1 Dywizjon Artylerii Konnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
1 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 23 lutego 1919
Patron Józef Bem
Tradycje
Święto 19 marca[a]
Dowódcy
Pierwszy ppłk Leon Dunin-Wolski
Ostatni ppłk Tadeusz Pietsch
Organizacja
Dyslokacja garnizon Warszawa
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość Mazowiecka Brygada Kawalerii
Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
Mazowiecka BK w 1938

1 Dywizjon Artylerii Konnej im. gen. Józefa Bema (1 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Dywizjon stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr I[2] w garnizonie Warszawa, w „koszarach imienia generała Józefa Bema” przy ulicy 29 Listopada (wcześniej ulica Huzarska).
Był organicznym pododdziałem artylerii: 1 pułku artylerii konnej (1921)[3], I Brygady Jazdy (1921–1924), 2 Dywizji Kawalerii (1924–1937) i Mazowieckiej Brygady Kawalerii (1937–1939).
Pod względem fachowego wyszkolenia podporządkowany był dowódcy 1 Grupy Artylerii.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

29 lipca - 3 sierpnia 1920
Bitwa komarow 1920.png

18 grudnia 1918 w Warszawie zorganizowana została 1 bateria artylerii konnej. W jej skład włączony został:

25 lutego 1919 w Warszawie przystąpiono do formowania dowództwa I dywizjonu artylerii konnej oraz 2 baterii.

30 lipca 1919 ze składu dywizjonu wyłączona została 2 bateria, jako zalążek II dak. Dotychczasowy pluton kadrowy I dak rozwinięty został w baterię.

20 września 1920 w Warszawie por. Stanisław Kopański rozpoczął formować 3 baterię. Przed zakończeniem jej organizacji została włączona do VI dak. Nowa 3 bateria utworzona została w lipcu 1920 r. przez baterię zapasową artylerii konnej nr 2 w Górze Kalwarii. Po zakończeniu demobilizacji dywizjon przyjął organizację pokojową: dowództwo dywizjonu, trzy baterie i Kadra baterii zapasowej 1 dywizjonu artylerii konnej, która stacjonowała w Górze Kalwarii.

W 1926 nadano dywizjonowi imię gen. Józefa Bema[4].

Mobilizacja dywizjonu w 1939[edytuj | edytuj kod]

Józef Zachariasz Bem
Armata wz. 02 po przekalibrowaniu stanowiła podstawowe uzbrojenie dywizjonu

W sierpniu 1939 roku dywizjon odbywał w okolicach Wyszkowa ćwiczenia z Mazowiecką Brygadą Kawalerii. 24 sierpnia o 5:00 zarządzono mobilizację. Dywizjon został przeniesiony do Imielina. 26 sierpnia 1 dak odmaszerował w rejon na północ od Przasnysza, do miejsca koncentracji Mazowieckiej Brygady Kawalerii. 31 sierpnia wraz z brygadą zajął stanowiska na wschód od Mławy, na prawym skrzydle Armii „Modlin”[5].

W czasie mobilizacji dywizjon sformował:
w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym:

I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • uzupełnienie marszowe dla szwadronu pionierów nr 2
  • uzupełnienie marszowe dla szwadronu łączności nr 1
  • pluton marszowy 1 dywizjonu artylerii konnej
  • pluton marszowy 9 dywizjonu artylerii konnej
  • pluton marszowy 11 dywizjonu artylerii konnej

II rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Ośrodek Zapasowy Artylerii Konnej nr 1 Mińsk Mazowiecki

Z pozostałości dywizjonu sformowano 2 września dodatkową baterię, która wzięła udział w obronie Warszawy, pod dowództwem kpt.Stanisława Koziki.

Działania dywizjonu w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie Mazowieckiej BK. W jego skład wchodziły cztery baterie artylerii konnej (organizacja dak na stopie wojennej).

