Su-17

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Su-22)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Su-17 (Su-20/Su-22)
Su-22UM-3K Polskich Sił Powietrznych, Royal International Air Tattoo 2010, Fairford
Su-22UM-3K Polskich Sił Powietrznych, Royal International Air Tattoo 2010, Fairford
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent Komsomolskie Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego
Konstruktor Suchoj
Typ samolot myśliwsko-bombowy
Konstrukcja metalowa, półskorupowa
Załoga 1 pilot
Historia
Data oblotu 2 sierpnia 1966 (S-22I), 1968 (S-32), 1 Lipca 1969 (Su-17)
Lata produkcji 1969-1990
Egzemplarze 2867
Dane techniczne
Napęd 1 silnik turboodrzutowy Lulka AL-21F3
Ciąg 76,49 kN (109,8 kN z dopalaniem)
Wymiary
Rozpiętość 10,025 m (skrzydła złożone), 13,68 m (skrzydła rozłożone)
Długość 19,026 m
Długość kadłuba 15,572 m
Wysokość 5,129 m
Powierzchnia nośna od 34,15 m² (skrzydła złożone) do 38,49 m² (skrzydła rozłożone)
Masa
Własna 10 640 kg
Startowa 16 400 kg (normalna), 19 500 kg (maksymalna)
Uzbrojenia 1000 kg (normalna), 4250 kg (maksymalna)
Zapas paliwa 6270 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2230 km/h (Su-20), 1850 km/h (Su-22), 1350 km/h (Su-22 nad ziemią), 1250 km/h (Su-22 nad ziemią z podwieszeniami)
Prędkość przelotowa 950 km/h
Prędkość minimalna 265 km/h
Prędkość wznoszenia 230 m/s
Pułap 17000 m (Su-20), 15200 m (Su-22)
Zasięg praktyczny z 1000 kg bomb na małej wysokości: 1400 km, maksymalny: 2550 km (Su-22)
Rozbieg 600 m
Dobieg 950 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
4 podskrzydłowe i 4 podkadłubowe wysięgniki na uzbrojenie o nośności 500 kg każdy. W Su-22 dodatkowo dwa podskrzydłowe wysięgniki dla rakiet R-60.
Uzbrojenie strzeleckie::
2 x działko NR-30 z zapasem po 80 nabojów
Podwieszane zasobniki strzeleckie UPK-23-250 i SPPU-22-01
Pociski kierowane powietrze-ziemia:
Ch-29Ł, Ch-29T, Ch-25MŁ, Ch-25Ł, Ch25MP, Ch-25MR (wymagają zasobnikia Delta)
Niekierowane pociski rakietowe:
Wszystkie kalibry od 57 mm do 370 mm
Uzbrojenie bombowe:
Bomby lotnicze o masie do 500 kg, bomby kasetowe RBK-250 i RBK-500 i KMGU
Użytkownicy
World operators of the Su-17.png

Użytkownicy Su-17[1]

Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Su-17 (oraz jego wersje eksportowe Su-20 i Su-22), oznaczenie NATO Fitter – jednomiejscowy samolot myśliwsko-bombowy[2][3], średniopłat o zmiennej geometrii skrzydeł – kąt skosu regulowany skokowo w zakresie od +28° do +68°[4], konstrukcja metalowa półskorupowa, podwozie chowane w locie z kółkiem przednim, kabina hermetyzowana z fotelem katapultowym. Zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym Pawła Suchoja, produkowany w ZSRR. Wszedł do służby w 1970 roku. Obecnie używany jest przez 5 państw: Polskę, Angolę, Syrię, Wietnam i Jemen.

Historia i rozwój[edytuj | edytuj kod]

Samoloty doświadczalne[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 60. w biurze konstruktorskim Suchoja podjęto prace nad poprawą właściwości startu i lądowania, oraz udźwigu uzbrojenia samolotu myśliwsko-bombowego Su-7. Wstępne prace zaowocowały wyposażeniem Su-7 w startowe silniki rakietowe i spadochron hamujący, jednak nie przyniosło to wystarczających rezultatów. W roku 1963 rozpoczęły się prace nad samolotem eksperymentalnym S-22I (inaczej Su-7IG). S-22I zachował wszystkie elementy konstrukcyjne Su-7 oprócz skrzydła, które otrzymało ruchome końcówki. Takie rozwiązanie umożliwiło pozostawienie niezmienionej konstrukcji podwozia, a także zapewniło niewielkie przemieszczenie środka parcia aerodynamicznego. S-22I został oblatany 2 sierpnia 1966. Początkowo skrzydło można było ustawiać jedynie w dwóch skrajnych położeniach, później zastosowano układ hydrauliczno-mechaniczny GMP22, który umożliwiał ustawienie skrzydła w dowolnym położeniu między 30° a 63°. Pomimo wzrostu masy skrzydła i mniejszego zapasu paliwa, niż w wyjściowym Su-7, zasięg samolotu zwiększył się, dzięki lepszym własnościom aerodynamicznym.

