56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej. Zobacz też: 56 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 56.
56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wielkopolskiej
Tradycje
Święto 3 czerwca
Nadanie sztandaru 1920 i 1929
Rodowód 2 Pułk Strzelców Wielkopolskich
Kontynuacja batalion dowodzenia 17 BZ
Dowódcy
Pierwszy ppor. Antoni Nieborak
Ostatni płk Wojciech Tyczyński
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Krotoszyn
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 1 Dywizja Strzelców Wielkopolskich
14 Dywizja Piechoty
25 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Bitwa o granice 1920.png

56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej (56 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

W czasie powstania wielkopolskiego pułk wchodził w skład 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. W czasie wojny z bolszewikami walczył w składzie 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej. Od 1921 roku należał do 25 Dywizji Piechoty[1].

W okresie pokoju pułk stacjonował w garnizonie Krotoszyn[2]. 19 czerwca 1937 roku Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom 56 pp w Krotoszynie nazwę „Koszary imienia Generała Mariana Langiewicza”[3].

 Osobne artykuły: KoszaryMarian Langiewicz.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

16 lutego 1919 roku, po podpisaniu przez Niemcy rozejmu w Trewirze, kończącego formalnie walki na froncie wielkopolskim, utworzono z oddziałów powstańczych Grupy Zachodniej 2 pułk Strzelców Wielkopolskich pod dowództwem podporucznika Antoniego Nieboraka. Dzień 16 marca 1919 roku należy przyjąć jako datę powstania 2 pułk Strzelców Wielkopolskich. Pułk liczył 15 oficerów, 216 podoficerów i 2440 strzelców.

3 maja 1919 roku generał piechoty Józef Dowbor–Muśnicki rozkazem dziennym nr 119 zatwierdził dzień 8 maja (św. Stanisława) świętem pułkowym dla 2 pułku Strzelców Wielkopolskich.

10 grudnia 1919 1 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 14 Dywizję Piechoty Wielkopolskiej, której podporządkowana została I Brygada Strzelców Wielkopolskich – XXVII Brygada Piechoty, pod dowództwem gen. ppor. Michała Milewskiego (sierpień 1919-wrzesień 1921). W skład tejże brygady został wcielony: 2 pułk Strzelców Wielkopolskich przemianowany na 56 pułk piechoty Wielkopolskiej.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

24 grudnia 1920 roku Pułk został załadowany na transport kolejowy i skierowany przez Warszawę do Wielkopolski: dowództwo, I i II bataliony do Wrześni, a III batalion do Śrem[4]. Następnie pułk przeszedł z organizacji wojennej na pokojową. Zorganizowany został według francuskiego wzoru trójkowego (zlikwidowano czwarte kompanie i plutony) i został skierowany do Krotoszyna. 56 pułk piechoty Wielkopolskiej wraz z 29 pułkiem Strzelców Kaniowskich (z Kalisza), 60 pułkiem piechoty Wielkopolskiej (z Ostrowa Wielkopolskiego) oraz 25 pułkiem artylerii lekkiej 22 sierpnia 1921 roku utworzył 25 Dywizję Piechoty w Kaliszu.

W okresie międzywojennym 56 pp brał udział w wielu ważnych wówczas wydarzeniach. Od listopada 1922 roku do kwietnia 1923 roku pełnił służbę asystencyjną w Małopolsce Wschodniej. W okresie przewrotu majowego krotoszyniacy udali się do Warszawy aby walczyć po stronie rządowej. Złożony tylko z żołnierzy starszego rocznika (22 oficerów i 427 szeregowych) pułk wyruszył 13 maja 1926 roku w kierunku Warszawy. Po wielu perturbacjach udało się dotrzeć do stolicy gdzie wraz z 68 pp i 14 pap utworzono grupę gen. Michała Żymierskiego. O małym zaangażowaniu w walki świadczy, że straty 56 pp w czasie przewrotu majowego były minimalne (1 oficer został ranny).

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 56 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[5].

Również w czasie kryzysu czechosłowackiego zaangażowany był krotoszyński pułk piechoty. Poszczególne pułki 25 DP wystawiły po jednym batalionie złożonym z żołnierzy starszego rocznika oraz rezerwistów powołanych na ćwiczenia. Krotoszyńskim pododdziałem dowodził mjr Edmund Kabza. Dowództwo nad zbiorczym pułkiem 25 DP objął dowódca 56 pp płk Wojciech Jan Tyczyński. 28 września 1938 roku wyjechano na Zaolzie. Po wykonaniu zadania przed Bożym Narodzeniem wrócono do macierzystych koszar.

Orkiestra pułkowa

Orkiestra 56 pułku piechoty zorganizowana została w Grodzisku Wielkopolskim pod komendą Ochli, na mocy rozkazu Dowództwa Głównego 24 marca 1919. Kolejnymi kapelmistrzami byli: por. kplm. Stefan Wastak (1921-1927), por. kplm. Władysław Sadowski (1927-1937) i ppor. kplm. Hipolit Wołoszanowski (1937-1939).

