3 Pułk Ułanów Śląskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 3 Pułku Ułanów Śląskich. Zobacz też: 3 Pułk Ułanów.
3 Pułk Ułanów Śląskich
Ilustracja
Znak pancerny i proporczyk
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1917
Rozformowanie 1947
Nazwa wyróżniająca „Dzieci Warszawy”
„Śląskich”
Patron nie posiadał
Tradycje
Święto 14 czerwca
Nadanie sztandaru 16 października
Rodowód 3 Pułk Ułanów (1806-1813)
3 Pułk Ułanów (1815-1831)
Kontynuacja 15 Wielkopolska Brygada Kawalerii Pancernej[1]
Dowódcy
Pierwszy płk Zygmunt Łempicki
Ostatni płk Jerzy Anders
Działania zbrojne
I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Tarnowskie Góry
Chieti (XII 1945)[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość V Brygada Jazdy
5 Samodzielna Brygada Kawalerii
Krakowska Brygada Kawalerii
Kawalerzyści w barwach 3 Pułku Ułanów Śląskich
Atak 3 puł pod Słuckiem 10 sierpnia 1919
29 lipca – 3 sierpnia 1920
Pułk walczył w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii
Bitwa tomaszow lub 1.png
gen. Zygmunt Łempicki w mundurze rosyjskim, pierwszy dowódca 3 Pułku Ułanów Śląskick
grób Zygmunta Łempickiego na Powązkach

3 Pułk Ułanów Śląskich (3 puł) – pułk kawalerii Wojska Polskiego II RP i broni pancernej PSZ na Zachodzie.

Pułk nawiązywał do tradycji 3 Pułku Ułanów Księstwa Warszawskiego i 3 Pułku Ułanów Królestwa Kongresowego.

3 Pułk Ułanów I Korpusu Polskiego 1917-1918[edytuj]

3 Pułk Ułanów powstał w listopadzie i grudniu 1917 roku w składzie I Korpusu Polskiego. Następnie współdziałał z 1 Dywizją Strzelców Polskich. 3 lipca 1918 roku został rozformowany.

W skład 3 Pułku Ułanów weszły następujące pododdziały jazdy:

  • szwadron rotmistrza Cypriana Bystrama wydzielony ze składu Samodzielnej Brygady Gwardii, jako 1 szwadron,
  • oddział podrotmistrza Jana Reliszko z 13 Dywizji Kawalerii (rosyjskiej), jako 2 szwadron,
  • oddziały z 5 i 14 Dywizji Kawalerii (rosyjskiej), jako 3 szwadron rotmistrza Mikołaja Koiszewskiego,
  • oddział rotmistrza Konstantego Plisowskiego, jako 4 szwadron,
  • szwadron rotmistrza Władysława Dąbrowskiego z Zapasowego Pułku w Syzraniu, jako 5 szwadron rotmistrza Zygmunta Broniewskiego,(14.02.1918 do 24.06.1918; 5 szwadronem dowodził rotmistrz Władysław Dąbrowski)
  • oddziały rotmistrza Stefana Strzemieńskiego, jako 6 szwadron,
  • szwadron z dywizjonu pułkownika Wysockiego, jako 7 szwadron rezerwowy.

Pułk 3 Ułanów Dzieci Warszawy 1918-1921[edytuj]

13 października 1918 roku w Warszawie pułkownik Stefan Strzemieński przystąpił do organizacji pułku ułanów. Odtworzony został już w listopadzie 1918 w Warszawie, a jeden z jego szwadronów sformowano w Zagłębiu Dąbrowskim. Poszczególne jego szwadrony brały udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie, Sosnowcu i Dąbrowie Górniczej.

W styczniu 1919 roku dwa szwadrony pułku skierowane zostały na front do Małopolski Wschodniej, gdzie prowadził walki z wojskami ukraińskimi. Następnie od kwietnia 1919 już całością sił wziął udział w zagonie na Łuniniec i w walkach o Mińsk. W działaniach na Białorusi pułk uczestniczył do maja 1920 roku.

