Biologiczne znaczenie pierwiastków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

W tabeli przedstawiono spis pierwiastków chemicznych o znaczeniu biologicznym (uszeregowano je malejąco pod względem przeciętnej zawartości w organizmie ludzkim):

Nazwa i dobowe zapotrzebowanie[a] Znaczenie biologiczne Niektóre skutki niedoboru
Pierwiastki biogenne (biogeny)
Tlen, O
(~ 2 kg)[b]
Podstawowe składniki związków organicznych, wchodzących w skład wszystkich organizmów żywych: cukrów, tłuszczów, białek i kwasów nukleinowych (DNA i RNA)[1][2][3][4][5][6]. Tlen jest niezbędny do oddychania komórkowego[4][5], wraz z wodorem tworzy wodę[4][5], zaś wraz z węglem dwutlenek węgla[4], który jest substratem do fotosyntezy. Śmierć organizmu[3] (np. z głodu, odwodnienia lub uduszenia)[2].
Węgiel, C
(~ 200 g)[c]
Wodór, H
(~ 200 g)[b]
Azot, N
(~ 10 g)[d]
Składnik wszystkich białek, zasad azotowych (wchodzących w skład kwasów nukleinowych)[1][3][4][5][6], związków przenoszących energię (np. ATP, ADP)[1][4] oraz wielu innych związków chemicznych[2] (np. witamin)[3]. U roślin: Stymuluje wzrost[2], jest składnikiem chlorofilu[5][6], niektórych koenzymów[6], barwników fotosyntetycznych oraz fitohormononów[1]. U zwierząt: Zahamowanie procesów życiowych[1]. Zaburzenia bilansu azotowego (wychudzenie, osłabiony wzrost[3], ogólne osłabienie, obrzęki, brak apetytu, zmiany skórne, choroby wątroby)[2]. U roślin: Zahamowanie wzrostu, pędy są krótkie i cieńkie[1]. Szybsze kwitnienie i owocowanie kosztem mniejszych plonów[2]. Liście stają się małe i bladozielone[1][2], a następnie żółkną[e]. Roślina słabo się krzewi, jest strzelista i wątła[2].
Fosfor, P
(700 – 900 mg)
Pierwiastek o największej ilości funkcji w organizmie[7]. Składnik m.in.: kwasów nukleinowych[1][2][3][4][5][6][7][8][9], związków przenoszących energię[1][2][3][4][6][7][8][9], fosfolipidów (budujących błony komórkowe)[1][2][4][5][6][7][8] oraz niektórych białek[1]. Odpowiada za utrzymanie odpowiedniego pH[9]. U zwierząt: Odgrywa rolę w skurczach mięśni i pracy neuronów[10]. U kręgowców jest ważnym składnikiem kości[1][3][4][5][6][8][9][10] (w postaci hydroksyapatytu)[2] i zębów[1][3][9][10]. U roślin: Jest gromadzony w nasionach w postaci fityny[2]. U zwierząt: Zaburzenia metabolizmu[3]. Łamliwość i zniekształcenia kości[1][2][9][f], zgrubienia stawów, brak apetytu[2]. Zwiększona nerwowość, próchnica zębów[1][9][f]. U roślin: Zahamowanie wzrostu łodyg i liści (które stają się ciemnozielone, czasem z fioletowoczerwonymi przebarwieniami od spodu), opóźnienie kwitnienia i owocowania, degeneracja nasion[2]. Matowienie liści, objawy podobne do niedoboru azotu[1].
Siarka, S
(~ 2 g)
Składnik dwóch aminokwasów[3]: metioniny i cysteiny[2] (która poprzez mostki dwusiarczkowe tworzy strukturę trzeciorzędową białka)[4] oraz enzymów i koenzymów (np. koenzym A)[1][2][8]. Bierze udział w procesach oddechowych w komórce. Wchodzi w skład niektórych wielocukrów (w postaci siarczanów)[2]. U zwierząt: Wchodzi w skład większości białek[5][7], m.in. wytwarzanych przez komórki naskórka, budujących włosy, paznokcie, rogi, kopyta i pióra[4] (np. keratyna włosów i paznokci)[8], a także wielu hormonów[1] (np. insuliny)[8][10] i witamin[6][7] (np. B1)[10]. Wpływa na właściwe nawilżenie i natłuszczenie skóry[3]. U zwierząt: Osłabiony[2] lub zahamowany wzrost i równowaga ustrojowa[3]. U roślin: Zaburzenia biosyntezy chlorofilu, zahamowanie wzrostu. Liście stają się małe i bladozielone[g] (chloroza), pojawiają się na nich czerwonawe żyłki[2].
