Garncarsko (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Garncarsko
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat wrocławski
Gmina Sobótka
Liczba ludności (III 2011) 245[1]
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-050
Tablice rejestracyjne DWR
SIMC 0880047
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Garncarsko
Garncarsko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Garncarsko
Garncarsko
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Garncarsko
Garncarsko
Ziemia 50°55′03″N 16°41′47″E/50,917500 16,696389

Garncarsko (niem. Marxdorf) – wieś położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, w gminie Sobótka, nad rzeką Czarna Woda.

Nazwa[edytuj]

Pierwsze zapisy historyczne o wsi pochodzą już z wieku XIII. Miejscowość wzmiankowana jest po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1250 roku wydanym przez papieża Innocentego IV w Lyonie gdzie zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Garnscarsco”[2]. Nazwa miejscowości wywodzi się od zawodu rzemieślniczego garncarstwa, którą zajmowała się miejscowa ludność w średniowieczu. Świadczy ona o służebnym charakterze miejscowości - wieś była wsią służebną.

Kolejną nazwę Garnczar nosiła w 1256 r. W roku 1372 wzmiankowano nazwę Marcusdorf, pochodzącą od imienia zasadźcy Marka. Nazwy te pochodzą z okresu, kiedy Śląsk należał do Piastów. Inne nazwy wsi: Marzdorf z 1350 r. i Teppirsdorf z 1369 r., pochodzą z okresu panowania czeskiego. Kolejna nazwa wsi: Margssdorf wymieniona została w 1651 r., kiedy Śląskiem jako częścią Czech władał austriacki ród szlachecki Habsburgów. W okresie panowania pruskiego, a później niemieckiego wymieniano nazwy: Garnizar (1875 r.), Markusdorf (1840 r.) i Marxdorf (od 1937 r.). Po II wojnie światowej wieś otrzymała nazwę: Garncarze, a w roku 1947 Garncarsko.

Historia[edytuj]

W 1350 r. właściciel połowy wsi, Tycze von Reydenburg, sprzedał ją braciom Nikolasowi i Winczenczowi von Liebenowe. Od 2 połowy XIV w. stanowiła własność katedry wrocławskiej. Jeden z mieszkających w tej wsi chłopów, niejaki Beutel, posiadający grunty także w Białej (sąsiednia wioska), przez 23 lata nie uznawał władzy klasztornej i odmawiał płacenia klasztorowi daniny. Został za to uwięziony i w 1463 r. powieszony przed murami miejskimi Wrocławia.

Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1810 r. Garncarsko przeszło w ręce prywatne, a jej właścicielem został dr Hufeland. Do 1945 r. wieś należała do rodziny von Becker. W okresie największej świetności we wsi działała szkoła katolicka z nauczycielem, 2 młyny wodne, browar i gorzelnia.

Na polach otaczających wieś w różnych okresach odkryto dwie imponujące rzeźby: w roku 1812 mieszkaniec wsi Wolf odkrył romańską rzeźbę lwa (od 1954 r. stoi obok kościoła św. Anny w Sobótce), w roku 1950 wydobyto z ziemi rzeźbę ''Mnicha'', od dawna wkopaną głęboko w ziemię na granicy pól Garncarska i Maniowa Wielkiego (obecnie stoi przy drodze na przełęcz Pod Wieżycą).

Najciekawszym zachowanym obiektem zabytkowym we wsi jest stojący przy ul. Nowowiejskiej 2 pałac z 2. połowy XIX w. Jest dwukondygnacyjny z poddaszem mieszkalnym. Ma narożną wieżę, tarasy i loggię. Nakryty jest dachem mansardowym z lukarnami. Na ścianie frontowej znajdują się lata remontów obiektu: 1899 i 2002. Całość otacza mur z pieczołowicie odrestaurowaną ozdobną bramą żelazną. W lesie, nieopodal wsi, znajdują się szczątki krypty grobowej rodziny Von Becker. We wsi stoi obelisk poświęcony poległym tu żołnierzom Armii Radzieckiej, upamiętniający ciężkie walki o ten teren w ostatnich dniach II wojny światowej.

Ciekawym obiektem jest kapliczka pokutna tkwiąca w murze przy głównym trakcie. W Garncarsku rosną dęby szypułkowe (Quercus robur), których wiek określany jest na: 200, 230, 320, 330 i 360 lat oraz lipa drobnolistna (Tilia cordata), której wiek określa się na 240 lat.

Kalendarium[edytuj]

  • 1250 - pierwsza wzmianka o wsi Garncarsco, Garnscarsco. Jak sama nazwa mówi była to osada rzemieślnicza lub służebna
  • 1327 - wzmiankowana nazwa Marcusdorf, od imienia zasadźcy Marka
  • 1350 - wzmianka o sprzedaży przez Tycze von Reydeburg należącej do niego części wsi
  • 1351 - sprzedaż cła i landwójtostwa w Sobótce, obejmującego również Marzdorf opatowi Konradowi z klasztoru Najświętszej Marii Panny we Wrocławiu. Jest to pierwsze poświadczenie przynależności Garncarska do dóbr klasztornych
  • 1396 - ostateczny zanik nazwy słowiańskiej
  • 1576 - wzmianka o posiadaniu przez klasztor 15 chłopów w Garncarsku
  • 1577 - wartość majątku klasztornego w Garncarsku wyceniono na 11 216 talarów, a wieś zamieszkiwało: 8 gospodarzy, 6 zagrodników, 12 chałupników i 7 rzemieślników
  • 1810 - kasata dóbr augustiańskich
  • 1812 - romański lew przeniesiony jest przez właściciela pola, Wolfa, do wsi i ustawiony przed jego domem
  • 1825 - właścicielem Garncarska jest posiadacz Chwałkowa, rotmistrz Hufeland. Wieś liczy 350 mieszkańców w 41 domach, posiada szkołę katolicką z nauczycielem, 2 młyny wodne, browar i gorzelnię
  • 1870 - Garncarsko nadal w posiadaniu Hufelanda
  • 1937 - budowa krypty grobowej rodziny von Becker w lesie nad Czarną Wodą
  • do 1945 - Garncarsko było w posiadaniu rodziny von Becker
  • 1945 - wieś nazwano Garncarze, od 1947 roku Garncarsko. Dwór podpalony przez właściciela przed wejściem Rosjan
  • 1950 - odkopanie rzeźby mnicha
  • 1954 - przewiezienie lwa romańskiego do Sobótki i ustawienie przy kościele św.Anny. Po wojnie w folwarku istniało Państwowe Gospodarstwo Rolne, a następnie zakład SHR z Kobierzyc.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Stowarzyszenie Gmin Ślężańskich, Wojciech Fabisiak Kalendarium Historyczne Gmin