Obok orkiestry działał w Krotoszynie przy 56 pp również chór żołnierski, prowadzony przez kplm. Sadowskiego oraz teatr garnizonowy. Teatr powstał w styczniu 1936, a już 1 marca wystawił pierwszy spektakl – komedię Czar munduru. Prezesem zarządu teatru i chóru był mjr. dypl. Aleksander Ruchaj-Taczanowski, reżyserami por. Kantorowicz i Waleriana Łania.

Działania w wojnie obronnej 1939[edytuj | edytuj kod]

Bitwa lomianki 1939.png

Wojna polsko-niemiecka dla 56 pułku piechoty Wielkopolskiej pod dowództwem płka Wojciecha Tyczyńskiego rozpoczęła się 1 września 1939 r. wraz z przekroczeniem o godzinie 4:00 rano granicy państwowej przez 183 pułk landwehry na odcinku: Bestwin (Rayman) – Zduny (Pawlak) – Chachalnia (Łukowiak) – Sulmierzyce (Kubicki) – Uciechów (Cichoń). Próby przełamania dobrze zorganizowanej obrony i zdobycie Krotoszyna przez wojska niemieckie w pierwszym dniu wojny się nie powiodły. W wyniku ogólnie niekorzystnej sytuacji militarnej w Wielkopolsce 56 pułk piechoty, działając w systemie obrony 25 Dywizji Piechoty gen. Franciszka Altera, musiał opuścić pozycje obronne pod Krotoszynem. Następnego dnia pododdziały tego pułku wraz z dowódcą, zajęły pozycje nad rzeką Prosną, wzmacniając ugrupowanie obronne Armii Poznań gen. Tadeusza Kutrzeby. Pułk brał udział w bitwie nad Bzurą. "Dzień chwały" pułku przypada na 16 września, kiedy to pod Adamową Górą w walkach z 4 DP. zniszczono 32 czołgi. Po przebiciu się do Warszawy żołnierze pułku obsadzili odcinek na Ochocie między Fortem Szczęśliwice a Fortem Mokotowskim.

Strzelcy wielkopolscy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[6].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[7]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[6]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[9]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • płk Stanisław Siuda (10 VII 1922 – 1923 → dowódca III baonu)
  • mjr piech. Stanisław Chodorowski (1924[10])
  • mjr piech. Wojciech. Witkowski (1928[11])
  • mjr piech. Emilian Piasecki (do X 1932 → dowódca baonu[12])
  • mjr piech. Stefan Eustachiusz Radomski (od X 1932[12])
Oficerowie pułku
Podoficerowie pułku

Obsada personalna we wrześniu 1939[13]

  • dowódca – płk piech. Wojciech Jan Tyczyński (ranny 17 lub 18 IX 1939)
  • I adiutant – kpt. Władysław Kłonica
  • II adiutant – por. Karol Józef Neuman
  • oficer informacyjny – ppor. Mieczysław Jan Mańkowski
  • oficer łączności – kpt. Mieczysław Szadkowski
  • kwatermistrz – kpt. Tadeusz Edmund Gadulski
  • oficer płatnik– por. Jan Obszarny
  • oficer żywnościowy – chor. Kabaciński
  • naczelny lekarz – kpt. lek. dr Jan Sojka
  • kapelan – kpt. ks. Teodor Nogala
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – kpt. Marian Jan Mendelowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Teodor Chilkowicz
  • dowódca kompanii zwiadowczej – por. Zygmunt Szadkowski
  • dowódca kompanii technicznej – NN
  • dowódca kompanii gospodarczej – NN
  • dowódca plutonu pionierów – por. Józef Batkiewicz
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Feliks Bendyk
  • dowódca I batalionu – mjr Edmund Kabza, kpt. piech. Jan Błyskosz (ranny 21 IX 1939)
  • adiutant batalionu – kpt. Jan Błyskosz
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Wilhelm Przelaskowski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Kijewski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Udziela
  • dowódca 1 kompanii cekaemów – por. Władysław Przybyszewski
  • dowódca II batalionu – mjr piech. Michał Augustyn Chrupek (ranny 17 lub 18 IX 1939)
  • adiutant batalionu – ppor. Wiesław Bizub
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Tarnawski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Andrzej Marian Pukacki
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – kpt. Tomasz Lisiewicz
  • dowódca 2 kompanii cekaemów – kpt. Tadeusz Smarzewski
  • dowódca III batalionu – mjr piech. Władysław Maciej Grochola
  • adiutant batalionu – ppor. Bogdan Deresiewicz
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej –por. Ignacy Jan Kowalik
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Jerzy Lisowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – kpt. Antoni Krupa
  • dowódca 3 kompanii cekaemów – por. Zenon Eustachiusz Dziubek

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Orderem Wojennym Virtuti Militari[14][15]