Makroelementy
Wapń, Ca
(800 mg – 1 g)
Zmniejsza przepuszczalność błon komórkowych[4][9], obniża stopień uwodnienia cytoplazmy[11] (zwiększa jej lepkość)[4]. U zwierząt: Jest drugim przekaźnikiem w sygnalizacji komórkowej[8]. Stanowi główny budulec kości i zębów kręgowców[1][2][3][4][5][7][8][9][10][11], szkieletów bezkręgowców[2][4][11] i skorup jaj ptaków[2]. Wiąże się z niektórymi białkami (np. kolagenem)[2]. Jest jednym z czynników krzepnięcia krwi[1][3][5][7][8][9][10][11] (tzw. IV czynnik). Uczestniczy w biosyntezie hormonów[10]. Jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania układu mięśniowego[2][7][9][10] (uczestniczy w mechanizmie skurczu mięśnia[1][3][8]) i nerwowego[2][7] (przewodnictwo impulsów nerwowych[1][9]). Zapewnia prawidłową pracę serca[9]. U roślin: Jest aktywatorem enzymów[6]. Łączy się ze składnikami ścian komórkowych[5] (składnik blaszki środkowej[6]). U zwierząt: Łamliwość i zniekształcenia kości[1][2][3][11] (np. krzywica[3][9][11] u dzieci, osteopenia[9] i osteoporoza[1][9] u dorosłych), choroby zębów[1][2][11], zgrubienia stawów. Zaburzenia metaboliczne (np. biegunka)[2], zaburzenia krzepnięcia krwi[2][3][11], zaburzenia funkcjonowania układu mięśniowego[3] (wzmożenie odruchów[2], tężyczka[1][2][9][11]) i nerwowego[3] (stany lękowe[1]). Utrata apetytu[2]. U roślin: Zahamowanie biosyntezy białka, gromadzenie się węglowodanów w organizmie, zaburzenia gospodarki wodnej[2]. Rozkład błon komórkowych, nieprawidłowy wzrost i martwica organów[11] (jasnozielona barwa liści[g] i ich zwijanie się na brzegach, łamliwość górnej części łodygi, niewytwarzanie włośników przez korzenie)[2].
Potas, K
(1,5 – 3,5 g)
Reguluje równowagę osmotyczną i wodno-eliktrolitową (jonową) komórki[1][2][3][6][8][9] (zwiększa wydalanie wody z organizmu[9]), zwiększa przepuszczalność błon komórkowych[4], podwyższa stopień uwodnienia cytoplazmy[11] (zmniejsza jej lepkość)[4]. U zwierząt: Jest podstawowym kationem płynów tkankowych[5] i podstawowym kationem wewnątrzkomórkowym[7][8]. Reguluje odczyn i ciśnienie krwi[2]. Wraz z jonami sodu odpowiada za polaryzację błon komórkowych[4] (utrzymuje potencjał spoczynkowy aksonów[8]), bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych[1][3][5][7][9][10][11] (wpływa na skurcze mięśni)[2][3][5][7][10]. U roślin: Aktywator ponad 40 enzymów[1][2][6][11], ma wpływ na procesy wzrostowe[10] (kiełkowanie, wzrost, tworzenie nasion)[2] i całokształt przemiany materii (m.in. fotosyntezę, otwieranie i zamykanie szparek[5][6], odporność na stres)[2]. Jest głównym składnikiem tkanki merystematycznej (twórczej)[4]. Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej[9]. U zwierząt: Kurcze mięśni[2][3], osłabienie kurczliwości mięśni[1][11] i ich zwiotczenie[9], ogólne osłabienie organizmu[1][2][11], choroby serca[11] (np. tachykardia[9]) i nerek, apatia, uczucie splątania[1]. Zwolnienie reakcji na bodźce, suchość skóry[3]. U roślin: Zahamowanie wzrostu[2][11], martwica organów[11], mniejsza odporność na choroby. Więdnięcie liści, które stają się ciemnozielone, a następnie pokrywają się białożółtymi plamami[e][2] (chloroza[1][11]). Utrata turgoru[2] (roślina przyjmuje zwiędły pokrój)[1][11], skrócone międzywęźla[1] oraz słabo rozwinięty system korzeniowy[1][11].
