Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 roku
Państwo  Polska
Rodzaj wybory parlamentarne
Podstawa prawna Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej; Ordynacja wyborcza do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
Ordynacja wyborcza do Sejmu: proporcjonalna (listy kandydatów z progami 5% lub 8%, okręgi wielomandatowe, metoda D’Hondta), ogólnopolska lista wyborcza z progiem 7%
do Senatu: większościowa (okręgi wielomandatowe, większość względna)
Data ogłoszenia 25 czerwca 1997
przez: Prezydenta RP
Aleksandra Kwaśniewskiego[1]
Liczba komitetów ogólnokrajowych 10
Głosowanie
Data głosowania 21 września 1997
Liczba uprawnionych 28 409 054
Liczba głosujących 13 616 378
Frekwencja 47,93%
poprzednie
Wybory 1993
następne
Wybory 2001
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 odbyły się 21 września. Walka o wszystkie mandaty poselskie (460) i senatorskie (100) miała charakter otwarty i demokratyczny. Wybory te zakończyły się zwycięstwem Akcji Wyborczej Solidarność. W wyniku wyborów do Sejmu weszło 5 komitetów oraz posłowie Mniejszości Niemieckiej. Po wyborach AWS zawarła koalicję z Unią Wolności[2]. Premierem został reprezentujący AWS Jerzy Buzek. Stanowisko wicepremiera i ministra finansów przypadło szefowi UW Leszkowi Balcerowiczowi[3].

Ustawa o partiach politycznych[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed wyborami parlamentarnymi Sejm uchwalił ustawę o partiach politycznych. Ustawa nakazywała ponowną rejestrację wszystkich istniejących ugrupowań politycznych oraz zebranie tysiąca podpisów poparcia. Ustawa ograniczała finansowanie partii politycznych i zwrot kosztów kampanii wyborczej[4].

Ordynacja wyborcza[edytuj | edytuj kod]

W wyborach do Sejmu w okręgach według ordynacji proporcjonalnej wybierano 391 posłów. Mandaty dzielono metodą D’Hondta pomiędzy komitety, które uzyskały co najmniej 5%, a w przypadku koalicyjnych komitetów wyborczych (KKW) – 8% głosów. Z progu tego zwolnione były komitety mniejszości narodowych. Pozostałe 69 mandatów obsadzano z list krajowych, na których kolejność ustalały same komitety. Mandaty z list krajowych przydzielano proporcjonalnie metodą D'Hondta; mogły je uzyskać komitety, które uzyskały co najmniej 7% głosów.

Główne komitety wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Komitet Lider Hasła wyborcze
Sojusz Lewicy Demokratycznej Włodzimierz Cimoszewicz Kancelaria Senatu.jpg Włodzimierz Cimoszewicz
(premier)
Dobre dziś – lepsze jutro
Polskie Stronnictwo Ludowe Waldemar Pawlak candidate 2010 D crop.jpg Waldemar Pawlak Łączy nas Polska
Unia Wolności Leszek Balcerowicz 2010.jpg Leszek Balcerowicz W lewo? W prawo? Zawsze do przodu;
Mądry wybór – lepsze życie
Unia Pracy Ryszard Bugaj2.jpg Ryszard Bugaj Zasługujesz na więcej;
Twoja szansa na lepsze życie
Akcja Wyborcza Solidarność Marian Krzaklewski 2007.jpg Marian Krzaklewski zAWSze Polska – Wolność – Rodzina;
Chodźcie z nami
Ruch Odbudowy Polski ROP Jan Ferdynand Olszewski.jpg Jan Olszewski Nie będziesz sam. Razem Odbudujemy Polskę!

Kampania wyborcza i sondaże[edytuj | edytuj kod]

Kampania wyborcza była skupiona wokół dwóch rywalizujących ze sobą obozów AWS i SLD. Przedwyborcze sondaże dawały obu ugrupowaniom 25–30% poparcia. Natomiast formacje cieszące się mniejszym poparciem od 7 do 15% (Unia Wolności i Polskie Stronnictwo Ludowe) rywalizowały o trzecie miejsce[4]. Poza partiami mającymi według sondaży szanse na wprowadzenie do parlamentu swoich przedstawicieli ogólnopolskie komitety zarejestrowały Unia Pracy, Unia Prawicy Rzeczypospolitej, Ruch Odbudowy Polski oraz Narodowo-Chrześcijańsko-Demokratyczny Blok dla Polski, Krajowa Partia Emerytów i Rencistów oraz Krajowe Porozumienie Emerytów i Rencistów Rzeczypospolitej Polskiej (inspirowane przez działaczy AWS z KPN-OP). W więcej niż jednym okręgu wyborczym zarejestrowały się 4 komitety (m.in. Mniejszość Niemiecka)[5]. W jednym okręgu zarejestrowało się 8 innych komitetów.

Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD)[edytuj | edytuj kod]

Józef Oleksy – szef SdRP

Lewicowa koalicja skupiona wokół SdRP, składająca się z 33 ugrupowań politycznych, związków zawodowych i organizacji społecznych przez dłuższy czas pozostawała liderem przedwyborczych sondaży[5]. Kampania SLD realizowana była pod hasłami „Dobre dziś lepsze jutro” i „Dotrzymaliśmy słowa”. Skupiła się na prezentacji własnych osiągnięć ostatnich 4 lat rządów, utrwaleniu dobrych trendów w przyszłości oraz zestawieniu ich z kryzysem z początku lat 90. Takie same zestawienia danych przedstawił SLD w stosunku do stóp bezrobocia, inflacji i plac realnych[5], zestawiając je z krytyką opozycji z początku okresu obejmowania rządów. Hasło kampanii SLD „Lepsze Jutro” odnosiło się grup społecznych ważnych dla Sojuszu grup zawodowych.

7 września podczas prawyborów w Wieruszowie SLD zdobył niecałe 36% głosów, drugie miejsce zajęła AWS z wynikiem 29%[6]. Wizerunkowi SLD zaszkodziła powódź oraz powściągliwa reakcja prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, który nie zaangażował się w kampanię wyborczą ugrupowania. Konsekwencją działań SLD był wzrost negatywnego elektoratu do poziomu 40%[6]. Wydarzenia te spowodowały zmianę hasła wyborczego „Polska wierzy w swoją przyszłość”. Ostatni sondaż dawał jednak przewagę konkurencyjnej AWS o 4 pkt proc.[6].

Akcja Wyborcza Solidarność (AWS)[edytuj | edytuj kod]

Koalicja Akcji Wyborczej Solidarność zgrupowała większość skłóconych ugrupowań prawicowych. Poza AWS jedyną partią mającą realną szansę wejścia do parlamentu był Ruch Odbudowy Polski, który 5 lipca zdecydował się na samodzielny start w wyborach[6]. Ugrupowania doszły do porozumienia jedynie w sprawie wystawienia wspólnych kandydatów do senatu w kilku okręgach. AWS prowadziło kampanię pod hasłem „zAWSze Polska, Wolność, Rodzina”. Hasło o patriotycznym charakterze trafiło do starszych wyborców. Młodszych wyborców AWS pozyskał dynamicznymi programami telewizyjnymi zapowiadającymi przyspieszenie reform[7]. Kampania AWS skupiła się na atakowaniu SLD za zaniechanie zasadniczych reform (przemysłu, służby zdrowia) powiększanie deficytu w handlu zagranicznym i brak powszechnego uwłaszczenia [6].

AWS proponowało przeprowadzenie reform zdrowia, ubezpieczeń społecznych, oświaty i administracji państwowej[7]. Głosów AWS dostarczali zarówno kandydaci popierani przez katolickie Radio Maryja, jak i umiarkowani politycy. W ostatnim okresie kampanii AWS wycofała większość agresywnych gestów i sformułowań, co okazało się dobrym posunięciem w walce o głosy ludzi niezdecydowanych i umiarkowanych[8].

Unia Wolności (UW)[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do poprzednich kampanii wyborczych środowisk liberalnych, kampania wyborcza powstałej z połączenia Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Unii Demokratycznej w 1994 Unii Wolności skupiona była na osobie lidera Leszka Balcerowicza. Pojawiał się zarówno w spotach telewizyjnych, jak i na ulotkach i billboardach. Kampania partii obarczona ryzykiem istnienia dużej liczby wyborców negatywnie nastawionych do osoby lidera. Główne hasło kampanii brzmiało „W lewo? w prawo? Zawsze do przodu!” Głównym punktem programu UW był tzw. II plan Balcerowicza[8]. Plan zakładał trzykrotnie szybszy wzrost gospodarczy niż w Europie Zachodniej, uproszczenie i obniżkę podatków oraz spadek inflacji i bezrobocia. Partia zapewniała że „UW ma kompetentnych i uczciwych ludzi, którzy umieją zrealizować II plan Balcerowicza”.