W 1968 roku zbudowano kolejny prototyp, S-32. W samolocie tym dodano owiewkę łączącą kabinę ze statecznikiem pionowym, zastosowano otwieraną do góry osłonę kabiny pilota, zamiast odsuwanej do tyłu, przebudowano niektóre instalacje oraz zamontowano na każdym skrzydle dwie belki do podwieszania uzbrojenia. Samolot wyposażony był w silnik Lulka AL-7F-1-250 o ciągu 94,1 kN.

Produkcja seryjna[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy seryjny egzemplarz S-32 wystartował 1 lipca 1969, a w 1970 roku rozpoczęto produkcję samolotu pod nazwą Su-17. W porównaniu z prototypem, wariant seryjny został doposażony w autopilota, uzbrojenie strzeleckie, a także zyskał możliwość przenoszenia kierowanego pocisku rakietowego Ch-23. Wyposażenie samolotu stanowił radiodalmierz SRD-5, celownik ASP-5, system lądowania przyrządowego RSBN-2S i stacja ostrzegawcza Syrena. Generalnie większość wyposażenia pochodziła z Su-7. Wyprodukowano jedynie kilkadziesiąt egzemplarzy tej wersji.

W 1972 roku rozpoczęła się produkcja wariantu Su-17M. Zyskał on nowy silnik Lulka AL-21F3 o ciągu 109,8 kN z dopalaniem. Silnik ten był także mniejszy i lżejszy od poprzednika, oraz cechował się mniejszym jednostkowym zużyciem paliwa. Ponadto zastosowano cztery podkadłubowe punkty podwieszeń w miejscu dotychczasowych dwóch. Mniejszy silnik umożliwił zwiększenie pojemności wewnętrznych zbiorników paliwa, dzięki czemu zasięg samolotu wzrósł o 60-80% w stosunku do Su-17. Z kadłuba samolotu zniknęły także charakterystyczne dla Su-7 pręgi. Wyposażenie samolotu uzupełniono o system radionawigacji RSBN-5S. W latach 1973–1974 na Su-17M testowano nowe modele uzbrojenia rakietowego: Ch-25, Ch-29 i Ch-28, które z czasem weszły do uzbrojenia kolejnych wersji tego samolotu. W toku użytkowania przystosowano Su-17M do przenoszenia zasobników rozpoznawczych, a w 1974 umożliwiono przenoszenie zasobnika z laserową stacją podświetlania celów Prożektor, która służyła do naprowadzania pocisków Ch-25 i Ch-29. Opracowano także wersję eksportową, oznaczoną Su-20, która od pierwowzoru różniła się uproszczonym wyposażeniem i brakiem niektórych typów uzbrojenia. Wariant ten wszedł na uzbrojenie m.in. Polski, Algierii, Egiptu, Syrii i Iraku. Su-17M i Su-20 były produkowane w КнААПО w latach 1972-1975.

Główną bolączką Su-17M było ubogie wyposażenie awioniczne i brak zaawansowanego uzbrojenia kierowanego klasy powietrze-ziemia. Niedostatki te miały być usunięte w wersji Su-17M2, której produkcja rozpoczęła się w roku 1975. Wyposażenie tej wersji wzbogacono o dalmierz laserowy Fon-1400, nowy celownik ASP-17, dopplerowski miernik prędkości i kąta znoszenia DISS-7, bezwładnościowy system kursu i pionu IKW-8 i system radionawigacji bliskiego zasięgu RSBN-6S[3]. Przód kadłuba został wydłużony o 200 mm. Wersja eksportowa Su-17M2 została oznaczona Su-22. Samoloty tej wersji były eksportowane do Iraku, Peru, Libii, Jemenu i Angoli. Samoloty eksporotwe zyskały także możliwość przenoszenia kierowanych pocisków rakietowych K-13[3]

W 1976 roku rozpoczęła się produkcja samolotu szkolno-treningowego Su-17UM. Wersja ta, oprócz zdwojonej kabiny charakteryzowała się opuszczonym dla poprawienia widoczności przodem kadłuba, co nadawało samolotowi charakterystyczną garbatą sylwetkę. Wyniki prób okazały się na tyle dobre, że nową konstrukcję kadłuba zastosowano również w samolotach bojowych, począwszy od wariantu Su-17M3.