31 sierpnia wraz z brygadą zajął rejon wyjściowy na wschód od Mławy, na prawym skrzydle Armii „Modlin”[5]. Dywizjon przygotował zakryte stanowiska ogniowe. Tam opracowano ognie typowe dla prowadzenia obrony stałej. W czasie prac przygotowawczych do przyszłych działań określono dokładnie cele, wstrzelano nastawy do wybranych charakterystycznych punktów terenowych, umożliwiających już w czasie działań bojowych szybkie poprawianie ogni oraz stawianie zapór ogniowych na odcinkach zagrożenia. Były to niezbędne czynności, zwłaszcza w przewidywaniu walki z bronią pancerną[6].

Szeroki pas obrony Mazowieckiej Brygady Kawalerii wymusił podział artylerii baterii 1 dywizjonu artylerii konnej do poszczególnych pułków kawalerii. Do 11 pułku ułanów przydzielono 4 baterię, do 3 batalionu strzelców – 3 baterię, do 7 pułku ułanów – 2 baterię, a do 1 pułku szwoleżerów – 1 baterię. Baterie te działać miały jako artyleria bezpośredniego wsparcia, na rzecz wspieranych pododdziałów. Taki podział artylerii pozbawił dowódcę całości walczącego zgrupowania odwodu ogniowego, co w zasadniczy sposób utrudniało dowodzenie[7].

Kadra dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizjonu
Zastępcy dowódcy dywizjonu (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
Oficerowie dywizjonu

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna w marcu 1939 roku[13][c]
  • dowódca dywizjonu – ppłk Władysław Kaliszek
  • I zastępca dowódcy – mjr Zygmunt Fischer
  • I zastępca dowódcy (dubler) – mjr kontr. Dawid Kutateładze
  • adiutant – kpt. Wacław Skórzewski
  • lekarz medycyny – kpt lek. Jan Zakrzewski
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Julian Jan Kapliński
  • oficer zwiadowczy – por. Bohdan Piątkowski
  • II z-ca dowódcy [kwatermistrz] – kpt. adm. (art.) Mieczysław Anastazy Kamiński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Zygmunt August Kuroczycki
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Antoni Łotuszka
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Andrzej Zieliński
  • oficer żywnościowy – por. Czesław Walczyński
  • dowódca plutonu łączności – por. Stefan Wójcicki
  • oficer plutonu – ppor. Hipolit Krajewski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Walenty Rakowski
  • z-ca dowódcy – kpt. Jerzy Stypułkowski
  • dowódca plutonu – por. Józef Wincenty Łukaszewicz
  • dowódca 1 baterii – kpt. Ryszard Niewiarowski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Tomasz Herse
  • dowódca 2 baterii – kpt. Ryszard Radzikowski
  • dowódca plutonu – por. Władysław Witold Małkowski
  • dowódca 3 baterii – kpt. Jan Kostka
  • dowódca plutonu – ppor. Jędrzej Franciszek Ksawery Święcicki
  • dowódca 4 baterii – kpt. Leonard Kazimierz Skarżyński
  • dowódca plutonu – por. Mieczysław Sokołowski
Obsada personalna dywizjonu we wrześniu 1939

Dowództwo

  • dowódca dywizjonu – ppłk Tadeusz Pietsch
  • adiutant – kpt. Wacław Skórzewski († 14 IX 1939)
  • oficer zwiadowczy – kpt. Jerzy Stypułkowski
  • oficer obserwacyjny – por. rez. Tadeusz Kubalski
  • oficer gospodarczy – ppor. rez. Józef Skórnicki
  • oficer żywnościowy – por. Czesław Walczyński
  • lekarz – kpt. lek. Jan Zakrzewski († IV 1940 na Ukrainie)
  • lekarz weterynarii – por. rez. lek. wet. Stanisław Nowakowski

1 bateria

  • dowódca – kpt. Ryszard Niewiarowski († 13 IX 1939)

2 bateria

  • dowódca – kpt. Ryszard Radzikowski († 26 IX 1939)
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. mgr Józef Maria Koschembar-Łyskowski
  • oficer ogniowy – por. rez. Adam Raczyński († z ran 24 IX 1939)
  • dowódca plutonu – ppor. rez. Robert Karol Tauschiński