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL)[edytuj | edytuj kod]

Kampania wyborcza PSL była prowadzona pod hasłem „Łączy nas Polska”. Polegała na zrzucaniu odpowiedzialności za dotychczasowe rządy na koalicjanta – SLD. Jeszcze w sierpniu grupa posłów zgłosiła wniosek o wotum nieufności wobec rządu Włodzimierza Cimoszewicza[9].

Unia Pracy (UP)[edytuj | edytuj kod]

Kampania wyborcza Unii Pracy była prowadzona pod hasłem „Zasługujesz na więcej” głównie przez lidera ugrupowania Ryszarda Bugaja. Skupiająca środowiska postsolidarnościowe oraz ludzi o korzeniach PZPR-owskich, partia była areną ciągłej walki między tymi środowiskami[9]. Partia nie dysponowała środkami organizacyjnymi podobnymi do rywalizującego o ten sam elektorat SLD[9]. Kampania prowadzona przez partię będącą w opozycji do lewicowej koalicji miała charakter populistyczny i nie była postrzegana jako wiarygodna[9].

Ruch Odbudowy Polski (ROP)[edytuj | edytuj kod]

Wyniki Ruchu Odbudowy Polski w wyborach do Sejmu

Kampania wyborcza Ruchu Odbudowy Polski była prowadzona była prowadzona pod hasłem „Nie będziesz sam. Razem odbudujemy Polskę”. Partia starała się ukazać AWS jako formację skompromitowaną, ukazując własnych kandydatów jako wiarygodnych. Na kampanii zaważyły konflikty personalne pomiędzy szefem kampanii Andrzejem Kieryłą a odpowiedzialnym za reklamę Jackiem Kurskim. Spowodowały one dostarczanie pierwszych materiałów z opóźnieniem grożącym odrzuceniem materiałów ROP[10]. Drugim konfliktem wewnętrznym był konflikt Jana Olszewskiego i Antoniego Macierewicza, który dokonał arbitralnych zmian na pierwszych miejscach list wyborczych. Wydarzenie to spowodowało osobiste przejęcie przez Jana Olszewskiego reprezentowania partii przed krajową komisją wyborczą[10].

Wyniki głosowania i wyniki wyborów[edytuj | edytuj kod]

W wyborach wzięło udział 13,6 mln Polaków. Frekwencja w wyborach do Sejmu wyniosła 47,93%. Zdecydowanym zwycięzcą została Akcja Wyborcza Solidarność, która zdobyła 33,83% głosów i 202 mandaty poselskie. Drugie miejsce przypadło Sojuszowi Lewicy Demokratycznej (27,13% głosów i 164 mandaty). Pomimo zdobycia ponad 7 p.p. więcej SLD straciło pozycję najsilniejszego ugrupowania parlamentarnego. Trzecie miejsce zdobyła Unia Wolności (13,37% i 60 mandatów). PSL uzyskało 7,31% głosów i 27 mandatów, zaś ROP 5,56% głosów i 6 mandatów. Do Sejmu dostali się także dwaj przedstawiciele Mniejszości Niemieckiej. Spośród partii, które znalazły się poza Sejmem, najwięcej głosów uzyskała Unia Pracy (4,74%). Spadek poparcia dotknął również komitet UPR, który zdobył 2,03% głosów. Podobny wynik uzyskały partie reprezentujące interesy emerytów, które wzajemnie się zwalczały i w konsekwencji zniechęciły Polaków do głosowania[10].

Wyniki wyborów do Sejmu RP[edytuj | edytuj kod]