Sód, Na
(550 mg – 2 g)
Reguluje równowagę osmotyczną i wodno-eliktrolitową (jonową) komórki[1][2][5][6][7][9][10][11]. U zwierząt: Jest podstawowym kationem płynu pozakomórkowego[5][7][8] i krwi[2][8] (reguluje jej odczyn i ciśnienie)[2]. Wraz z jonami potasu odpowiada za polaryzację błon komórkowych[2][3][4], bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych[1][2][3][5][7][8][9][11] (wpływa na skurcze mięśni)[1]. Odpowiada za transport jelitowy aminokwasów i węglowodanów[8]. Składnik soku żołądkowego[9] U roślin: Jest niezbędny do fotosyntezy[5][6]. Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej[9]. U zwierząt: Zanik różnicy potencjałów i utrata pobudliwości komórek[1][11]. Osłabienie[9] lub brak apetytu[2][9]. Matowość oczu, zanik połysku sierści[2], matowienie włosów[3], lizanie różnych przedmiotów[2]. Odwodnienie, niskie ciśnienie krwi, skurcze mięśni[1]. U roślin: Jedynie niewielu gatunkom jest potrzebny do życia, a jego niedobór powoduje osłabienie wzrostu (np. halofity czy burak cukrowy). W pozostałych przypadkach jest zbędny, a czasem nawet toksyczny[2].
Chlor, Cl
(750 – 800 mg)
Wraz z jonami sodu i potasu reguluje równowagę osmotyczną i wodno-eliktrolitową (jonową) komórki[1][2][5][6][7][9][10]. U zwierząt: Jest podstawowym anionem płynów tkankowych[5] i podstawowym anionem zewnątrzkomórkowym[7]. Reguluje odczyn i ciśnienie krwi[2], ułatwia uwalnianie tlenu z erytrocytów[3]. Tworzy kwas solny w żołądku (składnik soku żołądkowego)[1][2][10], aktywuje enzymy trawienne (amylazę ślinową[8] i pepsynogen)[1][2][3]. U roślin: Czynnik katalityczny w fotolizie wody[1] (faza jasnej fotosyntezy)[2][5][6], transportuje asymilaty, wpływa na uwodnienie cytoplazmy[2]. Zaburzenia oddychania komórkowego[1][2][3] i równowagi wodno-elektrolitowej[9]. U zwierząt: Zaburzenia trawienia[1][3]. Objawy często jak przy niedoborze sodu[2]. U roślin: Zaburzenia fotosyntezy[1][2], chloroza i obumieranie liści[h][2].
Magnez, Mg
(250 – 400 mg)
Wraz z wapniem zmniejsza przepuszczalność błon komórkowych. Obniża stopień uwodnienia cytoplazmy[11] (zwiększa jej lepkość)[4]. Odpowiada za biosyntezę i utrzymanie właściwej struktury kwasów nukleinowych[9]. Utrzymuje właściwą strukturę[11] i koordynuje współpracę obu podjednostek rybosomów. Jest składnikiem enzymów oddechowych[4]. U zwierząt: Jest składnikiem zębów[3][8] i kości[1][2][3][8][9][11] (bierze udział w ich tworzeniu[10]), krwi oraz innych tkanek[5]. Jest aktywatorem wielu enzymów[1][3][5][11] (np. fosfofruktokinazy). Uczestniczy m.in. w replikacji kwasów nukleinowych[2] (a zarazem w biosyntezie białek[9]), wytwarzaniu mocznika oraz transporcie fosforanów. Wraz z wapniem[2] odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego[2][7][9][10] (utrzymuje pompę sodowo-potasową warunkującą potencjał spoczynkowy aksonów[8]) i mięśniowego[1][2][7][9][10] (składnik komórek mięśniowych[8]). Bierze udział w wytwarzaniu energii przez komórki[3] (w trawieniu cukrów[9] i tłuszczów[3][9]). Ułatwia asymilację witaminy C i wapnia[3]. Odpowiada za termoregulację[9]. U roślin: Aktywator enzymów[1][5][11] uczestniczących w metabolizmie węglowodanów[2][6]. Składnik chlorofilu[1][2][4][5][6][11] i enzymów fotosyntetycznych[4]. U zwierząt: Wzmożona aktywność układu nerwowego i mięśniowego (drżenia mięśni, kurcze[3])[1][2], osłabienie mięsni[1][9], osłabienie i nieprawidłowości pracy serca[3][9][11] (np. arytmia serca[1][9]). Rozdrażnienie[3], wzmożony zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)[9], migreny[3][9], apatia[1]. Wzrost podatności na nowotwory[9]. U roślin: Słabszy rozwój[2], zahamowanie fotosyntezy, więdnięcie, chloroza[1][11] (objawiająca się plamami między nerwami liści[e])[2] wynikająca z braku chlorofilu[11], żółknięcie i obumieranie liści[2].
