3 Dywizjon Artylerii Konnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
3 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Lubelski
Patron płk Włodzimierz Potocki
Dowódcy
Pierwszy ppłk Stefan Trzebiński
Ostatni ppłk Józef Droba
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Wilno
Podgrodzie
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość III Brygada Jazdy
3 Samodzielna BK
Wileńska BK
Armata wz. 02 po przekalibrowaniu stanowiła podstawowe uzbrojenie dywizjonu
Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
Przysucha -pomnik ku czci poległych żołnierzy

3 Lubelski Dywizjon Artylerii Konnej im. płk. Włodzimierza Potockiego (3 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Dywizjon stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III[1] pierwotnie w garnizonie Wilno. W 1939 stacjonował w Podbrodziu[2]. Święto dywizjonu obchodzone było w dniu 4 maja[3].
Proporczyki na lancach i patkach kurtek: czarno-szkarłatne.
W 1921 roku funkcjonował w strukturze 2 pułku strzelców konnych[4]. Pod względem wyszkolenia fachowego dywizjon podporządkowany był dowódcy 3 Grupy Artylerii.

19 grudnia 1918 z Lublina na front wyruszył I pluton 1 baterii artylerii konnej pod dowództwem por. Józefa Becka.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

3 Dywizjon Artylerii Konnej powstał w sierpniu 1919, w Lublinie, w wyniku połączenia 3 baterii artylerii konnej z Wołyńską baterią artylerii konnej. 3 baterii artylerii konnej sformowana została 10 listopada 1918 w Lublinie, jako pierwsza bateria artylerii konnej. W grudniu tego roku otrzymała numer trzeci. Wołyńska bateria artylerii konnej zorganizowana została w marcu 1919, w Lubomlu. Trzecia bateria 3 dak powstała w lipcu 1920, we Lwowie na bazie baterii zapasowej artylerii konnej.

Wojna z Ukraińcami i bolszewikami[edytuj | edytuj kod]

W latach 1919-1921, w czasie wojny z Ukraińcami i bolszewikami 3 dak przebył następujący szlak bojowy: rejon Dołhobyczowa 2 stycznia 1919, Oszczów i Goniatyń 7 stycznia 1919, Kadłubiska 1 kwietnia i 8-10 maja 1919, Ochędzyn 7 czerwca 1919, Lachowce 13 sierpnia 1919, Zasław 15 sierpnia 1919, walki nad Słuczą pod Lubarem 31 stycznia 1920, Korostyszew 26 kwietnia 1920, Fastów 1 maja 1920, Biała Cerkiew 3 maja 1920, Medwin 14 maja 1920, Hajczyńce 31 maja 1920, Śnieżna-Ozierna-Samhorodek 5 czerwca 1920, Czerwone 11 czerwca 1920, walki nad Słuczą 19-27 czerwca 1920, Kilikijów 28 czerwca 1920, walki nad Horyniem 29 czerwca – 3 lipca 1920, Kołodenka 4 lipca 1920, Basów-Kut 4-5 lipca 1920, Łuck 7-11 lipca 1920, walki nad Styrem 12-28 lipca 1920, Beresteczko 29 lipca 1920, Mikołajowo 1 sierpnia 1920, Siestraszyn 2 sierpnia 1920, Baranie 3 sierpnia 1920, Rudenko Lackie 6 sierpnia 1920, Antonin 8 sierpnia 1920, Stojanów 12 sierpnia 1920, Radziechów 13 sierpnia 1920, Chołojów 14 sierpnia 1920, Dzibułki-Artasów-Żóltańce 19 sierpnia 1920, Krystynopol 23 sierpnia 1920, Chłopiatyn 27 sierpnia 1920, Waręż 29 sierpnia 1920, Tyszowce 30 sierpnia 1920, Komarów 31 sierpnia 1920, Łaszczów 2 września 1920, Wakijów 5 września 1920, forsowanie Bugu 12 września 1920, Wojnicz 14 września 1920, Ołyka 19 września 1920, wypad za Słucz 1 października 1920, Korosteń 9-10 października 1920.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1921 dywizjon przegrupowany został z Łucka do rejonu Przemyśla, gdzie wszedł w skład III Brygady Jazdy. W pierwszej dekadzie czerwca 1921 jednostka przetransportowana została w rejon Wilna.