3 bateria

  • dowódca – por. Mieczysław Sokołowski

4 bateria

  • dowódca – kpt. Leopold Skarżyński (do 11 IX)
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. inż. Jan Stanisław Załęski († 1 VIII 1944 w Warszawie)
  • oficer ogniowy – por. rez. inż. Kazimierz Lenczewski-Samotyja
  • dowódca plutonu – por. rez. Józef Rumel
  • dowódca plutonu – ppor. rez. Henryk Frej

pluton łączności

  • dowódca – ppor. Hipolit Krajewski

kolumna amunicyjna

  • dowódca – por. rez. Stanisław Lis

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze dywizjonu odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[15] (dekret Naczelnego Wodza L. 11434–V.M. z 3 lutego 1922 roku[16][17])

Order Virtuti Militari
Trąbka 1 baterii
por. Leon Czenze nr 3091
płk Leon Dunin-Wolski
pchor. Ksawery Floryanowicz
kan. Wacław Gabryś
por. Wincenty Herse (†18 XI 1923[18])
mjr Leon Hózman-mirza-Sulkiewicz nr 3086
plut. Kazimierz Jasiński
kpr. Stanisław Jarocki
ppor. Kazimierz Józefowicz
kpr. Tadeusz Karszo-Siedlewski
por. Stanisław Kopański nr 2237
plut. Czesław Kopyciński
wchm. Roman Kozłowski
por. Józef Kwiatkowski
plut. Roman Kwieciński
por. Bohdan Krzyżanowski
kan. Józef Langner
por. Kazimierz Leśniewski
plut. Adam Łuczak
ppor. Marian Majewski
kpr. Wacław Majewski
mjr Czesław Makowski nr 432
kan. Feliks Mizera
kpr. Bogusław Nowak
kpr. Aleksander Niedbalec nr 3916[19]
kan. Stefan Ochorowicz
bomb. Józef Pęda
plut. Zbigniew Płudowski
kan. Władysław Prosowski
por. Józef Sarnecki
plut. Zbigniew Sokołowski
kpr. Bolesław Stankiewicz
plut. Aleksander Sulewski
kpr. Stanisław Szwelnis
bomb. Bolesław Trel
pchor. Zygmunt Wojewódzki
ppor. Władysław Zawadzki
plut. Władysław Żurkowski nr 3097

Symbole dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

24 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 1 dywizjonu artylerii konnej imienia generała Józefa Bema[20]. 26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył jednostce sztandar ufundowany przez mieszkańców stolicy[21].

Odznaka pamiątkowa

Od 20 maja 1922 oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów.

Żurawiejka
"Dzielni chłopcy, choć nicponie, – w pierwszym konnym dywizjonie."
"Dawniej był to dak bojowy, – dziś jest zakład pogrzebowy."

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dzień patrona - gen. Józefa Bema[1].
  2. Ppłk art. Tadeusz Pietsch (ur. 28 września 1895 roku) był odznaczony Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) i Srebrnym Krzyżem Zasługi. W marcu 1939 roku pełnił służbę w składzie osobowym inspektora armii gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego na stanowisku oficera komisji regulaminowej[11].
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 80.
  2. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  3. Giętkowski 2001 ↓, s. 67.
  4. Dobrowolski 2013 ↓, s. 46.
  5. a b Giętkowski 2001 ↓, s. 269.
  6. Giętkowski 2001 ↓, s. 205–206.
  7. Giętkowski 2001 ↓, s. 208.
  8. „Dziennik Personalny” (R.1, Nr 46), MSWojsk, 1 grudnia 1920, s. 1289.
  9. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 29 z 26.07.1926 r.
  10. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 13 z 09.12.1932 r.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 161, 417.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 955.
  13. a b c Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 760.
  14. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  15. Floryanowicz 1929 ↓, s. 29.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 105-106.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 231, tu podano numer i datę wydania dekretu.
  18. Ś.p. por. Herse Wincenty. „Polska Zbrojna”. 319, s. 4, 1923-11-21. Warszawa. 
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 231.
  20. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 14 grudnia 1937 roku, poz. 198.
  21. Satora 1990 ↓, s. 308.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]