Mikroelementy
Żelazo, Fe
(15 – 19 mg)[i]
Składnik enzymów oddechowych[1][4][6][7][12] (cytochromów[1][7] (np. cytochrom P450 odpowiedzialny za detoksykację[12]), peroksydaz, katalazy)[2]. U zwierząt: Składnik hemoglobiny[1][2][3][4][5][7][10][12], mioglobiny[1][2][3][7][12] oraz koenzymów wielu enzymów[10][12], uczestniczących m.in. w tworzeniu ATP[10]. U roślin: Składnik enzymów fotosyntetycznych[2][4][6] oraz uczestniczących w wiązaniu azotu atmosferycznego[6]. Katalizator[1] w biosyntezie chlorofilu[2]. Zaburzenia oddychania komórkowego[1]. U zwierząt: Niedokrwistość (anemia)[1][2][3][7][12], hipoksja[12], słaby wzrost, ospałość, osłabiona odporność na infekcje[2], bóle głowy[1], zaburzenia wchłaniania witamin z grupy B[3], arytmia serca[1][2][3], zaburzenia termoregulacji, stany zapalne błon śluzowych[12], upośledzenie funkcji poznawczych[7]. U roślin: Chloroza liści[g][1][2] i zaburzenia fotosyntezy[j][1].
Fluor, F
(1 – 4 mg)
U zwierząt: Składnik kości i szkliwa zębów[1][2][3][7][11][12] (umożliwia prawidłowy rozwój uzębienia[2], chroni zęby przed próchnicą[1][7][12]), inaktywator fosfataz[2]. U zwierząt: Większa podatność na próchnicę zębów[1][2][3][11][12].
Cynk, Zn
(10 – 20 mg)
Uczestniczy w różnych etapach biosyntezy białek[2][7][12] (wchodzi w skład polimeraz, uczestniczy w replikacji DNA i ekspresji genów)[12], składnik enzymów oddechowych[2][6]. U zwierząt: Składnik wielu enzymów[1] odpowiedzialnych m.in. za metabolizm białek (składnik wielu proteinaz), węglowodanów[2][11] i tłuszczów[3]. Składnik insuliny[1][10][11] (odgrywa także ważną rolę w jej magazynowaniu w trzustce[2]), reguluje stężenie witaminy A[1]. Jest wykorzystywany w formowaniu tkanki kostnej[2], stymuluje wzrost[3][7] i naprawę tkanek[7] (przyspiesza gojenie ran[1][3]). Reguluje równowagę kwasowo-zasadową organizmu (składnik anhydrazy węglanowej)[2]. Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Odpowiada za percepcję smaku[3][12], węchu[12] i słuchu[3]. U roślin: Składnik enzymów uczestniczących w metabolizmie azotowym[2][6]. Jest niezbędny do wytwarzania auksyn[1][2][11]. Zaburzenia biosyntezy białek i kwasów nukleinowych[12]. U zwierząt: Zaburzenia odczuwania smaku i zapachu[12]. Niedokrwistość (anemia)[1], powolne gojenie ran[1][3][11], choroby skóry[2][11][12] (m.in. łuszczyca)[12], włosów[1][2][11] (np. łysienie[1], łamliwość włosów[3]) i paznokci[1][2][11] (łamliwość paznokci[3]). Nowotwory[2][3], zanik mięśni[2], zahamowanie wzrostu[2][12] i rozwoju, opóźnienie dojrzałości płciowej[2] (zaburzenia rozwoju i czynności gonad[11]), niepłodność u samców[2], upośledzenie funkcji poznawczych[7], biegunka[12]. U roślin: Chloroza[1][11], zwijanie się i karłowacenie liści[1][2][11], żółte plamy na liściach (tzw. choroba małych liści)[g]. Liście i kwiaty przedwcześnie opadają, międzywęźla są skrócone (głównie u drzew owocowych)[2]. Małe plony[1].