W 1938 otrzymał imię pułkownika Włodzimierza Potockiego i nazwę wyróżniającą „Lubelski”[5].

Dywizjon w kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 roku 3 dak pod dowództwem ppłk. Józefa Droby walczył w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii. Dywizjon posiadał trzy baterie i kolumnę amunicyjną.

Mobilizacja w dywizjonie ogłoszona została w nocy z 24 na 25 sierpnia 1939 roku. Wystąpiły problemy związane z brakiem odpowiedniego typu koni, uprzęży oraz wozów taborowych. Po 24 godzinach mobilizację zakończono. Dywizjon w składzie trzech baterii przegrupowano transportem kolejowym do Tomaszowa Mazowieckiego. Brygada wraz z dywizjonem została podporządkowana dowództwu Armii „Prusy". W nocy 2/3 września oddziały brygady zajęły rejon na północny wschód od Piotrkowa[4].

Do walki dywizjon przystąpił 3 września w rejonie Piotrkowa Trybunalskiego. W dniach 6-8 września osłaniał odwrót sił polskich na kierunku lasy Przysucha-Jedlińsk-Kozienice. Dywizjon w chaosie odwrotu odłączył się od macierzystej Brygady.

Od 8 do 9 września walczył na przedmościu przeprawy mostowej pod Świerżami Górnymi i wycofał się na wschodni brzeg Wisły po podejściu elementów niemieckiej 1 Dywizji Lekkiej. Następnie podporządkowany Oddziałowi rotmistrza Gwidona Salomona uczestniczył w walkach w rejonie Maciejowic. 2 bateria dywizjonu odeszła na wschód i walczyła na Lubelszczyźnie do 1 października 1939 r. Po 12 września pozostałe dwie baterie - 1 i 3 - zostały podporządkowane rozkazom dowódcy 13 DP, płk. Władysławowi Kalińskiemu i weszły w skład Zgrupowania 13 DP płk. Kalińskiego.

Po walkach z Niemcami (1 DP i czołgi z DPanc. "Kempf") nacierającymi od strony Garwolina i zdobyciu przez nich Łaskarzewa 15 września razem z 13 DP dywizjon odszedł w kierunku Warszawy. W marszu wraz z 13 DP, przez Wilgę, Ponurzycę, Osieck, Regut, Jabłonnę na wschód od Otwocka i Mlądz dywizjon 18 września dotarł do lasu koło Emowa. W nocy z 18 na 19 września 3 dak wraz z kolumną 13 DP przy próbie dojścia do warszawskiej Saskiej Kępy dywizjon dotarł do lasów koło Falenicy.

19 września pod Falenicą wraz z 13 dywizją prowadził zaciekły bój obronny przeciw niemieckiej 11 DP i czołgom z DPanc "Kempf". W ciężkim boju działa dywizjonu zadecydowały o twardości obrony i braku powodzenia wroga po 7 jego natarciach z różnych kierunków. Niemcy stracili m.in. 7 czołgów rozwalonych ogniem armat dywizjonu i baterii z 29 pal. Późnym wieczorem 19 września po decyzji o odejściu do stolicy, baterie 3 dak oddały ostatnie strzały, po czym rozbrojono działa. Żołnierze 3 DAK-u w niewielkiej liczbie doszli do Warszawy, inni na wschód i pod Wilno. Spora ich część dostała się do niewoli niemieckiej i sowieckiej. Kilku oficerów zginęło w dołach śmierci w sowietach.

Kadra 3 dak[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizjonu
  • kpt. / płk art. Stefan Trzebiński (1920 - V 1927 → dowódca 4 pap)
  • ppłk art. Fryderyk Hönl (od V 1927[6])
  • ppłk art. Jan Antoni Filipowicz (III 1929[7] – IV 1934 → komendant SPRArt.[8])
  • ppłk dypl. art. Aleksander Kędzior (IV 1934[8] – 1936)
  • ppłk dypl. art. Tadeusz Popławski
  • ppłk art. Józef Droba (1939)
Zastępcy dowódcy dywizjonu
  • kpt. Konstanty Kazimierz Ważyński (od 15 XII 1922[9])
Oficerowie dywizjonu

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna w marcu 1939 roku[2][a]:

