1 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

1 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1921
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	7 września
Dowódcy
Ostatni	ppłk dypl. Edward Bagieński
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Twierdza Modlin
Podporządkowanie	1 Grupa Artylerii
Rodzaj wojsk	artyleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

1 Pułk Artylerii Ciężkiej (1 pac) - oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk w okresie pokoju

Tereny działań bojowych 8. i 18. Dywizjonu Artylerii Ciężkiej w latach 1919-1920

Pułk został sformowany 7 września 1921 roku, na bazie 8 i 18 Dywizjonu Artylerii Ciężkiej.
Do 1939 roku pułk stacjonował w Twierdzy Modlin (Okręg Korpusu Nr I).

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził dzień 7 września - świętem pułkowym - w rocznicę utworzenia jednostki .

Pułk był podporządkowany szefowi Artylerii i Służby Uzbrojenia Okręgu Korpusu Nr I (1921-1926), szefowi 1 Okręgowego Szefostwa Artylerii (1926-1928) i dowódcy 1 Grupy Artylerii (1929-1939).

Do 1934 roku oddział składał się z trzech dywizjonów po dwie baterie. Na wyposażeniu 1., 4. i 7 baterii znajdowały się armaty kal. 105 mm, a w bateriach 2., 5. i 8. haubice kal. 155 mm.

Rozkazem Departamentu Artylerii z 20 listopada 1934 roku doszło do częściowej reorganizacji pułku. Jednocześnie na uzbrojenie pułku trafiły 120 mm armaty wz. 78/09/31 będące do tej pory na wyposażeniu 1 Pułku Artylerii Najcięższej z Góry Kalwarii.

Organizacja pokojowa pułku

• Dowództwo
• I dywizjon (3 baterie po 4 haubice kal. 155 mm)
• II dywizjon (2 baterie po 4 armaty kal. 120 mm)
• III dywizjon (2 baterie po 4 armaty kal, 105 mm)
• Kwatermistrzostwo
• pluton gospodarczy (w 1939 - bateria remontów)
• pluton łączności (w 1939 - bateria łączności)

Pułk w kampanii wrześniowej

Mobilizacja w sierpniu 1939 roku

Armata wz. 1878/09/31

Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" sformował:
w sierpniu 1939 roku, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim:

• Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II Nr 8 dla 8 DP
• Pluton Taborów Nr 8 dla 8 DP

od 31 sierpnia 1939 roku, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

• Dowództwo 1 Pułku Artylerii Ciężkiej
• I Dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I
• II Dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I
• Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ I Nr 46 dla Odwodu Naczelnego Wodza

w II rzucie mobilizacji powszechnej:

• Dowództwo 11 Pułku Artylerii Ciężkiej
• Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ I Nr 47 dla Odwodu Naczelnego Wodza
• Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 12
• Pluton Marszowy Artylerii Ciężkiej Typ I Nr 1

Od 31 sierpnia 1939 roku dywizjony 1 pac mobilizowały się we wsi Wymysły (I dyon) i we wsi Kosewo (II dyon). Mobilizacja przebiegła bez zakłóceń. I/1 pac otrzymał 12 nowych armat kal. 105 mm wz. 29, zaś II/1 pac 12 haubic kal. 155 mm wz. 17. W nocy z 3/4 września pułk zakończył przechodzenie na stopę wojenną.

Działania bojowe pułku

Po zmobilizowaniu 1 pac wszedł w podporządkowanie Armii Modlin gen. Krukowicza-Przedrzymirskiego.

4 września pułk wzmocnił przedmoście modlińskie. Poszczególne baterie zajęły stanowiska ogniowe na lewym brzegu Wisły, na południowy wschód od Zakroczymia. Zadaniem pułku było zamknięcie ogniem kierunku północnego w pasie od Zakroczymia do Pomiechówka.

5 września pułk podporządkowany został dowódcy obrony Modlina, płk. Wacławowi Młodzianowskiemu.

Do 8 września pułk nie uczestniczył w walkach, a przygotowywał stanowiska ogniowe i punkty obserwacyjne. 1 pac miał wspierać obronę przedmościa Modlina i zamknąć ogniem zagrożone kierunki.

W tych dniach stwierdzono działanie silnej dywersji niemieckiej. Dywersanci niszczyli łączność przewodową pomiędzy stanowiskami ogniowymi a punktami obserwacyjnymi. Zorganizowano więc stałe patrole. W jedną z zasadzek zorganizowanych przez patrol wpadło 3 dywersantów. Zostali oni rozstrzelani.

Kadra pułku

Dowódcy:

• płk Bronisław Kuczewski (od 7 IX 1921)
• ppłk dypl. Stanisław Künstler (od 15 III 1929)
• ppłk Bolesław Dziubiński (od 21 VI 1931)
• ppłk Adam Biskupski (od 16 VI 1932)
• płk dypl. Marian Korewo (od 17 XI 1934)
• ppłk dypl. Edward Bagieński (od VIII 1939)

Oficerowie:

• ppłk dypl. Stanisław Rola-Arciszewski (zastępca dowódcy pułku X 1931 - XI 1935)
• por. art. Roman Kanafoyski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy

kpt. Mieczysław Karaszewicz ogn. Zygmunt Gackowski

Symbole pułkowe

Sztandar

17 lutego 1938 roku zatwierdzony został wzór sztandaru 1 pac . W narożnikach lewej strony płata umieszczono: wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej, wizerunek Świętej Barbary, godło Płońska i odznakę pamiątkową 1 pac oraz napisy na ramionach krzyża: Wasinka 2 VI 1920 i Obgów 9 VII 1920 (górny), Modlin 7 IX 1921 (dolny), Zorzanka 3 X 1919 i Połock 5 XI 1919 (lewy) i Warszawa-Modlin 13-17 VIII 1820 i Brody 25-26 VII 1920 (prawy). Sztandar ufundowało społeczeństwo ziemi płońskiej.

Odznaka

Odznakę stanowi stylizowana tarcza w formie sześciokąta z zarysowanymi od środka promieniami, na której wpisano cyfry 8 i 18. Na tarczy znajdują się dwie skrzyżowane lufy stanowiące tło dla emaliowanej w kolorze ciemnozielonym z obwódką szkarłatną tarczki, na której wpisano numer i inicjały 1 PAC. Nad tarczą orzeł wz. 1927. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, oksydowana Na rewersie numerowana. Wymiary: 40x36 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa

Bibliografia

• Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Instytut Wydawnictw PAX. Warszawa 1990
• Józef Hłasko: Zarys Historji Wojennej 1-go Pułku Artylerii Ciężkiej. Warszawa: z polecenia Wojskowego Biura Historycznego, 1929. 
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.