20 Pułk Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 20 Pułku Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego. Zobacz też: 20 Pułk Ułanów.
20 Pułk Ułanów
Ilustracja
Proporczyk pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Patron Król Jan III Sobieski [1]
Tradycje
Święto 15 września[a]
24 czerwca[b]od 1926
Nadanie sztandaru 11 października 1921
Rodowód 108 Pułk Ułanów
Dowódcy
Pierwszy płk Dymitr Radwiłowicz
Ostatni płk dypl. Andrzej Kunachowicz
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Rzeszów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Kresowa Brygada Kawalerii
Król Jan III Sobieski, patron 20 Pułku Ułanów

20 Pułk Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego (20 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Rzeszów. Ułani nosili otok amarantowy. Święto pułkowe – najpierw 15 września, rocznica szarży pod Biskupiczami a od 1926 – 24 czerwca w dniu imienin Jana, patrona pułku[2].

Pułk brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Walczył w obronie mostu na Narwi w Nowogrodzie, pod Łomżą, Kuleszką, Milewem, zagon na Ciechanów, Biskupiczami (w okolicach Klewania), Rudnią Baranowską.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Pułk nawiązywał do tradycji 20 pułku ułanów Księstwa Warszawskiego uczestniczącego w kampanii napoleońskiej 1812. Odtworzenie pułku nastąpiło w Ostrołęce jako 108 Pułku Ułanów. Numer "20" otrzymał w 1921. W jego skład wchodziły dwa szwadrony 3 Pułku Strzelców Konnych, jeden szwadron 8 Pułku Ułanów im. Księcia Józefa Poniatowskiego i jeden szwadron 6 Pułku Ułanów Kaniowskich. Pierwszym dowódcą został pułkownik Dymitr Radziwiłowicz i dnia 30 lipca 1920 roku wyznaczone szwadrony spotkały się w Ostrołęce. Jego skład osobowy na ów dzień wynosił 19 oficerów, 780 szeregowych, 800 koni i 16 wozów[3].

Pułk posiadał szable austriackie i niemieckie, na stanie były również karabinki austriackie. Dużą część pułku stanowił rocznik poborowych oraz dawni rezerwiści armii austriackiej. Rzędy końskie austriackie i meksykańskie. Przewaga koni młodych. W zaopatrzeniu pułk był podporządkowany 8 Pułkowi Ułanów im. Księcia Józefa Poniatowskiego. Pod koniec sierpnia nowym dowódcą zostaje rotmistrz Piotr Głogowski. Pierwszy rozkaz pułkowy pochodzi z dnia 21 sierpnia, podpisał go rotmistrz Piotr Głogowski, za zgodność podpisał go porucznik Uranowicz, który w owym czasie pełni funkcję adiutanta 108 Pułku Ułanów. Pod koniec sierpnia nadeszło uzupełnienie z 8 Pułku Ułanów w postaci jednego szwadronu.

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

W okresie wojny polsko-bolszewickiej

Bitwa komarow 1920.png

Pułk przydzielono do 8 Brygady Kawalerii którą sformowano w tamtym okresie dla przeciwstawienia rosyjskiemu korpusowi konnemu Gaja. W obszarze Ostrołęki zebrano więc 108., 2. i 115 pułk ułanów a także 8 dywizjon artylerii konnej. Dowództwo powierzono generałowi Suszyńskiemu.

108 Pułk Ułanów pierwszy patrol odbył 20 lipca 1920. Pierwsze potyczki mają miejsce już w pierwszych dniach działania Pułku. Należy tu odnotować obronę mostu w Nowogrodzie przez patrol podchorążego Szumskiego oraz uliczne walki z kozakami. Do pierwszego starcia ogniowego doszło 1 sierpnia 1920 roku i pułk poniósł pierwsze straty: 14 zabitych i rannych.

