Rad (pierwiastek)

Rad
frans ← rad → aktyn
Ba ↑ Ra ↓ Ubn 88 Ra
Wygląd
srebrzystobiały
próbka izotopu Ra-226
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	rad, Ra, 88 (łac. radium)
Grupa, okres, blok	2, 7, s
Stopień utlenienia	II
Właściwości metaliczne	metal ziem alkalicznych
Właściwości tlenków	silnie zasadowe
Masa atomowa	226 u
Stan skupienia	stały
Gęstość	5000 kg/m³
Temperatura topnienia	700 °C
Temperatura wrzenia	1737 °C
Numer CAS	7440-14-4
PubChem	6328144
Właściwości atomowe Promień • atomowy 215 pm Konfiguracja elektronowa [Rn]7s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 32, 18, 8, 2 Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 0,89 0,97 Potencjały jonizacyjne I 509,3 kJ/mol II 979 kJ/mol III 3300 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 136,8 kJ/mol Ciepło topnienia 37 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 327 Pa (527 K) Konduktywność 1×106 S/m Ciepło właściwe 94 J/(kg·K) Przewodność cieplna 18,6 W/(m·K) Układ krystalograficzny regularny przestrzennie centrowany Objętość molowa 41,09×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 223Ra {syn.} 11,43 dni α 5,979 219Rn 224Ra {syn.} 3,66 dni α 5,789 220Rn 225Ra {syn.} 14,8 dni β− 0,357 225Ac 226Ra ślad. 1599 lat α 4,871 222Rn 228Ra {syn.} 6,7 lat β− 0,046 228Ac
Niebezpieczeństwa Zagrożenia (GHS) Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji wg kryteriów systemu GHS są niedostępne. Zagrożenia (UE) Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji wg europejskich kryteriów są niedostępne.
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło rad w Wikisłowniku

Rad (Ra, łac. radium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa radius oznaczającego promień.

Charakterystyka

W formie czystej rad jest srebrzystym, lśniącym i miękkim metalem. Posiada silne własności promieniotwórcze. Jego własności chemiczne są zbliżone do baru. Reaguje stosunkowo powoli z tlenem atmosferycznym tworząc tlenek RaO i dość gwałtownie z wodą tworząc wodorotlenek Ra(OH)₂.

Kationy Ra²⁺ należą do IV grupy analitycznej. Sole radu barwią płomień na kolor karmazynowy.

Występowanie

Rad występuje naturalnie w rudach uranu, w formie tlenku RaO i wodorotlenku Ra(OH)₂. W skorupie ziemskiej występuje w ilości ok. 6x10^-7 ppm.

Izotopy i radioaktywność

Rad posiada 33 izotopy. Wszystkie jego izotopy są niestabilne. Najtrwalszy z nich jest izotop 226, który ma czas połowicznego rozpadu 1599 lat. ²²⁶Ra rozpada się trojako; energia promieniowania promieniowania α, β i γ wynosi odpowiednio 4,8, 0,0036 i 0,0067 MeV.

Izotopy radu występujące w szeregu promieniotwórczym aktynu i toru noszą nazwy zwyczajowe:

• ²²³Ra: aktyn X, AcX (powstaje z ²²⁷Ac po rozpadzie α i β; szereg uranowo-aktynowy)
• ²²⁴Ra: tor X, ThX (powstaje z ²²⁸Th po rozpadzie α; szereg torowy)
• ²²⁸Ra: mezotor I, MsThI lub MsTh₁ (powstaje z ²³²Th po rozpadzie α; szereg torowy)

Odkrycie

Rad został odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża Piotra Curie w tym samym roku co Polon. Jako datę tego odkrycia, zgodnie z zeszytem laboratoryjnym Marii, przyjmuje się rok 1898.

Zastosowanie

Najważniejsze związki radu to sole Ra²⁺ (chlorek i węglan) które były używane w terapii nowotworowej i do produkcji farb luminescencyjnych. Obecnie rad nie jest już stosowany, ze względu na dużą radioaktywność, powodującą białaczkę u osób uczestniczących w produkcji soli radu.

Znaczenie biologiczne

Rad pośrednio zwiększa szybkość mutagenezy organizmów, szczególnie żyjących w jaskiniach. Średnia zawartość radu w kościach i tkankach ludzkich wynosi ok. 2x10^-9 ppm. Działanie mutacyjne radu w środowisku jaskiniowym spotęgowane jest przez radon, który powstaje z radu i przenika do izolowanej atmosfery jaskini. Obecność radu w dzisiejszym środowisku naturalnym człowieka jest związana m.in. z kopalinami wchodzącymi w skład betonu. Rad dostający się do organizmu drogą oddechową jest 10 razy bardziej kancerogenny niż spożyty.