Wyniki wyborów do Sejmu 1991–2015
Komitet wyborczy[11] Głosy Mandaty
Liczba  % +/− Liczba +/−  %
Akcja Wyborcza Solidarność 4 427 373 33,83 201 43,70
Sojusz Lewicy Demokratycznej 3 551 224 27,13 Increase2.svg 6,72 164 Decrease2.svg 7 35,65
Unia Wolności 1 749 518 13,37 Decrease2.svg 1,21[a] 60 Decrease2.svg 14[b] 13,04
Polskie Stronnictwo Ludowe 956 184 7,31 Decrease2.svg 8,09 27 Decrease2.svg 105 5,87
Ruch Odbudowy Polski ROP 727 072 5,56 6 1,30
Unia Pracy 620 611 4,74 Decrease2.svg 2,54 Decrease2.svg 41
Krajowa Partia Emerytów i Rencistów - KPEiR 284 826 2,18
Unia Prawicy Rzeczypospolitej 266 317 2,03
Krajowe Porozumienie Emerytów i Rencistów 212 826 1,63
Blok dla Polski 178 395 1,36
Mniejszość Niemiecka 51 027 0,39 Decrease2.svg 0,05 2 Decrease2.svg 1 0,43
Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców - DFK 16 724 0,13 Decrease2.svg 0,04 Decrease2.svg 1
Stowarzyszenie Słowiańskiej Mniejszości Narodowe 13 632 0,10
Przymierze Samoobrona 10 073 0,08 Decrease2.svg 2,70
Polska Wspólnota Narodowa 8590 0,07 Decrease2.svg 0,04
Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców Województwa Częstochowskiego 6206 0,05 Decrease2.svg 0,02
Pojednanie i Przyszłość Niemiecka Wspólnota 3663 0,03 Decrease2.svg 0,07
Mniejszość Niemiecka Województwa Olsztyńskiego 1729 0,01 Decrease2.svg 0,01
„Niezależna i Bezpartyjna” 924 0,01
Sojusz Ludzi „Polska Praca Sprawiedliwość” 703 0,01
Związek Mniejszości Niemieckiej 614 0,01
Ogółem 13 088 231 100,00 460 100,00
Głosy nieważne 528 147 3,88 Decrease2.svg 0,42
Frekwencja 13 616 378 47,93 Decrease2.svg 4,20

Podział mandatów i rozkład procentowy poparcia w wyniku wyborów z uwzględnieniem podziału na późniejszą koalicję rządzącą w kolejności: ugrupowania rządowe, opozycja parlamentarna i pozaparlamentarna (komitety, które nie przekroczyły 1% poparcia w skali kraju, potraktowano zbiorczo):

201 60 164 27 6
AWS UW SLD PSL
AWS UW SLD PSL ROP UP

Wyniki wyborów do Senatu RP[edytuj | edytuj kod]

Zwycięzcy w poszczególnych okręgach w wyborach do Senatu RP
Rozkład mandatów
Komitet wyborczy[12] Głosy Mandaty
Liczba  % +/– Liczba +/–
Akcja Wyborcza Solidarność 6 550 176 25,26 51
Sojusz Lewicy Demokratycznej 6 105 299 23,54 28 Decrease2.svg 9
Unia Wolności 2 903 735 11,20 [c] 8 Increase2.svg 3
Ruch Odbudowy Polski ROP 2 553 252 9,84 5
Polskie Stronnictwo Ludowe 1 805 598 6,96 3 Decrease2.svg 33
Krajowa Partia Emerytów i Rencistów - KPEiR 1 112 129 4,29
Unia Prawicy Rzeczypospolitej 554 987 2,14
Unia Pracy 550 922 2,12 Decrease2.svg 2
Ruch Autonomii Śląska 343 011 1,32
KW Bogdana Zdrojewskiego 241 179 0,93 1
Samorządowy KW Profesora Leona Kieresa 138 533 0,53 1
Blok dla Polski 125 684 0,48
KW Mariana Jurczyka Kandydata na Senatora Ziemi Szczecińskiej 124 897 0,48 1
Mniejszość Niemiecka 118 023 0,46 Decrease2.svg 1
KW Henryka Stokłosy 58 055 0,22 1 Steady2.svg
Przymierze Samoobrona 50 760 0,20
KW Jadwigi Stokarskiej 30 126 0,12 1
Krajowe Porozumienie Emerytów i Rencistów 16 634 0,06
Pozostałe komitety wyborcze 2 552 449 9,84
Razem 100,00 100
Głosy ważne 13 317 952 98,82
Głosy nieważne 296 149 2,18 Decrease2.svg 0,75
Frekwencja 13 614 101 47,92 Decrease2.svg 4,18
51 8 28 5 3 5
AWS UW SLD ROP PSL KW
AWS UW SLD ROP PSL KPEiR

Skutki wyborów[edytuj | edytuj kod]

Na skutek wyborów do opozycji przeszły ugrupowania dotychczasowej koalicji SLD i PSL. Centrolewicowa koalicja została zastąpiona przez koalicyjny centroprawicowy rząd AWS-UW. Na stanowisko premiera został powołany działacz AWS Jerzy Buzek.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W porównaniu z sumarycznym wynikiem Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Unii Demokratycznej z wyborów w 1993.
  2. W porównaniu z liczbą mandatów Unii Demokratycznej zdobytych w wyborach 1993.
  3. W porównaniu z sumarycznym wynikiem Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Unii Demokratycznej z wyborów w 1993.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]