Tasznik pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tasznik pospolity
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj tasznik
Gatunek tasznik pospolity
Nazwa systematyczna
Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.
Pfl.-Gatt. 85. 1792 [22 Apr 1792][2]
Synonimy

Thlaspi bursa-pastoris L.

Pokrój
Owoc

Tasznik pospolity (Capsella bursa pastoris) – gatunek rośliny należący do rodziny kapustowatych (dawna nazwa – krzyżowe).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzimy zasięg występowania nie jest dokładnie znany[3], prawdopodobnie jednak tasznik pospolity pierwotnie rósł w regionie śródziemnomorskim[4]. Obecnie jest gatunkiem kosmopolitycznym rozprzestrzenionym na całym świecie[5]. W Polsce występuje pospolicie na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Status gatunku we florze Polski: archeofit[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Charakteryzuje się dużą zmiennością budowy, w zależności od warunków środowiska[7].
Łodyga
Wzniesiona, pojedyncza lub rozgałęziająca się, o wysokości 3-50 (60) cm. Jest naga, pokryta pojedynczymi i gwiazdkowatymi włoskami[3].
Liście
Przy ziemi tworzy różyczkę liściową, w której liście mają zmienny kształt; najczęściej są rozetkowe, podługowate, zatokowo wcinane, pierzastosieczne, czasami ząbkowane, a czasami, rzadko, bywają całobrzegie. Górne liście przeważnie ząbkowane i obejmują łodygę[7]. Liście łodygowe są dużo mniejsze, siedzące i mają strzałkowatą nasadę[8].
Kwiaty
Drobne kwiaty tworzą grono na górnej, nieulistnionej części łodygi. W szczytowej części łodygi jest ono bardzo gęste, niżej rzadkie. 4 działki kielicha skośnie odstające, 4 płatki korony białe, lub różowe, 1 słupek i 6 pręcików. Czasami brak płatków korony[8].
Owoc
Trójkątna, silnie spłaszczona łuszczynka z sercowatym wycięciem na wierzchołku. Zawiera owalne, jasnobrązowe, gładkie nasiona o długości ok. 1 mm[3]. W jednej łuszczynie znajduje się zazwyczaj 10-20 nasion[8]. Jedna roślina wytwarza około 2-4 tysięcy nasion[9].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Roślina jednoroczna lub dwuletnia (często różyczki liściowe zimują). Kwiaty są owadopylne lub samopylne, pręciki i słupki dojrzewają równocześnie. Roślina kwitnie przez cały sezon wegetacyjny – od marca aż do późnej jesieni[7], a nawet w zimie, gdy jest ciepła i bezśnieżna. Dojrzewanie nasion trwa bardzo szybko – w ciągu roku roślina wydaje kilka pokoleń. W glebie zachowują zdolność kiełkowania przez wiele lat (nawet do 35 lat). Kiełkują już przy temperaturze 2–5 °C[9]. Przezimowanie nasion znacznie zwiększa ich zdolność kiełkowania[8].
Siedlisko
Gatunek synantropijny i roślina ruderalna. Rośnie na siedliskach ruderalnych; przy drogach, na torach kolejowych, podwórzach, na wysypiskach śmieci, ugorach, w ogrodach, w szczelinach murów. W uprawach rolnych i ogródkach bywa dokuczliwym chwastem. Roślina światłolubna[3]. Wysiewa się z nasion, trudno go wytępić zabiegami agrotechnicznymi, gdyż rozwój rośliny od wykiełkowania do wydania nasion trwa bardzo krótko[9].
Korelacje międzygatunkowe
Na taszniku pospolitym pasożytują niektóre grzyby i grzybopodobne lęgniowce; Erysiphe cruciferarum wywołujący mączniaka prawdziwego kapustowatych, Hyaloperonospora parasitica wywołujący mączniaka rzekomego kapustowatych, Albugo candida, Mycosphaerella capsellae powodujące plamistość liści i Helicobasidium purpureum powodujący gnicie korzeni. Na nadziemnych pędach żerują niektóre gatunki pluskwiaków, chrząszczy i muchówek[10].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: ziele (Herba Bursae pastoris) zawiera biogenne aminy, takie jak: acetylocholina, cholina, histamina, oraz sole mineralne (głównie potasu), flawonoidy, garbniki, witaminę C, kwasy organiczne, olejki eteryczne[11].
    • Działanie: ściągające, moczopędne, przeciwkrwotoczne. Ekstrakty zachowują przeciwkrwotoczne właściwości tylko przez 3 miesiące. Najbardziej skuteczny jest świeży sok z ziela. Preparaty z tasznika stosowane są przy małych krwotokach z przewodu pokarmowego, układu moczowego i nosa, a u kobiet do leczenia krwotoków z macicy i przy obfitych menstruacjach. Krwawienia z dróg rodnych u kobiet leczono mieszanką zawierającą ziele tasznika, skrzypu, liście orzecha włoskiego, nagietka i kasztanowca. W medycynie ludowej ziele tasznika używano zewnętrznie do okładania przewlekłych egzem, a wewnętrznie do zwalczania gorączki[11].
    • Zbiór i suszenie: zbiera się całe pędy w okresie kwitnienia, suszy w temperaturze do 30 stopni Celsjusza. Nie należy zbierać roślin pokrytych szarobrunatnymi plamami, porażonych przez pasożytnicze grzyby[12].
    • W medycynie tybetańskiej jest rośliną leczniczą stosowaną do leczenia oczu, biegunki i wzmacniania organizmu[11].
  • W Niemczech i Austrii tasznik używany był do sporządzania sałatek oraz jako dodatek do zup[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-10].
  2. The International Plant Names Index. [dostęp 2018-01-15].
  3. a b c d Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
  4. Dagmar Lange: Zwiastuny wiosny. Rośliny wcześnie kwitnące. Stefan Łukomski (tłum.). Warszawa: Multico, 1996, s. 8. ISBN 83-7073-103-1.
  5. Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-15].
  6. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  7. a b c Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997, s. 288. ISBN 83-7073-092-2.
  8. a b c d František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
  9. a b c Horst Klaasen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limburgerhof: BASF Aktiengeselschaft, 2004.
  10. Malcolm Storey: Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. (Shepherd’S Purse, Shepherd's-purse). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-27].
  11. a b c d Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  12. Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.