Produkcja seryjna Su-17M3 rozpoczęła się w 1976 roku. Samolot został wyposażony w nowy fotel katapultowy K-36DM, zapas paliwa zwiększył się o 260 kg. Dzięki modyfikacji kadłuba, kabina pilota stała się szersza i wygodniejsza. Dalmierz laserowy Fon zamieniono na stację laserową Klon, która nie tylko pełni funkcję dalmierza, ale również podświetla cele dla rakiet i bomb naprowadzanych laserowo. W skład uzbrojenia Su-17M3 weszły wszystkie radzieckie taktyczne rakiety kierowane powietrze-ziemia. Su-17M3 został wyposażony w system nawigacyjny KN-23 łączący w całość systemy RSBN-6S, DISS-7, IKW-8 i system sygnałów powietrznych SWS. KN-23 umożliwia automatyczne prowadzenie samolotu po zaprogramowanej trasie i sprowadzenie samolotu do lądowania do wysokości 50 m nad lotnisko zaprogramowane, lub dowolne posiadające odpowiednie urządzenia. Produkowano także wersję eksportową, oznaczoną Su-22M, oraz szkolną, oznaczoną Su-17UM3.

W 1978 roku ukończono prace nad kolejnym wariantem, oznaczonym Su-17M4 (wersja eksportowa została oznaczona Su-22M4). Samolot został wyposażony w radiowy system dalekiej nawigacji RSDN-10, oraz system nawigacyjno-celowniczy PrNK-54 z komputerem Orbita-20-22 umożliwiający automatyczne wyprowadzenie samolotu nad cel i zrzut bomb bez konieczności kontaktu wzrokowego pilota z celem. W trakcie prac nad samolotem stwierdzono, że zanikła jego funkcja myśliwska, w związku z czym zrezygnowano z regulowanych wlotów powietrza i ograniczono prędkość samolotu do 1,75 Ma. Samolot był produkowany w latach 1980–1990 i eksportowany m.in. do Polski, Czechosłowacji, NRD i Afganistanu

Wykorzystanie bojowe[edytuj | edytuj kod]

Wojna w Afganistanie[edytuj | edytuj kod]

W trakcie radzieckiej interwencji w Afganistanie Su-17 był wykorzystywany zarówno przez Radzieckie Siły Powietrzne, jak i przez rządowe wojska afgańskie.

Wysoko położone lotniska, gorący klimat i duże zapylenie powodowały różne problemy eksploatacyjne. Rozbieg i dobieg samolotu był półtorakrotnie dłuższy, niż normalnie, lądowania często kończyły się przebiciem opon, lub samozapłonem hamulców. Częste były też awarie awioniki. Silnik natomiast okazał się odporny zarówno na pył zasysany z powietrzem, jak i na zanieczyszczone pyłem paliwo. W 1985 roku poziom gotowości bojowej floty Su-17 przewyższał poziom gotowości bojowej Su-25 i helikopterów[5]. Samolot okazał się słabo przystosowany do realiów wojny w Afganistanie, ze względu na wysokie prędkości podczas ataku, niską zwrotność i konieczność operowania poza zasięgiem artylerii przeciwlotniczej.

Pojawienie się w rękach Mudżahedinów przenośnych przeciwlotniczych zestawów rakietowych zmusiło Su-17 do operowania na jeszcze większych wysokościach. W toku działań Su-17 zostały wyposażone w automatyczne wyrzutnie pułapek termicznych. Ten fakt, oraz ulepszona taktyka użycia, sprawiły, że w 1985 roku został zestrzelony tylko jeden sowiecki Su-17.

Su-17 operowały z pułapu 3,5–4 km używając głównie uzbrojenia bombowego, podczas gdy precyzyjne uderzenia były wykonywane przez Su-25.

