Szreńsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szreńsk
Herb
Herb Szreńska
Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat mławski
Gmina Szreńsk
Liczba ludności (2006) 1200
Strefa numeracyjna (+48) 23
Kod pocztowy 06-550
Tablice rejestracyjne WML
SIMC 0127953
Położenie na mapie gminy Szreńsk
Mapa lokalizacyjna gminy Szreńsk
Szreńsk
Szreńsk
Położenie na mapie powiatu mławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mławskiego
Szreńsk
Szreńsk
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Szreńsk
Szreńsk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szreńsk
Szreńsk
Ziemia 53°00′43″N 20°07′17″E/53,011944 20,121389
Stara zabudowa drewniana w centrum

Szreńskwieś (dawne miasto) w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie mławskim, w gminie Szreńsk, na Mazowszu, nad rzeką Mławką, 20 km na pd.-za. od Mławy i ok. 100 km na pn.-za. od Warszawy; stolica Zawkrza.

Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Mostowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Szreńsk oraz rzymskokatolickiej parafii św. Wojciecha.

Historia[edytuj]

Pierwsze ślady osadnictwa w Szreńsku pochodzą z przełomu IX i X wieku, w tym czasie w rozlewisku rzek Mławki i Szronki powstał gród otoczony wałami ziemno-kamiennymi. Prawdopodobnie gród powstał po przeniesieniu osadnictwa z lewego, położonego wyżej brzegu rzeki Mławki. Był to ośrodek dużego okręgu grodowego. Gród wielokrotnie był niszczony co było związane z jego lokalizacją na terenach granicznych z Prusami. W wieku XII, najprawdopodobniej za panowania Bolesława Krzywoustego, gród został powiększony, wzmocniony przez podwyższenie wałów a wokół niego wyrosła osada i w takim kształcie Szreńsk przetrwał następne 100 lat do najazdu Prusów, gdy został ponownie zniszczony. Odkryte w wyniku badań archeologicznych zabytki wskazują, że mieszkańcy grodu zajmowali się garncarstwem, kowalstwem, hodowlą bydła i rolnictwem. W wieku XIII Szreńsk został ponownie odbudowany. Po raz pierwszy w źródłach pisanych Szreńsk pojawia się w 1240 roku. Przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim Szreńskowi nadał Siemowit IV w roku 1383 w Płońsku, w tym samym dokumencie potwierdza wcześniejsze nadanie Szreńska Stanisławowi Grada z Kowalewa, który zmienia nazwisko na Szreński i w rękach rodu Szreńskich pozostaje Szreńsk przez 170 lat. W pierwszej połowie XVI wieku Feliks Szreński, ostatni z rodu, w miejscu dawnego grodziska wybudował okazały zamek obronny, z murami obwodowymi, czterema basztami, budynkiem mieszkalnym i budynkiem bramnym oraz kaplicą, przebudował kościół parafialny (1531 zakończenie budowy). Kościół bez większych zmian przetrwał do dzisiaj i stanowi perłę późnego gotyku północnego Mazowsza. W 1554 Szreńsk przeszedł na własność biskupa płockiego Andrzeja Noskowskiego. W 1656 miasto zajęli Szwedzi, a na zamku stacjonował szwedzki garnizon. Na około trzy tygodnie przed bitwą pod Warszawą do Szreńska przybył z wizytacją oddziałów Karol X Gustaw. W latach 1768-1771 zamek w Szreńsku wykorzystywali Konfederaci barscy pod dowództwem Józefa Sawy-Calińskiego, który ranny w bitwie pod Szreńskiem 26 kwietnia 1771, dostał się do niewoli rosyjskiej. Po II rozbiorze Polski Szreńsk wszedł w skład Prus, a jego właścicielem został Karol Ludwik Erhard Knobloch, na którego polecenie zostały rozebrane gotyckie fortyfikacje zamku, a cześć mieszkalną przebudowano na klasycystyczną rezydencję, m.in. dobudowując jeden trakt od zachodu. Pałac przetrwał do pożaru w 1948 r., obecnie pozostaje w ruinie. W roku 1869 Szreńsk stracił prawa miejskie.

Zabytki[edytuj]

W Szreńsku znajdują się:

Kościół zbudowany jest z cegły gotyckiej z widocznym wzorem zendrówki, prezbiterium jest sklepione świetnie zachowanym i ostatnio odrestaurowanym sklepieniem gwiaździstym a kaplica Św. Anny kryształowym. Unikalną ciekawostką jest złamanie osi podłużnej kościoła - prezbiterium na wysokości łuku tęczowego jest odchylone o kilka stopni w stosunku do nawy

  • Mur ceglany otaczający kościół zbudowany w XVI w. Cechą charakterystyczną muru są nisze po jego wewnętrznej stronie.
  • Dzwonnica drewniana z końca XVIII w.
  • Kaplica cmentarna z drugiej polowy XIX w.
  • W centrum Szreńska znajduje się skwerek, w którego środku leży duży kamień. Na nim wisi herb Szreńska. Na skwerze znajduje się również flaga Unii Europejskiej i flaga Polski.
  • Tablica pamiątkowa na środku rynku w miejscu dawnego ratusza.
  • Ruiny zamku (przebudowanego w pocz. XIX w. na rezydencję - pałac), oficyny dworskiej i park zamkowy. Pałac eksploatowany po 1945 r. jako szkoła, spłonął w 1948 r., nieodbudowany - pozostaje w ruinie
 Osobny artykuł: Zamek w Szreńsku.

Rejestr zabytków[edytuj]

Do rejestru zabytków nieruchomych wpisane są obiekty[1]:

  • kościół par. pw. św. Wojciecha i NMP, XVI-XVIII, nr rej.: A-118 z 23.03.1962
    • dzwonnica, drewn., nr rej.: j.w.
  • kaplica cmentarna pw. św. Barbary, ul. Żuromińska, 1886 nr rej.: A-1203 z 20.08.2013
  • zespół zamkowy, XVI, XIX, nr rej.: A-87 z 6.08.1959:
    • zamek (ruiny)
    • wozownia (ruina)
    • park
  • dom, Rynek, XVIII, nr rej.: 667/62 z 12.04.1962 (nie istnieje)
  • wiatrak koźlak, ul. Wiatraczna 12, XIX, nr rej.: A-333 z 16.11.1998

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie. 31 marca 2016; 5 miesięcy temu. [dostęp 2015-10-07]. s. 63.

Bibliografia[edytuj]

Marek Piotrowski, Szreńsk - miasto zapomniane, Warszawa 1986, wyd. Społeczny komitet obchodów 600-lecia Szreńska, Mazowiecki Ośrodek Badań Naukowych im. Stanisława Herbsta, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, ISSN 0208-8894
Katalog Zabytków Sztuki, Zesz. 9. Mława i okolice (d. pow. mławski), opr. I. Galicka, H. Sygietyńska i M. Kwiczala, 1985

Linki zewnętrzne[edytuj]