Krzem, Si
(10 mg)[k]
U zwierząt: Prawdopodobnie pełni rolę strukturalną. Występuje w osoczu krwi oraz sierści. Może być potrzebny przy formowaniu się tkanki łącznej (np. szkieletu). Jest niezbędny dla zwierząt, wytwarzających krzemionkowe elementy szkieletu (np. gąbki szklane)[2]. U roślin: U niektórych gatunków usztywnia ściany komórkowe[6], a także zwiększa odporność na drobnoustroje. Korzystnie wpływa na wzrost traw[2]. U zwierząt: Choroby skóry (np. trądzik), wypadanie włosów, deformacje kości[2].
Jod, I
(160 µg)
U zwierząt: Składnik hormonów tarczycy[3][7][11][12] (tyroksyny[10] i trijodotyroniny)[1][2], regulujących wiele funkcji organizmu (np. akcja serca[2], metabolizm[2][3][7] (tłuszczów)[12], pobudliwość układu nerwowego[2], termoregulacja[12]). U roślin: Zwiększa aktywność niektórych enzymów (inwertaz i peroksydaz)[2]. U zwierząt: Choroby tarczycy (np. wole)[2][3][7][11][12], karłowatość[2], kretynizm (wrodzony zespół niedoboru jodu)[1][2][3][11], spowolnienie metabolizmu[1], obrzęki skóry[11].
Miedź, Cu
(2 – 3 mg)
Wchodzi w skład enzymów oddechowych (np. oksydaza cytochromowa i oksydaza askorbinowa)[2]. U zwierząt: Jest kofaktorem wielu enzymów (np. dysmutazy ponadtlenkowej, usuwającej z organizmu szkodliwy anionorodnik ponadtlenkowy)[12]. Uczestniczy w biosyntezie adrenaliny[12], melaniny[2][10], kolagenu, elastyny i keratyny[12], a także (wraz z żelazem) hemu (składnik hemoglobiny)[1][2][6][10][11]. Występuje w ceruloplazminie (białko osocza krwi). U niektórych bezkręgowców (np. mięczaków) jest składnikiem błękitnej hemocyjaniny (odpowiednik hemoglobiny)[2]. U roślin: Składnik enzymów fotosyntetycznych[2][6] oraz enzymów biorących udział w biosyntezie chlorofilu[1][11], jest ważnym regulatorem procesów redoks[2][11] (np. denitryfikacja). Ma duży wpływ na metabolizm lipidów i związków żelaza[2]. Zaburzenia oddychania komórkowego[11]. U zwierząt[l]: Zaburzenia biosyntezy białek strukturalnych (pękanie naczyń krwionośnych, łamliwość kości)[12], niedokrwistość (anemia), brak apetytu, ospałość, biegunka, zaburzenia ruchu (niedowłady)[2]. U roślin: Utrata turgoru, bielenie i zamieranie szczytów pędów. Liście początkowo nabierają intensywnie zielonego koloru, później następuje ich chloroza[e][2]. Bielenie i usychanie wierzchołków młodych liści[1][11].