Następnie w składzie 3 Armii dowodzonej przez generała Edwarda Rydza-Śmigłego wziął udział w wyprawie kijowskiej przeciwko oddziałom bolszewickim. Początkowo stanowiąc jej straż przednią a od momentu rozpoczęcia odwrotu przez 3 Armię straż tylną. Stoczył krwawe walki m.in. pod Nową Heblą, Kniahininem.

Następnie wziął udział w polskiej kontrofensywie w składzie IV Brygady Jazdy staczając w dniach 15-16 sierpnia 1920 ciężką walkę pod Cycowem. Po bitwie wziął udział w pościgu za wojskami przeciwnika na kierunku Biała PodlaskaBiałystokAugustów. W rejonie Augustowa doszło do walk z wojskami litewskimi.

Pułk wziął tam udział w bitwie nad Niemnem, a po zawarciu rozejmu pozostał na linii demarkacyjnej do połowy 1921 roku.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

16 października 1921 roku pułk otrzymał sztandar oraz miano „Dzieci Warszawy”. Nazwa ta, przyznana przez Radę Narodową Miasta Stołecznego Warszawy, nie została oficjalnie uznana przez Ministerstwo Spraw Wojskowych.

W tym samym roku, po wprowadzeniu w życie pokojowej organizacji jazdy, pułk został włączony w skład V Brygady Jazdy.

W czerwcu 1922 roku pułku uczestniczył w przejmowaniu części Górnego Śląska przyznanego po plebiscycie. W 1922 roku pułk skierowany został do swego pokojowego garnizonu w Tarnowskich Górach, w którym stacjonował do 1939 roku. W 1924 roku szwadron zapasowy pułku został dyslokowany z Warszawy do Bochni, a w 1926 roku 3 szwadron do Pszczyny.

W latach 1924-1937 pułk wchodził w skład 5 Samodzielnej Brygady Kawalerii, a w latach 1937-1939 w skład Krakowskiej Brygady Kawalerii.

W 1938 roku na wniosek Sejmu Śląskiego pułk otrzymał nazwę wyróżniającą „Ułanów Śląskich”.

Udział w kampanii wrześniowej 1939[edytuj]

Pułk wziął udział w kampanii wrześniowej w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii (Armia „Kraków”).

1 września 1939 roku pułk wzmocniony 3 batalionem Obrony Narodowej „Tarnowskie Góry” zajmował pozycje osłonowe na północ od Tarnowskich Gór na linii Kalety – Koszęcin. Natomiast 3 szwadron 3 Pułku Ułanów, 1 września 1939 r. brał udział w walkach pod Bożą Górą[3][4]. W dniach 1-2 września pułk prowadził ciężkie walki z oddziałami niemieckiej 2 Dywizji Lekkiej. 3 września, w związku z ogólnym położeniem całej Armii „Kraków”, rozpoczął odwrót w kierunku Pińczowa. 6 września pułk zajął pozycje obronne między Pińczowem a Buskiem, a następnego dnia w rejonie miejscowości Chotel Czerwony osłaniał kierunek Wiślicy. 8 września przekroczył Wisłę i podjął marsz w kierunku Baranowa, gdzie zajmuje pozycję broniąc przeprawy na Wiśle. Następnie wszedł w skład Grupy Operacyjnej gen. Sadowskiego i 12 września ubezpieczał ją w rejonie Tarnobrzega. 16 września pułk wziął udział w walkach o Tarnogród i nad rzeką Tanwią, a także w próbie opanowania Tarnawatki. 19 września pułk został rozbity w rejonie miejscowości Rogoźno, a jego dowódca został ranny. 20 września resztki pułku wraz z całą Krakowską Brygadą Kawalerii skapitulowały w lesie koło miejscowości Ulowo.