Sytuacja była trudna. Bolszewicy posiadali w tym rejonie lepiej zorganizowane siły i większe doświadczenie. Przeprawa w Nowogrodzie była niestrzeżona przez Polaków, w związku z czym kawaleria rosyjska działała w obszarze pomiędzy Ostrołęką a Łomżą. 5 sierpnia pułk wziął udział w odsieczy w okolicach Łomży, a celem było odpędzenie nieprzyjaciela. Do tragedii doszło we wsi Kuleszka gdzie 2. szwadron 108. Pułku Ułanów został otoczony przez bolszewicką kawalerię i musiał wycofać się z rejonu Ostrołęki. Straty były poważne: porucznik Ostrowski, podchorąży Mańkowski i 50 ułanów.

Wraz z ofensywą Rosjan w kierunku Warszawy, stworzono linię obrony 10 km na północny wschód od Ostrołęki. Lewe skrzydło opierało się o Narew, prawe o tor kolejowy Ostrołęka-Łomża. Rosjanie byli osłonięci bagnami. Mimo to, ułani atakowali i w dniach 1 i 2 sierpnia zajęli Nowy Dwór i zepchnęli wroga do wsi Zabiele. 3 sierpnia do żołnierzy pułku przemawiał generał Roja. Wydał też rozkazy. Od rana trwał silny ostrzał artyleryjski, więc nalało dążyć do dalszego wyparcia Rosjan. Do walki zostaje skierowany 1. i 4. szwadron 108 pułku. Celem jest wieś Zabiele. I tym razem ułani zwyciężają i zajmują wieś mimo silnych pozycji wroga i ostrzału artyleryjskiego. W boju pod Nowym Dworem wyróżniony został za męstwo porucznik Horodyski. Polegli, m.in.: podchorąży Stanisław Sożański, raniony został porucznik Stefan Grudzielski zaś 150 żołnierzy zostało zabitych, ranionych lub zaginęło w akcji.

Mimo sukcesów pułk musiał się wycofać. W dniach 5 do 10 sierpnia pułk cały czas prowadził walki osłaniając odwrót całej brygady przez Biebrzyce, Węgrzynowo i Stary Gołymin na Gąsocin. W okolicy Gołomynia walki prowadził 1. szwadron pod dowództwem rotmistrza Sędzimira. W walce został śmiertelnie ranny podporucznik Aleksander Napiórkowski i 16 ułanów. W tym samym czasie powiększa się skład 8. brygady: 108., 2. i 115 pułk ułanów, 8 dywizjon artylerii konnej i 203 pułk ułanów. Dowodzenie przejął generał Karnicki.

11 sierpnia nastąpiło formalne podporządkowanie VIII Brygady dowódcy 18 Dywizji Piechoty. Brygada obsadza pozycje obronne pod Gąsocinem, zajmując miejsce na lewym skrzydle 5 Armii. 12 sierpnia brygada odparła atak na Gąsocin a wieczorem przemieściła się do Nowego Miasta. 13 sierpnia rano doszło do starcia pod Milewem, następnie 108. pułk zostaje przemieszczony do Szeronina. 14 sierpnia pułk bierze udział w ataku brygady na Ciechanów. Po drodze została stoczona walka pod Glinojeckiem gdzie zostało wziętych 513 jeńców, 40 karabinów. Następnie przez Sulerzyce ruszyła na Ciechanów przejmując po drodze tabory. 15 sierpnia w południe wkroczyła do Ciechanowa, miejscowa ludność była bardzo przyjaźnie nastawiona. W mieście tym miał zakwaterowanie sztab sowieckiej 4 Armii której dowódca zbiegł na wschód. 18 Dywizja Piechoty nie zdołała dojść do Ciechanowa, tak więc 8 Brygada jazdy wycofała się do Rumoki na lewe skrzydło dywizji. 16 sierpnia rano, 8 Brygada ze 108 pułkiem ułanów na straży przedniej, zajęła znów Ciechanów. W późniejszych godzinach cała brygada stoczyła walkę z 16 Dywizją Strzelców w obszarze Wróblewo-Opinogóra, następnie wycofując się do Borek. 8 Brygada zajęła się osłanianiem lewego skrzydła 5 Armii która zaczęła swoje przeciwnatarcie.

