Artyleria II RP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Artyleria II RP - jeden z trzech, obok piechoty i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

1 czerwca 1939 r. w artylerii pełniło służbę 2.589 oficerów, 4.974 podoficerów zawodowych i nadterminowych oraz 53.320 szeregowych, co stanowiło 13,8% wszystkich żołnierzy WP (bez KOP). Pod względem liczebności stanów osobowych artyleria była drugim, po piechocie, rodzajem broni.

Formowanie oddziałów artylerii[edytuj | edytuj kod]

Proces formowania pułków i dywizjonów artylerii odbywał się w ciągu całego dwudziestolecia międzywojennego. W listopadzie 1918 rozpoczęto tworzenie pułków artylerii polowej.

Pod koniec 1919 artyleria na froncie zorganizowana była następująco:

  • 1 Brygada Artylerii:
    • 1 pułk artylerii polowej (dziewięć baterii)
    • 5 i 6 bateria 9 pap
    • 1 dywizjon 1 pac w - dwie baterie (trzecia w głębi kraju)
  • 2 Brygada Artylerii:
    • 2 pułk artylerii polowej - osiem baterii
    • 2 pułk artylerii ciężkiej - cztery baterie ( bateria 4 i 6 głębi kraju)
  • 3 Brygada Artylerii:
    • 3 pułk artylerii polowej - osiem baterii (6 bateria w głębi kraju)
    • 3 pułk artylerii ciężkiej - cztery baterie (4 bateria wchodziła w skład dywizji górskiej, 6 bateria w głębi kraju)
  • 4 Brygada Artylerii:
    • 4 pułk artylerii polowej - dziewięć baterii
    • 4 pułk artylerii ciężkiej - pięć baterii (3 bateria głębi kraju)
  • 6 Brygada Artylerii:
    • 5 pułk artylerii polowej - siedem baterii (3 i 9 bateria w głębi kraju)
    • 1 dywizjon 5 pac - trzy baterie
  • 6 Brygada Artylerii:
    • 6 pułk artylerii polowej - osiem baterii (2 bateria w głębi kraju)
    • 1 dywizjon 6 pac - trzy baterie
  • 7 Brygada Artylerii:
    • 7 pułk artylerii polowej - dziewięć baterii
    • 1 dywizjon 7 pac - trzy baterie
  • 8 Brygada Artylerii:
    • 8 pułk artylerii polowej - osiem baterii (8 bateria w głębi kraju)
    • 1 dywizjon 8 pac - dwie baterie (2 bateria w głębi kraju)
  • 9 Brygada Artylerii:
    • 9 pułk artylerii polowej - cztery baterie (4 i 8 bateria w głębi kraju, 5 i 6 bateria w 1 DP, 9 bateria w 12 DP)
    • 1 dywizjon 9 pac - trzy baterie
  • 10 Brygada Artylerii:
    • 10 pułk artylerii polowej - sześć baterii
    • 1dywizjon 10 pac - trzy baterie
  • 11 Brygada Artylerii:
    • 11 pułk artylerii polowej - sześć baterii (baterie 6 i 8 w dywizji górskiej, 5 bateria w głębi kraju)
  • 12 Brygada Artylerii:
    • 12 pułk artylerii polowej - dziewięć baterii
    • 9 bateria 9 pac
    • 1 dywizjon 12 pac - jedna bateria (2 i 3 bateria w14 DP)
  • 13 Brygada Artylerii:
    • 13 pułk artylerii polowej - dziewięć baterii
    • 13 pułk artylerii ciężkiej - sześć baterii
  • 14 Brygada Artylerii:
    • 14 pułk artylerii polowej - dziewięć baterii
    • 1dywizjon 12 pac w głębi kraju
    • 2 bateria 7 dak
  • 15 Brygada Artylerii:
    • 15 pułk artylerii polowej - dziewięć baterii
    • 1 dywizjon 15 pac - trzy baterie
  • 16 Brygada Artylerii:
    • 16 pułk artylerii polowej - osiem baterii (9 bateria w głębi kraju)
    • 1dywizjon 16 pac - sześć baterii
  • 17 Brygada Artylerii:
    • 17 pułk artylerii polowej - osiem baterii (3 bateria w głębi kraju)
    • 1 dywizjon 17 pac w głębi kraju
  • 18 Brygada Artylerii:
    • 18 pułk artylerii polowej - osiem baterii ( bateria w głębi kraju)
    • 4 bateria i 1 dywizjon 18 pac ( dowództwo pułku i 2 dywizjon w głębi kraju )
  • Brygada Górska:
    • 1 pułk artylerii górskiej – pięć baterii ( 4 bateria w głębi kraju)
    • 21 pułk artylerii polowej - dwie baterie
    • 3 dywizjon 11 pap - dwie baterie
    • 1 dywizjon i 4 bateria 3 pac
  • Ochotnicza Brygada Artylerii:
    • 4 dywizjon 1 pułku artylerii polowej – trzy baterie
    • 4 dywizjon 5 pułku artylerii polowej – trzy baterie
    • 2 dywizjon 5 pułku artylerii ciężkiej – trzy baterie

Pułki artylerii polowej[1][edytuj | edytuj kod]

1918

1919

1920

1921

Artyleria konna[edytuj | edytuj kod]

Formowanie dywizjonów artylerii konnej rozpoczęto w 1919. Powstały dywizjony o numeracji: 1, 2, 4 do 7.