I Wojna Czeczeńska[edytuj | edytuj kod]

Su-17M3 i Su-17M4 wykorzystywane były w trakcie I Wojny Czeczeńskiej do zadań rozpoznawczych i uderzeniowych[6].

Angola[edytuj | edytuj kod]

W latach 1982-1983 Angola otrzymała 12 Su-20M. Samoloty te zostały użyte w walkach przeciwko UNITA. Jeden został prawdopodobnie zestrzelony w 1987 roku, kolejny został zestrzelony 6 listopada 1994 podczas ataku na Huambo[7][8].

Libia[edytuj | edytuj kod]

Dwa libijskie Su-22 zostały zestrzelone przez dwa F-14 U.S. Navy w wyniku incydentu w zatoce Wielka Syrta. Zdarzenie miało miejsce 19 sierpnia 1981. Jeden z Su-22 odpalił (prawdopodobnie przypadkowo) rakietę K-13 w kierunku jednego z F-14 z odległości ok. 300 m. Obydwa Su-22 zostały zestrzelone rakietami AIM-9 Sidewinder

Do połowy marca 2011 Su-22 były również wykorzystywane przez libijskich lojalistów w walkach z rebeliantami[9]

Irak[edytuj | edytuj kod]

Irackie Su-20 i Su-22 były wykorzystywane w trakcie wojny iracko-irańskiej w latach 1980-1988. 23 zostały zestrzelone przez irańskie F-14 a kolejne 18 przez F-4[10].

W trakcie pierwszej wojny w Zatoce Perskiej, dwa Su-20 zostały zestrzelone przez myśliwce F-15 należące do USAF. Znaczna część irackich Su-20 i Su-22 została zniszczona na ziemi, bądź ewakuowana do Iranu. Kolejne dwa zostały zestrzelone 15 i 22 marca 1991 podczas operacji Provide Comfort mającej na celu ochronę kurdyjskich uchodźców[11].

Su 20 w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą i jedyną jednostką Wojska Polskiego, która została wyposażona w Su 20, była 7 Brygada Lotnictwa Bombowo-Rozpoznawczego w Powidzu. Wskutek zmian struktury wojsk lotniczych, brygada później była przeformowana w pułk, a następnie w eskadrę, jednak macierzystą bazą Su-20 był zawsze Powidz. Pierwsze 6 egzemplarzy Su-20 trafiło do Polski w 1974 roku. 22 lipca tegoż roku zostały zaprezentowane na defiladzie w Warszawie z okazji XXX-lecia PRL. Reszta dotarła w 1976 roku. Polsce dostarczono ogółem 27 egzemplarzy, w tym kilka w wersji rozpoznawczej. 27. samolot otrzymano jako rekompensatę za samolot utracony. Używane były do lutego 1997 roku. Polskie lotnictwo było jedynym, poza krajem producenta, użytkownikiem samolotu w Układzie Warszawskim. Obecnie 13 samolotów pełni rolę eksponatów ustawionych na terenie jednostek wojskowych, w miejscach publicznych i krajowych muzeach[12].

Su-22 w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Aktualnie jedynym miejscem stacjonowania Su-22 jest 21 Baza Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie. W 2012 roku Ministerstwo Obrony Narodowej ogłosiło, że zostaną one wycofane ze służby do 2014 roku. W czerwcu 2012 roku, MON przedstawiło swoje plany: zamiast samolotów załogowych, w miejsce Su-22 wprowadzone zostaną UCAV. Planowana ich liczba to 30 jednostek[13].

W lutym 2014 r. Minister Obrony Narodowej Tomasz Siemoniak niespodziewanie obwieścił w Świdwinie, że samoloty Su-22 pozostaną na wyposażeniu Sił Powietrznych dłużej niż wcześniej planowano. Pod uwagę brane są dwie opcje: modernizacja wszystkich 32 samolotów i pozostawienie ich w służbie o 3 lata dłużej, lub modernizacja 16 samolotów na okres 10 kolejnych lat. Decyzja ma zostać podjęta w marcu 2014 r.[14]

Ponad połowę ze 110 Su-22 wycofano w latach 1999–2005.; w 1999 roku stan tych maszyn wynosił 98 sztuk 1 i 2 miejscowych. W 2005 roku stan tych maszyn to już tylko 48 szt., a w 2012 r. 32.