  • dowódca dywizjonu – ppłk dypl. Tadeusz Popławski
  • I z-ca dowódcy – mjr Witold Płotnicki
  • adiutant – por. Bolesław Wieflowicz
  • lekarz medycyny – por. lek. Antoni Kopeć
  • lekarz weterynarii – mjr Mieczysław Woronkowicz
  • oficer zwiadowczy – por. Michał Rontz
  • II z-ca dowódcy [kwatermistrz] – kpt. Józef Szyszko
  • oficer mobilizacyjny – por. Jan Makowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Jan Drozdowicz
  • oficer gospodarczy – kpt int. Zygmunt Zachariasz Potopowicz
  • oficer żywnościowy – por. Czesław Jan Szwengruben
  • dowódca plutonu łączności – por. Jan Wawrzyniec Kowalski
  • dowódca baterii szkolnej – kpt. Stanisław Zygmunt Szczuka
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Marian Krukowicz-Przedrzymirski
  • dowódca 1 baterii – kpt. Stefan Jan Sporschill
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Florian Maitz
  • dowódca 2 baterii – por. Edward Partum
  • dowódca plutonu – por. Antoni Kuźmiński
  • dowódca 3 baterii – kpt. Stanisław Bolesław Bartkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Adolf Kuźnia
Obsada dywizjonu we wrześniu 1939
  • dowódca dywizjonu - ppłk Józef Droba
  • dowódca 1 baterii - kpt. Stefan Sporschill
  • dowódca 2 baterii - por. Edward Partum
  • dowódca 3 baterii - kpt. Stanisław Szczuka

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze dywizjonu odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[11]

Order Virtuti Militari
1 bateria dywizjonu
por. Zygmunt Bodek-Mirski
ppor. Stanisław Baruk
plut. Stanisław Biernacki
kpr. Stanisław Czarkowski
kan. Antoni Ciesielski
ppor. Stanisław Dziewiszek
ppor. Stanisław Dzieduszycki
kan. Franciszek Dymarski
ppor. Kazimierz Falewicz
por. Władysław Jan Jakubowski
por. Władysław Kołaczkowski
por. Józef Kwiatkowski
kpr. Ignacy Lewandowski
por. Tadeusz Lechnicki
kpr. Włodzimierz Łobarzewski
pchor. Jan Łomott
ppor. Lucjan Małachowski
kpr. Feliks Małuski
kpr. Antoni Michalski
por. Leon Mikołaj Nowosilski
por. Ludwik Pleszczyński
bomb. Michał Pędlowski
plut. Stanisław Rygiel
bomb. Marian Różycki
kan. Władysław Słabczyński
wchm. Stanisław Skóra
kan. Paweł Snitko
kpr. Józef Sztupka
mjr Stefan Trzebiński nr 3131[b]
ppor. Stanisław Trzciński
bomb. Stanisław Trzaskowski
pchor. Aleksander Zdanowicz
kpr. Świętosław Zwoliński

Symbole dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

3 lipca 1938, w Wilnie, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył jednostce sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wilna i ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej[12]. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937 nr 16, poz. 201. Na jego lewej stronie znajdował się wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, Świętej Barbary, godło Lublina, odznaka pamiątkowa dywizjonów artylerii konnej oraz napisy: Korostyszew, Ozierna, Łąszczów i Korosteń, Kadłubiska i Zasław, Artasów i Komarów.

Odznaka

Od 20 maja 1922 oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów.

Żurawiejka

"Z artylerii konnej dzieci, - najdzielniejszy jest dak trzeci."

"Ze strzelaniem jest w niezgodzie, - zna go stąd całe Podbrodzie."

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[10].
  2. „Krzyż zagubiony został w dniu 3 sierpnia 1921 r. w Górze Kalwarii albo też w drodze powrotnej do Warszawy”. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 35 z 3 września 1921 roku, s. 2.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  2. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 761.
  3. Galster 1975 ↓, s. 83.
  4. a b Giętkowski 2001 ↓, s. 67.
  5. Dobrowolski 2013 ↓, s. 46.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 57 z 20 grudnia 1922 roku, s. 928.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  11. Górecki 1929 ↓, s. 32.
  12. Satora 1990 ↓, s. 312-313.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]