8 i 9 Brygady Jazdy pod dowództwem gen. Gustawa Dreszera otrzymały zadanie przecięcia odwrotu, podążającym z zachodu, 4 Armii bolszewickiej i Korpusowi Gaja. 8 Brygada maszerując z okolic Płońska w Strzegowie zastaje Korpus Gaja, który zaczyna wycofywać się w kierunku granicy niemieckiej. Dalsza trasa pościgu za nieprzyjacielem to kolejno: Miączyn, Liberadz i dalej w kierunku Mławy. Pułk dochodzi do Turzy Małej gdzie od 28 sierpnia do 1 września odpoczywa, przygotowując się do wyjazdu na front wschodni. 1 września wyjeżdża do Chełma.

W kampanii wrześniowej

Pułk walczył w składzie Kresowej BK
Bitwa warta 1939.png

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Kresowej BK. 11 września pułk został otoczony w lesie pod Psarami i po przegranej bitwie przestał istnieć. Dowódca pułku ranny, dostał się do niewoli. Część żołnierzy dołączyła do 22 Pułku Ułanów.

Ułani Króla Jana[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk Dymitr Radwiłłowicz[c] (VII - VIII 1920)
  • mjr Piotr Głogowski (21 VIII 1920 - 1923)
  • płk Rudolf Jan Otto Boyen (1923-1927)
  • ppłk kaw. Stanisław Józef Rabiński (5 V 1927[4] - 1928)
  • ppłk Władysław Müller (1928-1931)
  • ppłk Edward Józef Godlewski (1931-1935)
  • ppłk/płk dypl. Andrzej Kunachowicz (1935-1939)
Oficerowie pułku
Podoficerowie
Polegli i zmarli z ran w czasie wojny polsko-bolszewickiej[d]
podchor. Mańkowski Marjan
ppor. Napiórkowski Aleksander
por. Ostrowski Edward
podchor. Sożański Stanisław
ułan Dunaj Józef
ułan Dziadowski Tomasz
ułan Galas Franciszek
ułan Henek Franciszek
ułan Jarek Paweł
ułan Jawor Stanisław
st. ułan Kostrowicki Mikołaj
ułan Kowalczyk Franciszek
ułan Koziołek Jan
kapr. Krysa Franciszek
ułan kurczap Franciszek
ułan Kuźma Stanisław
ułan Mitkowski Tadeusz
ułan Nowak Jan
ułan Papuga Piotr
ułan Polak Wojciech
ułan Slapiński Franciszek
ułan Stasiowski Stanisław
ułan Tukarski Jan
ułan Waleczko Jan
ułan Węgrzyn Stanisław
ułan Wszołek Jan
Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę z bolszewikami

Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 20-go pułku ułanów imienia Króla Jana III Sobieskiego" s. 19

Order Virtuti Militari
kpr. Brzęk August
ppor. Ceratkiewicz Gustaw
kpr. Cichoń Jan
st. wachm. Cichorz Józef
plut. Dziadula Franciszek
rtm. Głogowski Piotr
st. ułan Golba Franciszek
por. Grabowiecki Aleksander
por. Horodyski Władysław
kpr. Klesk Walenty
ułan Krawczyk Karol
plut. Kuśnierz Stanisław
wachm. Maszyński Zenon
ppor. Napiórkowski Aleksander
ułan Ozdon Jan
rtm. Romański Kazimierz
plut. Sędzielarz Marjan
st. ułan Syska Józef
st. ułan Sznajder Michał
ppor. Bogumił Szumski
rtm. Uranowicz Franciszek

Krzyżem Walecznych odznaczonych zostało 37 żołnierzy, w tym rtm. Stanisław Gepner i st. wachm. Leon Wiatr.

