Tyrawa Wołoska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tyrawa Wołoska
Układ pól uprawnych w Tyrawie
Układ pól uprawnych w Tyrawie
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Tyrawa Wołoska
Liczba ludności (2011) 770[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-535[3]
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0361420
Położenie na mapie gminy Tyrawa Wołoska
Mapa lokalizacyjna gminy Tyrawa Wołoska
Tyrawa Wołoska
Tyrawa Wołoska
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Tyrawa Wołoska
Tyrawa Wołoska
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Tyrawa Wołoska
Tyrawa Wołoska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tyrawa Wołoska
Tyrawa Wołoska
Ziemia49°34′36″N 22°22′03″E/49,576667 22,367500
Strona internetowa miejscowości

Tyrawa Wołoskawieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Tyrawa Wołoska[4]. Miejscowość jest siedzibą gminy Tyrawa Wołoska. Leży nad rzeką Tyrawką, przy drodze krajowej nr 28.

Kościół rzymskokatolicki w Tyrawie Wołoskiej
Ruiny dworu szlacheckiego w Tyrawie Wołoskiej

Tyrawa Wołoska uzyskała lokację miejską przed 1707 rokiem, zdegradowana około 1880 roku[5]. W latach 1340-1772 miejscowość administracyjnie należała do ziemi sanockiej w województwie ruskim. Następnie do 1914 do powiatu sanockiego, powiatu podatkowego Bircza, w austriackim kraju koronnym Galicja.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Tyrawa Wołoska[6][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0361436 Brzózka część wsi
0361442 Czerteż część wsi
0361459 Dąbrowa część wsi
0361465 Międzykąty część wsi
0361471 Sadziska część wsi
0361488 Zamalówka część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1402 - pierwsza wzmianka o Tyravia minori, własność Czeszyków a następnie Tyrawskich. Właścicielem wsi w pocz. XV w. był Mikołaj Czeszyk herbu Ossoria, sędzia sanocki, piszący się „z Tyrawy”, protoplasta kilku rodów sanockich: Tyrawskich, Bukowskich, Grabownickich i Rytarowskich. Do potomków po M. Czeszyku należały wsie: Hołuczków, Rozpucie, Stańkowa i Zawadka.
  • 1434 - pojawienie się nazwy Thyrawa Walaska
  • 1507 - wzmianka o istnieniu parafii prawosławnej
  • 1546 - utworzenie parafii rzymskokatolickiej
  • 1707 - pierwsza wzmianka o prawach miejskich, własność Urbańskich z Urbanic
  • 1745 - konsekracja kościoła św. Mikołaja
  • W połowie XIX wieku właścicielką posiadłości tybularnej w Tyrawie Wołoskiej była Julia Krajewska[7].
  • przed 1876 utrata praw miejskich
  • W 1893 właścicielami posiadłości tybularnej w Tyrawie Wołoskiej byli Bolesław i Wincenta Gołkowscy[8].
  • 1900 - budowa murowanej cerkwi greckokatolickiej św. Praskewii. Stanisław Dunin-Brzeziński- ostatni właściciel dworu w Tyrawie.
  • 1890 – właścicielami tybularnymi dóbr we wsi byli po części Bolesław Gołkowski i Antonina Krajewska[9].
  • 1905 - Hersz Langsam posiadał we wsi obszar 503,7 ha[10], a w 1911 posiadał 435 ha[11].
  • 1944 - zajęcie Tyrawy przez wojska radzieckie, na radzieckich mapach woj. wieś jest pod nazwą Тырова-Волоска;
  • 29 kwietnia 1945 spalenie miasteczka przez sotnię "Burłaki", (UPA)
  • 1948 - zburzenie cerkwi.

Kościół rzymskokatolicki w Tyrawie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o kościele w Tyrawie (obecna nazwa Mrzygłód ) pochodzą z 1546 r. Wtedy to Mikołaj Tyrawski z Tyrawy Wołoskiej, Jerzy Głowa (dzierżawca Stańkowej, Kuźminy i Zawadki), Marcin Tyrawski z Hołuczkowa, Stanisław Konarski z Rakowej oraz Maciej, Mikołaj i Stanisław Mrochowscy z Paszowej, zawierają porozumienie z Janem Rowieńskim, plebanem w mieście Tyrawie z okazji erekcji kościoła parafialnego w Tyrawie Wołoskiej. Nowy kościół wybudowano ze względu utrudniony dostęp do Tyrawy z powodu wylewów rzek Sanu i Tyrawki. W 1547 r. Jan bp. przemyski z części parafii w Tyrawie utworzył nową parafię w Tyrawie Wołoskiej.

Przy barokowym kościele parafialnym znajdują się: dzwonnica z 1 poł. XIX wieku, rozliczne groby dawnych proboszczów, murowana kaplica grobowa rodziny Krajewskich z 1831 r. oraz kilka interesujących starych nagrobków członków rodzin tutejszych właścicieli.

Osoby związany z Tyrawą Wołoską[edytuj | edytuj kod]

W Tyrawie Wołoskiej urodzili się lekarze Franciszek i Kacper Kosteccy[12]

Honorowi obywatele

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-04-25].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78-79.
  6. Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636)
  7. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 228.
  8. Obwieszczenie. „Gazeta Lwowska”, s. 10, Nr 264 z 19 listopada 1893. 
  9. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 218.
  10. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  11. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 20.
  12. Stanisław Kośmiński: Słownik lekarzów polskich obejmujący oprócz krótkich życiorysów lekarzy Polaków oraz cudzoziemców w Polsce osiadłych, dokładną bibliografią lekarską polską od czasów najdawniejszych aż do chwili obecnej. Warszawa: 1888, s. 239-240.
  13. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 31.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]