Krzyżem Złotym i Srebrnym – kpr. Stanisław Jakubowski
Krzyżem Srebrnym
  1. sierż. Franciszek Cieślik
  2. pchor. Czesław Chyżyński
  3. por. Kazimierz Dudziński
  4. plut. Stanisław Drygas
  5. ppor. Stanisław Fryder
  6. plut. Jan Frąckowiak
  7. szer. Stanisław Fabjan
  8. ppor. Tomasz Homerczyk
  9. plut. Jan Jarysz
  10. kpr. Józef Józefowski
  11. st. szer. Stanisław Kaczmarek
  12. chor. Wiktor Kaczmarek
  13. chor. Stanisław Kaczmarek
  14. ppor. Władysław Kaczmarek
  15. st. szer. Edmund Klemczak
  16. ppor. Adam Kowalczyk
  17. ppor. Władysław Kabsch
  18. ppor. Edmund Kabza
  19. ppor. Józef Kopczyński
  20. por. Franciszek Kijewski
  21. kpt. Czesław Konwerski
  22. szer. Władysław Krzak
  23. mjr Zygmunt Łęgowski
  24. ppor. Wincenty Mischke
  25. sierż. Stanisław Migdałek
  26. sierż. Jan Mleczak
  27. st. szer. Tomasz Mazurek
  28. szer. Walenty Mitręga
  29. szer. Stefan Nowak
  30. kpr. Władysław Nowak
  31. sierż. Jan Oleszak
  32. plut. Stanisław Pałkowski
  33. plut. Stanisław Piotrowski
  34. sierż. Juliusz Rybak
  35. sierż. Kazimierz Ruchalski
  36. kpt. Stanisław Siuda
  37. por. Stanisław Szymendera
  38. kpr. Stanisław Stachecki
  39. szer. Franciszek Szubert
  40. st. szer. Marcin Uryzaj
  41. plut. Józef Tomys
  42. por. Stanisław Tomiak
  43. kpt. Janusz Wężyk
  44. sierż. Stanisław Wojtczak

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

13 listopada 1920 roku w Nieświeżu generał podporucznik Daniel Konarzewski wręczył pułkowi chorągiew ofiarowaną przez Ziemię Wielkopolską. 6 grudnia 1920 roku w Zelwie Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz, marszałek Polski Józef Piłsudski udekorował chorągiew pułku Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[4].

Drugi sztandar ufundowany przez mieszkańców Krotoszyna wręczył pułkowi gen. Dzierżanowski w Krotoszynie 22 września 1929 roku. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum WP w Warszawie[16].

Odznaka pamiątkowa

16 października 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 56 pp[17]. Odznaka o wymiarach 39x38 mm ma kształt tarczy rycerskiej, zdobionej po brzegach proporczykami wyciętymi w ząb, z numerem i inicjałami pułku „2 PSW” oraz datą bitwy „17.IX.1920”. W centrum nałożony jest wizerunek Krzyża Orderu Virtuti Militari, poniżej wpisany aktualny numer i inicjały „56 PP”. Dwuczęściowa – bita z żelaza czernionego ze srebrzonym krzyżem, łączona dwoma nitami. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[2].

Dziedziczenie tradycji i rekonstrukcja[edytuj | edytuj kod]

24 kwietnia 2010 batalion dowodzenia 17 Brygady Zmechanizowanej przyjął dziedzictwo tradycji 2 pułku Strzelców Wielkopolskich i 56 pułku piechoty Wielkopolskiej, otrzymał nazwę wyróżniającą "Strzelców Wielkopolskich" i imię por. Jana Rzepy[18].

Rekonstrukcją dziejów obu wspomnianych wyżej pułków wielkopolskich zajmuje się od lutego 2004 Wronieckie Stowarzyszenie Historyczne "Historica" z Wronek, a od października 2008 także Krotoszyńska Grupa Rekonstrukcji Historycznej 56 pułku piechoty Wielkopolskiej działająca przy Muzeum Regionalnym im. Hieronima Ławniczaka w Krotoszynie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Satora 1990 ↓, s. 110.
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 98.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 7 z 19 czerwca 1937 roku, poz. 90.
  4. a b Siuda 1928 ↓, s. 42.
  5. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  6. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  7. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 163.
  9. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 260.
  11. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 70.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 408.
  13. Sulich 2018 ↓, s. 64.
  14. Siuda 1928 ↓, s. 47.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 23 kwietnia 1921 roku, s. 812.
  16. Satora 1990 ↓, s. 110-111.
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 32 z 16 października 1929 roku, poz. 313.
  18. Decyzja Nr 84/MON Ministra obrony Narodowej z dnia 17 marca 2010 r. w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji, nadania nazwy wyróżniającej oraz imienia patrona batalionowi dowodzenia 17. Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej im. gen. broni Józefa Dowbora-Muśnickiego w: Dziennik Urzędowy MON Nr 5 z 9 kwietnia 2010 r., poz. 56. Decyzja weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, czyli w dniu 24 kwietnia 2010 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]