W maju 1920 roku utworzono 3 dywizjon artylerii konnej, a w lipca 9 dywizjon artylerii konnej (w czerwcu 1921 przemianowany na 8 dak, a w 1927 na 14 dak)

Od kwietnia do października 1921 istniał 1 pułk artylerii konnej.

W latach 1922 — 1924 sformowano 10, 11, 12 i 13 dywizjony artylerii konnej.

Artyleria ciężka[edytuj | edytuj kod]

Pułki artylerii ciężkiej o numeracji 1, 3 oraz 8 i 10 utworzono w 1921, a 2 i 9 pułk artylerii ciężkiej w 1922. Dywizjony artylerii ciężkiej powstały w latach 1937 — 1939.

W lipcu 1931 przemianowano sformowany w styczniu 1919 1 pułk artylerii górskiej na 1 pułk artylerii motorowej. 1 pułk artylerii najcięższej powstał w 1920.

Artyleria przeciwlotnicza[edytuj | edytuj kod]

1 pułk artylerii przeciwlotniczej sformowano w czerwcu 1924. Za podstawę posłużył mu dywizjon artylerii zenitowej. W 1926 powstały dywizjony artylerii przeciwlotniczej — 2, 3, 5, 6, 7 i 8. 9 i 10 dywizjony artylerii przeciwlotniczej utworzone zostały w czerwcu 1928, a 11 dywizjon artylerii przeciwlotniczej we wrześniu 1937.

Artyleria pomiarów[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1927, w wyniku reorganizacji Szkoły Pomiarów Artylerii Centrum Wyszkolenia Artylerii, powstał 1 dywizjon pomiarów artylerii, zaś 2 dywizjon pomiarów artylerii utworzono w listopadzie 1938.

Artyleria piechoty[edytuj | edytuj kod]

W 1928 r. w każdym pułku piechoty utworzono pluton artylerii piechoty, w skład którego wchodziły dwa działony 75 mm armat polowych wzór 1902/1926 [2]. Plutony przeznaczone były do bezpośredniego towarzyszenia w toku walki czołowym rzutom piechoty, poprzez strzelanie na wprost do sił żywych i środków ogniowych nieprzyjaciela[3]. Wskutek wielkiego rozproszenia plutonów w 90 pułkach piechoty, a także wskutek tego, że plutony te traktowano jako pododdziały piechoty, była to artyleria zepchnięta na margines życia artyleryjskiego, ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu konsekwencjami [4].

W 1934 wzmocniono artylerię piechoty przydzielając jej 81 mm moździerze wzór 1931. Każdy batalion piechoty otrzymał 2 moździerze. Organizacyjnie obsługi moździerzy tworzyły pluton w kompanii ciężkich karabinów maszynowych.

Artyleria w 1939[edytuj | edytuj kod]

Do wojny obronnej w 1939 artyleria polska przystąpiła po częściowym zrealizowaniu planu modernizacji Wojska Polskiego. Dokonano pewnych zmian w uzbrojeniu i organizacji wojsk. Ujednolicono między innymi sprzęt pułków i dywizji piechoty.

Organizacja artylerii[edytuj | edytuj kod]

W 1939 artyleria wchodziła w skład oddziałów i związków taktycznych piechoty i kawalerii oraz Odwodu Naczelnego Wodza.

Dywizja piechoty[edytuj | edytuj kod]

Batalion piechoty posiadał:

Na szczeblu pułku piechoty występowały:

Taką organizację posiadały tylko pułki piechoty w dywizjach czynnych, natomiast pułki piechoty dywizji rezerwowych posiadały kompanie dział przeciwpancernych w składzie czterech dział. W dywizjach rezerwowych nie było plutonów artylerii piechoty.

Armata kal. 105 mm wz. 29

Dywizja piechoty posiadała:

Ogółem dywizja piechoty posiadała

  • 20 moździerzy 81 mm
  • 27 armat przeciwpancernych
  • 6 dział piechoty 75 mm wz. 02/26
  • 24 lub 12 dział 75 mm wz. 97
  • 12 lub 24 haubice 100 mm
  • 3 armaty 105 mm
  • 3 haubice 155 mm

Brygada kawalerii[edytuj | edytuj kod]

Znacznie skromniejsza była artyleria brygady kawalerii. W jej skład wchodził dywizjon artylerii konnej (dak). 11 dak-ów posiadało organizację dwojakiego typu: cztery – czterobateryjne, pozostałe – trójbateryjne. W każdej baterii znajdowały się cztery armaty kal. 75 mm wz. 02/26.