3 Pułk Ułanów Śląskich Armii Krajowej[edytuj]

Pułk odtworzony został w 1944 roku, w konspiracji, w ramach Armii Krajowej, w rejonie Miechowa i Częstochowy, jako dywizjon w składzie 106 Dywizji Piechoty AK Ziemi Miechowskiej. Rozwiązanie pułku nastąpiło 19 stycznia 1945 roku w związku z rozkazem o rozwiązaniu Armii Krajowej. Nie są znane działania bojowe jednostki.

  • Dywizjon 3 Pułku Ułanów Śląskich kryp. „Kwiaciarnia”
  • 1 szwadron kryp. „Tulipan”
  • 2 szwadron kryp. „Malwa”
  • 3 szwadron kryp. „Petunia”

3 Pułk Ułanów Śląskich PSZ na Zachodzie[edytuj]

Kolejne odtworzenie 3 Pułku Ułanów Śląskich miało miejsce 21 sierpnia 1944 roku w miejscowości San Basilio we Włoszech. Był to już pułk pancerny wchodzący w skład 14 Wielkopolskiej Brygady Pancernej. Powstał głównie z rozwinięcia skadrowanego pułku rozpoznawczego 7 Dywizji Piechoty.

Pułk nie wziął udziału w działaniach bojowych. Po przyjeździe do Wielkiej Brytanii rozmieszczony został w Strood Park k. Londynu, Greater London. Od maja 1947 roku przebywał w Slinford, Sussex[5]. Ostatnie święto pułkowe w mundurach, ale już przy znacznie uszczuplonych stanach, obchodzono 14 czerwca 1947 roku. We wrześniu 1948 pułk został rozformowany[5].

Obsada personalna w 1945 roku

Odznaka brygady
  • dowódca pułku – ppłk Jerzy Anders[6]
  • zastępca dowódcy pułku – mjr Jan Zapolski
  • adiutant – por. Stanisław Drelinkiewicz
  • kwatermistrz – por. Kazimierz Żehaluk
  • oficer łączności – ppor. Józef Bienkiewicz
  • kapelan – ks. Roman Duda
  • lekarz pułku – ppor. lek. Jerzy Nowakowski
  • dowódca szwadronu dowodzenia – rtm. Kazimierz Czekalski
  • dowódca 1 szwadronu – por. Ryszard Cieśliński
  • dowódca 2 szwadronu – por. Władysław Kaniak
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Kazimierz Chomiński
  • dowódca szwadronu rozpoznawczego – por. Janusz Kisielewski

Śląscy ułani[edytuj]

Dowódcy pułku:

Zastępcy dowódcy pułku:

  • ppłk kaw. Stanisław Laudański (15 V 1925 – 11 III 1926 → Dep. X Przem. Woj. M.S.Wojsk.)
  • mjr kaw. Adam Bogoria-Zakrzewski (p.o. 11 III 1926)
  • ppłk kaw. Tadeusz Seeliger-Reklewski (do 27 IV 1929 → zastępca dowódcy 3 psk)
  • mjr / ppłk dypl. kaw. Karol Krzysztof Bokalski (27 IV 1929 – 23 III 1932 → zastępca szefa Dep. Kaw. M.S.Wojsk.)

Oficerowie pułku:

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 1-go pułku ułanów” s. 46-47

