 1995.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Franciszek Skibiński, Wojska pancerne w II wojnie światowej. Warszawa 1982
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.