W lutym 2014 r. szef MON Tomasz Siemoniak zapowiedział modernizację 32 lub 16 używanych przez Polskę SU-22. Decyzja modernizacji przestarzałych samolotów spowodowana jest odłożeniem w czasie zakupu nowego samolotu szturmowego dla Sił Powietrznych[15].

Wersje samolotu[edytuj | edytuj kod]

W 1966 roku powstało rozwinięcie samolotu Su-7B. Prototyp otrzymał oznaczenie Su-7IB. Od Su-7B różnił się zmienną geometrią skrzydeł.

  • Su-17 – wersja produkcyjna przejściowa (1970-1973) od prototypu różniła się przeprojektowanym przodem. Był to jednomiejscowy samolot szturmowo-bombowy. Napęd stanowił silnik Saturn/Lulka AI-21F3 (6670/9420 daN) – kilka pierwszych egzemplarzy posiadało silnik AI-7F1. Uzbrojenie przenoszono na ośmiu pylonach pod kadłubem i stałą częścią płata.
  • Su-17M – wersja docelowa (1973-1975) z silnikiem AL-21F3 (7650/10990 daN). Zwiększony zapas paliwa, zbiorniki dodatkowe 2x 1150 dm³, 2x 800 dm³, kpr H-23 (z Delta-NG) i R-3S/R-13M. Od Su-17 różniły ją dodatkowe grzebienie na grzbiecie skrzydła.
  • Su-17R – rozpoznawcza wersja Su-17M
  • Su-17M2 i Su-17M2D – zmodyfikowany Su-17M o przedłużonym przodzie kadłuba. Była to pierwsza wersja z laserowym dalmierzem w stożku.
  • Su-17UM – szkolno-treningowa wersja dwumiejscowa.
  • Su-17UM3 – szkolno-treningowa wersja dwumiejscowa Su-17M3 o zmienionych sterach wysokości i wymontowanym jednym z dwóch stałych działek kal. 30 mm
  • Su-17M3 – kolejna wersja z obniżonym przodem kadłuba i nowocześniejszą awioniką.
  • Su-17M4 – jednomiejscowa wersja ze zintegrowanym systemem nawigacyjno-celowniczym i nieregulowanym wlotem powietrza.
  • Su-20 – wersja eksportowa Su-17M/M2 Używana kiedyś m.in. przez Wojsko Polskie, obecnie wycofana ze służby.
  • Su-20U – eksportowa wersja Su-17UM
  • Su-20R – eksportowa wersja Su-17R
  • Su-22M – eksportowa wersja Su-17M3
  • Su-22UM2K – dwumiejscowa wersja szkolno-bojowa będąca modyfikacją Su-17M2, bez urządzeń radiolokacyjnych w stożku i lewego działka
  • Su-22UM3K – eksportowa wersja Su-17UM3
  • Su-22M3 – wersja Su-17M3 o zwiększonej pojemności zbiorników paliwa (do 6270 l)
  • Su-22M4 – eksportowa wersja Su-17M4
  • Su-22M5 – rozważana modyfikacja w kooperacji francusko-rosyjskiej

Dane lotno-taktyczne[edytuj | edytuj kod]