  • st. uł. Aleksander Andrzejczak
  • plut. Franciszek Barczyk
  • rtm. Mieczysław Borkowski
  • rtm. Zygmunt Broniewski
  • ppłk Cyprian Bystram
  • uł. Kazimierz Chłystek
  • st. uł. Władysław Chodyko
  • st. uł. Wojciech Czarkowski
  • kpr. Stanisław Czarnecki
  • st. uł. Bohdan Czerepowicki
  • ppor. Bohdan Dobrzyński
  • st. uł. Jan Drjański
  • pchor. Edward Drozdowski
  • plut. Feliks Dutkiewicz
  • plut. Bronisław Dzikowski
  • uł. Ludwik Ejer
  • rtm. Tadeusz Falewicz
  • kpr. Franciszek Gall
  • plut. Ignacy Gargul
  • kpr. Kazimierz Gauthier
  • por. Stefan Gedroyć-Matuszewicz
  • uł. Antoni Giwojno
  • uł. Józef Gołębiowski
  • uł. Witold Gorayski
  • uł. Józef Gosławski
  • wchm. Jan Górski
  • plut. Edward Grabowski
  • ppor. Stanisław Horwatt
  • plut. Jerzy Houwałt
  • kpr. Mieczysław Hurczyn
  • uł. Jan Kamler
  • st. uł. Zbigniew Karłowski
  • rtm. Tadeusz Kobylański
  • kpr. Bolesław Kaczorowski
  • plut. Alfons Kondracki
  • rtm. Ignacy Kowalczewski
  • plut. Ignacy Kowalski
  • mjr Czesław Kozierowski
  • uł. Marian Krawczyk
  • rtm. Tadeusz Krupski
  • rtm. Stanisław Kruszewski
  • uł. Roman Kucharski
  • rtm. Ludwik Kuczyński
  • plut. Zygmunt Kupiś
  • plut. Jerzy Kuściński
  • plut. Stefan Łabęcki
  • gen. Zygmunt Łempicki
  • rtm. Michał Masłowski
  • kpr. Karol Miller
  • ppor. Zygmunt Minter
  • wchm. Jan Myszkowski
  • uł. Henryk Nakoniecznikoff
  • st. uł. Jan Narkiewicz
  • kpr. Władysław Nowak
  • plut. Zygmunt Olszewski
  • st. uł. Stanisław Osuch
  • kpr. Józef Paduch
  • st. uł. Aleksander Pankowski
  • kpr. Andrzej Pawlak
  • st. uł. Aleksander Pawlicki
  • plut. Edward Pątkowski
  • st. uł. Włodzimierz Podwysocki
  • pchor. Jerzy Popławski
  • mjr Witosław Porczyński
  • plut. Bohdan Przyłuski
  • rtm. Stanisław Radziwiłł
  • plut. Władysław Rembek
  • kpr. Mieczysław Rycharski
  • kpr. Narcyz Rychłowski
  • uł. Maksym Rzeczkowski
  • wchm. Adam Siciński
  • mjr Marian Słoniński
  • pchor. Edward Śniegocki
  • płk Stefan Strzemieński
  • uł. Marian Świętochowski
  • uł. Józef Świrko
  • wchm. Józef Szczawiński
  • kpr. Stanisław Szcześniak
  • por. Stanisław Szczucki
  • uł. Czesław Trojan
  • uł. Józef Tyczyński
  • st. uł. Ryszard Wasilewski
  • uł. Tadeusz Więckowski
  • rtm. Zbigniew Wielowieyski
  • pchor. Józef Wścisłowicz
  • plut. Jan Zapolski
  • plut. Ryszard Zacharewicz
  • por. Tomasz Zawadzki
  • por. Aleksander Zawisza
  • uł. Franciszek Żmijewski
  • kpr. Franciszek Żyjewski

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
Pułk posiadał dwa sztandary. Pierwszy został ofiarowany przez Polonię amerykańską i znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Drugi sztandar, ufundowany przez mieszkańców Warszawy, został wręczony 16 października 1921 roku przez Józefa Piłsudskiego. Losy tego sztandaru, który uczestniczył w walkach pułku w 1939 roku nie są znane[7].

Odznaka pamiątkowa pułku

Odznaka pamiątkowa
30 stycznia 1923 roku Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Kazimierz Sosnkowski zezwolił na noszenie na mundurze zatwierdzonej przez niego odznaki pamiątkowej 3 puł[c]. Odznaka o wymiarach 33x30 mm ma kształt regularnego prostokąta z nałożonym wieńcem dębowym. Pośrodku na listewce ażurowa litera „U” i numer pułku „3”. W narożnikach prostokąta wpisano daty „1807", „1831”, „1917" i „1918”. Odznaka wieloczęściowa – ażurowa, wykonana w tombaku srebrzonym. Autorem projektu odznaki był dowódca pułku, pułkownik Cyprian Bystram, a wykonawcą Mojżesz Nelken i Rubin Krajkemann z Warszawy[8].