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
Sztandar pułkowi ofiarowali obywatele ziemi rzeszowskiej i ropczyckiej. 11 października 1921 roku sztandar w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej wręczył generał broni Tadeusz Rozwadowski. Po lewej stronie sztandaru znajdują się wypisane miejscowości: Ostrołęka, Nowy Dwór, Zabiele, Rudnia Baranowska, Biskupiec, pod którymi pułk dzielnie walczył[5].

Sztandar przechowywany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[6].

Odznaka
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 49, poz. 692 z 16 grudnia 1924 roku. Posiada kształt krzyża maltańskiego pokrytego białą emalią. W jego środku pod koroną królewską srebrny spleciony inicjał I3R (Ioannus Tercius Rex). Krzyż nałożony jest na metalową, emaliowaną w kolorze amarantowym rozetę z pierścieniem granatowo-białym. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, na rewersie numerowana. Wymiary: 41x41 mm. Projekt: Stanisław Gepner. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa[7].

Barwa

Prop 20pul.png Proporczyk amarantowy z wąskim paskiem granatowo-białym pośrodku

Otok amarantowy.png Otok amarantowy[8]

Spod 1psk.png Szasery ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka amarantowa

Prop dow 20pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 20pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 20pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 20pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 20pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 20pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 20pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka

Wśród ułanów nie masz pana
nad ułana króla Jana.
Lance do boju...
Monokl w oku, mina pana -
to ułani króla Jana.
Lance do boju...
Mają coś tam po kolana
To ułani króla Jana.
Lance do boju...
Zamiast d* krwawa rana
to ułani króla Jana.
Lance do boju, szable w dłoń
Bolszewika goń, goń, goń!

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. rocznica szarży pod Biskupcami
  2. W dniu imienin Jana, patrona pułku.
  3. Tytularny pułkownik kawalerii Dymitr Radwiłłowicz urodził się 30 lipca 1885 roku. Przyjęty do Wojska Polskiego z byłej armii rosyjskiej. 14 października 1920 roku został przeniesiony z Dowództwa Okręgu Generalnego „Łódź” do 108 Pułku Ułanów na stanowisko dowódcy pułku. W listopadzie 1921 roku został zaliczony do Rezerwy armii i powołany do służby czynnej. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 34. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 roku – kawalerii). W latach 1923-1924 był komendantem Komendy Uzupełnień Koni Nr 4 w Lublinie, pozostając oficerem nadetatowym 2 Pułku Ułanów Grochowskich w Suwałkach. W 1928 roku był rejonowym inspektorem koni w Krakowie, pozostając w kadrze oficerów kawalerii. 5 listopada 1928 roku został zwolniony z zajmowanego stanowiska z równoczesnym przeniesieniem do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr V. Z dniem 31 marca 1929 roku został przeniesiony w stan spoczynku. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”. Lista starszeństwa oficerów zawodowych 1922 s. 154. Rocznik Oficerski 1923, s. 603, 676, 1485. Rocznik Oficerski 1924, s. 545, 598, 1354. Rocznik Oficerski 1928, s. 327, 337. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, s. 335, 846. Dz. Pers. MSWojsk. Nr 41 z 27 października 1920 roku, s. 1112. Dz. Pers. MSWojsk. Nr 40 z 23 listopada 1921 roku, s. 1518.
  4. Poza niżej wymienionymi poległo ponadto kilkudziesięciu ułanów, których nazwisk i miejsc pochówku nie ustalono.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. z 1927 nr 22 poz. 262
  2. Smaczny 1989 ↓, s. 188-189.
  3. Tadeusz Suchorowski: 20 Pułk Ułanów ...
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 128.
  5. Tadeusz Suchodorski: Zarys historji wojennej 20-go Pułku Ułanów imienia króla Jana III Sobieskiego. s. 16.
  6. Satora 1990 ↓, s. 236.
  7. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 199-201.
  8. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
  • Tadeusz Suchorowski, Zarys historii wojennej 20-go Pułku Ułanów imienia Króla Jana III Sobieskiego, Warszawa 1929.