W brygadzie kawalerii znajdowały się:

  • 2 moździerze 81 mm
  • 12 lub 16 armat 76 mm wz. 02/26
  • 14 lub 18 i dział przeciwpancernych

W brygadzie pancerno-motorowej znajdowały się:

  • 4 moździerze
  • 4 armaty 75 mm
  • 4 haubice 100 mm
  • 27 armat ppanc

Artyleria Odwodu Naczelnego Wodza[edytuj | edytuj kod]

W skład artylerii Odwodu Naczelnego Wodza wchodziły :

  • dziesięć pułków artylerii ciężkiej (pac)
  • jeden pułk artylerii najcięższej (pan)
  • jeden pułk artylerii motorowej (pam)

Pułki artylerii ciężkiej nie miały jednolitej organizacji. Różna w nich była liczba dywizjonów i odmienny skład baterii oraz różne wyposażenie w sprzęt (armaty kal. 105 mm wz. 29 i 100 mm wz. 78/09/31 oraz haubice kal. 155 mm wz. 17)

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Moździerze[edytuj | edytuj kod]

Wojsko Polskie dysponowało około 1200 moździerzami 81 mm wz. 18, 28, 30, 31 typu francuskiego. Produkowano je w kraju. Ich zasięg wynosił 3200 - 3500 m. Moździerze te pod względem jakościowym zaspokajały potrzeby batalionu, lecz ich liczba w batalionie była dalece niewystarczająca.

27 moździerzy kal. 220 mm wz. 32 znajdowało się w pułku artylerii najcięższej. Posiadały one zasięg 10 - 15 km. Skuteczność rażenia pocisków, jak na artylerię najcięższą, była jednak zbyt mała.

Artyleria do ognia pośredniego[edytuj | edytuj kod]

W armii polskiej w 1939 do artylerii do ognia pośredniego zaliczano wszystkie armaty i haubice od 75 mm wzwyż (o ile nie wchodziły w skład innego rodzaju artylerii).

Na wyposażeniu pułków piechoty, dywizjonów artylerii konnej i pociągów pancernych znajdowały się armaty piechoty 75 mm wz. 02/26. Etat przewidywał 436 sztuk, a faktycznie było ich w armii 466. Zasięg tych dział wynosił do 10 700 m. Z zasady były wykorzystywane do towarzyszenia piechocie.

Drugim typem dział lekkich były armaty 75 mm wz. 97, stanowiące wyposażenie pułków i dywizjonów artylerii lekkiej. We wrześniu było ich 1374 sztuk. Zasięg 11 200 m. Było to działo uniwersalne o przestarzałej jednak konstrukcji.

W pułkach artylerii lekkiej znajdowało się również około 900 sztuk haubic 100 mm o zasięgu 10 800 m.

Do dział ciężkich zaliczano armaty 105 mm wz. 13 i 29 o zasięgu odpowiednio 10 i 15 km. Posiadały je dywizjony i pułki artylerii ciężkiej, Było ich w WP 254 sztuki.

Armata przeciwpancerna wz. 36

Ponadto pułki i dywizjony artylerii ciężkiej posiadały haubice 155 mm wz. 1917 typu Schneidera o zasięgu 11 200 m. Było ich 341.

6, 46 i 47 dywizjony artylerii ciężkiej miały ponadto armaty 120 mm o zasięgu 12 400 m. Razem 43 sztuki.

Artyleria przeciwpancerna[edytuj | edytuj kod]

Stanowiły ją armaty kal. 37 mm wz. 1936 Bofors będące na wyposażeniu pułków piechoty, kawalerii i brygady pancerno-motorowej w ogólnej liczbie 1184 dział.

Elementem obrony przeciwpancernym mogły być także działa pancerne. W Polsce opracowany został jednak jedynie prototyp takiego działa.

Artyleria motorowa[edytuj | edytuj kod]

Pododdziały artylerii motorowej posiadały w swym uzbrojeniu działa o trakcji motorowej. Brygady zmotoryzowane posiadały 4 haubice 100 mm i 4 działa 75 mm, a pułk artylerii motorowej 8 dział 75 mm, 4 haubice 100 mm i 8 armat 120 mm

Przypisy

  1. Nazwa "pułk artylerii polowej" została 31 grudnia 1931 zmieniona na "pułk artylerii lekkiej" (Dz. Rozk. MSWojsk. nr 3, poz. 473 z 1931)
  2. Igor Błagowieszczański, Artyleria w II wojnie światowej. Studium historyczno-wojskowe, Warszawa 1983, s. 18; Roman Łoś, Artyleria polska 1914-1939, Warszawa 1991, s. 193.
  3. Igor Błagowieszczański, dz. cyt. str. 22, 24
  4. Igor Błagowieszczański, dz. cyt. 22, 24; Roman Łoś dz. cyt., 193.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Igor Błagowieszczański: Artyleria w II wojnie światowej. Studium historyczno-wojskowe. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1983. ISBN 83-11-06909-3.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991. ISBN 83-11-07772-X.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]