Święto pułkowe
Datę święta pułkowego zmieniano trzykrotnie. Po raz ostatni w 1938 roku.

  • 16 października w rocznicę wręczenia sztandaru i nadania nieoficjalnej nazwy wyróżniającej w 1921 (w tym dniu święto obchodzono w latach 1922–1927)
  • 23 września w rocznicę zdobycia mostu na Niemnie pod Druskiennikami w 1920 roku (w tym dniu święto obchodzono w latach 1928-1937)
  • 14 czerwca w rocznicę nocnego wypadu i zdobycia miasteczka Łokiszyn vel Łohiszyn w 1919 roku.
Prop 3pul.png

Barwy
Proporczyk żółto-biały,

Otok żółty.png otok żółty[9]

Spod 3pszw.png szasery ciemnogranatowe, lampasy żółte, wypustka żółta

Prop dow 3pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 3pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 3pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 3pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 3pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 3pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 3pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka

Za pogrzebem szarżą leci
To ułanów jest pułk trzeci.
Śpi spokojnie każda mama,
gdy ma syna u Bystrama
Z adiutantów i malarzy,
Trzeci pułk karawaniarzy.
Dupa w siodle, czoło w chmurach,
To jest pułk w Tarnowskich Górach.

W kwietniu 2007 roku Publiczne Gimnazjum Nr 4 w Tarnowskich Górach otrzymało imię 3 Pułku Ułanów Śląskich.

Uwagi

  1. Cyprian Bystram od 9 kwietnia 1919 roku dowodził pułkiem w zastępstwie płk. Strzemieńskiego, któremu powierzano dowodzenie grupami taktycznymi.
  2. Czesław Kozierowski pełnił obowiązki dowódcy pułku od sierpnia do października 1920 roku, kiedy mjr Bystram dowodził Brygadą „A” w Grupie Operacyjnej pułkownika Nieniewskiego.
  3. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z 30 stycznia 1923 roku, poz. 43.

Przypisy

  1. Lech Wyszczelski, Dariusz Radziwiłłowicz: Powstania śląskie. Warszawa: Czasopisma Wojskowe, 1996.
  2. Żak 2014 ↓, s. 129.
  3. Janusz Ryt, Bitwa pszczyńska 1939, Pszczyna 2007
  4. Piotr Hojka, Wodzisław Śląski w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011
  5. a b Żak 2014 ↓, s. 353.
  6. Obsada personalna podana za: Lance do boju. Szkice historyczne z dziejów jazdy wielkopolskiej X wiek – 1945 r.. s. 363 – 365.
  7. Satora 1990 ↓, s. 1188-189.
  8. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 167.
  9. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku

Bibliografia[edytuj]

  • Bohdan Dobrzyński, Zarys historii wojennej 3-go Pułku Ułanów, Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, Warszawa 1929.
  • Tadeusz Jeziorowski: Wielkopolska kawaleria pancerna i zmotoryzowana w Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W: Bogusław Polak: Lance do boju. Szkice historyczne z dziejów jazdy wielkopolskiej X wiek – 1945 r.. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986. ISBN 8303013734.
  • Cezary Leżeński, Zostały tylko ślady podków, Książka i Wiedza, Warszawa 1984, ​ISBN 83-05-11122-9​.
  • Jan Przemsza-Zieliński, Księga wrześniowej chwały pułków śląskich, tom I, Krajowa Agencja Wydawnicza, Katowice 1989, ​ISBN 83-03-02883-9​.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
  • Jakub Żak: Nie walczyli dla siebie. Powojenna odyseja 2 Korpusu Polskiego. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2014. ISBN 978-83-7399-621-2.