Su-22 w locie
Su-22M4
Wyszczególnienie Jednostka
miary
Parametry
Dane ogólne
Długość samolotu w linii lotu:
– bez wysięgnika m 17,341
– z wysięgnikiem m 19,026
Wysokość samolotu m 5,129
Rozstaw kół m 3,830
Baza podwozia m 5,247
Wymiary ogumienia kół mm 880x230
Wymiary ogumienia koła mm 660x200
Kąt postojowy samolotu ° 1°90′
Skrzydło
Powierzchnia skrzydła przy kącie skosu λ=63° 34,150
Rozpiętość skrzydła przy kącie skosu λ=63° i z uwzględnieniem kąta wzniosu V=-3° m 10,025
Powierzchnia skrzydła przy kącie skosu λ=30° 38,490
Rozpiętość skrzydła przy kącie skosu λ=30° i z uwzględnieniem kąta wzniosu V=-3° m 13,680
Średnia cięciwa aerodynamiczna m 4,157
Cięciwa nasady (w osi symetrii) m 5,856
Cięciwa końcowa (przy kącie skosu λ=63°) m 1,302
Kąt wzniosu skrzydła V ° -3°00′
Kąt zaklinowania skrzydła ° +1°00′
Zwichrzenie geometryczne ° 0°00′
Wydłużenie:
– przy λ=63° 2,69
– przy λ=30° 4,88
Zbieżność:
– przy λ=63° 4,5
– przy λ=30° 8,95
Powierzchnia slotów 1,8
Kąt wysunięcia slotów ° 10°00′
Lotki
Powierzchnia 1,810
Kąt wychylenia:
– przy λ=63° ° +21°
-15°
– przy λ=30° ° +22°
-22°
Powierzchnia kompensacji obu lotek 0,522
Klapy
Rodzaj klap:
– na nieruchomych częściach skrzydła wysuwane
– na ruchomych częściach skrzydła wychylane
Powierzchnia klap:
– na nieruchomych częściach skrzydła 1,910
– na ruchomych częściach skrzydła 1,998
Kąt wychylenia ° 25°00′
Kadłub
Średnica maksymalna m 1,550
Długość m 15,572
Hamulce aerodynamiczne
Powierzchnia czterech hamulców aerodynamicznych 1,32
Kąt wychylenia ° 50°00′
Statecznik poziomy
Powierzchnia (opływowa) 5,58
Powierzchnia względna (opływowa)  % 16,1
Rozpiętość m 4,646
Kąt skosu na 1/4 cięciwy ° 55°00′
Wydłużenie 1,91
Zbieżność 3,6
Kąt wzniosu V ° 0°00′
Profil CAGI S-11s-6
Współczynnik momentu statycznego 0,237
Kąt wychylenia … ° +11°90′
-26°30′
Kąt zaklinowania ° -5°00′
Statecznik pionowy i ster kierunku
Powierzchnia (opływowa) 5,535
Powierzchnia względna (opływowa)  % 15,9
Kąt skosu na 1/4 cięciwy ° 55°00′
Profil CAGI S-11s-7
Współczynnik momentu statycznego 0,086
Powierzchnia steru kierunku 0,924
Kąt wychylenia steru kierunku ° +25°00′
-25°00′
Powierzchnia kompensacyjna steru kierunku 0,396

W muzeach[edytuj | edytuj kod]

Su-20[edytuj | edytuj kod]

Samoloty Su-20 są eksponowane w następujących muzeach:

Su-22[edytuj | edytuj kod]

Samoloty Su-22 są eksponowane w następujących muzeach:

Przypisy

  1. Kolor niebieski – aktualni użytkownicy, czerwony – byli.
  2. Su-22 na oficjalnej stronie producenta.
  3. 3,0 3,1 3,2 Su-17 na oficjalnej stronie producenta.
  4. Andrzej Glass: Samoloty '85, Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych NOT-SIGMA, Warszawa 1986, s. 56, ISBN 83-85001-06-9 (dane dla Su-20).
  5. Markovskiy, Viktor. „Жаркое Небо Афганистана” (Rosyjski). Техника – Молодежи, 2000.
  6. Goebel, Greg. „The Sukhoi Su-7 & Su-17 ‘Fitter’”. AirVectors, 1 October 2011. Dostęp: 18 listopada 2012.
  7. „Rok 1994”. ejection-history.org. Dostęp: 18 listopada 2012.
  8. „ASN Wikibase Occurrence # 58437”. aviation-safety.net, 20 marca 2011. Dostęp: 18 listopada 2012.
  9. „Simpson under fire as rebels forced back in Libya”. BBC News, 7 March 2011. Dostęp: 9 marca 2011.
  10. Cooper and Bishop, 2004, s. 85–88.
  11. „Strefa zakazu lotów w Iraku” via iraqinquiry.org. Dostęp: 13 czerwca 2013.
  12. Militarne Podróże.
  13. Arie Egozi: Will the real UAV revolution begin in Poland? (ang.). [dostęp 2012-10-30].
  14. Contrails.pl: Życie Su-22 może zostać przedłużone nawet do 2025 (pol.). [dostęp 2014-02-15].
  15. Szef MON zapowiedział modernizację uderzeniowych odrzutowców Su-22

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Samolot Su-22M4, Książka 1, Charakterystyki lotno-techniczne, sygn. Lot. 2674/87, Dowództwo Wojsk Lotniczych, Poznań 1990.
  • J. Gruszczyński, E.F. Rybak, Samoloty wojskowe Rosji, ALTAIR, Warszawa 1996, Wydanie I.
  • P. Butowski, Lotnictwo wojskowe Rosji Tom 1, Wydawnictwo Lampart, 1995.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]