Mangan, Mn
(2 – 5 mg)
Aktywator i składnik grup prostetycznych niektórych enzymów, np. enzymów oddechowych[6][11] (dehydrogenaza izocytrynianowa, karboksylaza pirogronianowa)[2]. U zwierząt: Aktywator arginazy (enzym cyklu mocznikowego)[2]. Uczestniczy w biosyntezie mukopolisacharydów i hormonów tarczycy[12]. Jest konieczny do prawidłowego rozwoju tkanek (zwłaszcza kostnej) oraz do funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego[2] (wpływa na funkcje mózgu[12]). Współdziała z witaminami B (B1, B6) oraz cytochromami, zwiększa asymilację miedzi[2]. Bierze udział w metabolizmie białek i węglowodanów[12]. Jest potrzebny do rozmnażania[10][12] i laktacji[10]. U roślin: Potrzebny do prawidłowego wzrostu[2] oraz do wydzielania tlenu w procesie fotosyntezy[2][6] (aktywator enzymów jasnej fazy fotosyntezy)[11], składnik enzymów uczestniczących w metabolizmie azotowym[2][6]. Zaburzenia oddychania komórkowego[11]. U zwierząt: Osłabienie wzrostu i płodności[2][12], wychudzenie, deformacje odnóży, osłabienie tkanki łącznej[2], spowolniony metabolizm glukozy[12]. U roślin: Łamliwość pędów[2], usychanie liści[11], które zostają pokryte szarozielonymi plamami, zwłaszcza u nasady blaszki[g] (chloroza[11])[2].
Chrom, Cr
(100 – 150 µg)
U zwierząt: Wzmaga działanie insuliny, składnik czynnika tolerancji glukozy[2][12]. Obniża poziom cholesterolu w osoczu krwi[12]. U zwierząt: Zaburzenia gospodarki białek i lipidów[12], hipercholesterolemia (zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi), obniżona asymilacja glukozy[2][12], nudności, niepokój, zaburzenia depresyjne, spadek masy ciała[12].
Selen, Se
(60 – 70 µg)
U zwierząt: Wchodzi w skład selenocysteiny (aminokwasu wchodzącego m.in. w skład peroksydazy glutationowejprzeciwutleniacza, chroniącego hemoglobinę przed działaniem nadtlenku wodoru)[2][7]. Stymuluje cykl pracy serca, neutralizuje niektóre toksyny (kadm, rtęć), współdziała z tokoferolem (witaminą E)[2]. U zwierząt: Zaburzenia wzrostu (a nawet jego zahamowanie[12]) i płodności, hemoliza[2], kardiomiopatie[12], degeneracja mięśni[2][12] i wątroby[2], podatność na infekcje. Upośledzone usuwanie reaktywnych form tlenu z organizmu[12].
Bor, B
(500 µg)[k]
U zwierząt: Gromadzi się w kościach i układzie nerwowym, współdziała z wapniem[2]. U roślin: Składnik ścian komórkowych. Bierze udział w metabolizmie kwasów nukleinowych[6], wzroście i rozwoju komórek[2][6], biosyntezie ligniny oraz regulacji gospodarki węglowodanowej. Jest niezbędny do kwitnienia i owocowania[2]. U zwierząt: Prawdopodobnie osłabienie zdolności uczenia się[2]. U roślin: Upośledzenie wzrostu, żółknięcie i kruchość liści[g], opadanie pączków kwiatowych, gnicie korzeni[2], zaprzestanie wytwarzania nasion, obumieranie tzw. stożka wzrostu.
Molibden, Mo
(3 – 250 µg)
U zwierząt: Jest koenzymem wielu enzymów[2][12] (np. oksydazy aldehydowej, dehydrogenazy ksantynowej)[2]. Bierze udział w metabolizmie zasad azotowych i detoksykacji ksenobiotyków[12]. U roślin: Składnik enzymów uczestniczących w wiązaniu i przemianach azotu[6] (denitryfikacja, biosynteza białek), bierze udział w biosyntezie witaminy C[2]. U zwierząt: Osłabiony wzrost[2]. Zaburzenia metabolizmu zasad azotowych[12]. U roślin: Zahamowanie wzrostu, chloroza i usychanie liści[g], opadanie kwiatów[2].
Nikiel, Ni
(30 µg)
Składnik ureazyenzymu rozkładającego mocznik na amoniak i dwutlenek węgla (u zwierząt)[2] oraz biorącego udział w reakcjach enzymatycznych u motylkowych (u roślin)[2]. U zwierząt: Osłabiony metabolizm azotu i żelaza[2]. U roślin: Prawdopodobnie ograniczony wzrost[2].
Wanad, V
(10 µg)
U zwierząt: Aktywator enzymów uczestniczących w biosyntezie ATP. Wpływa na działanie pompy sodowo-potasowej[2], uczestniczy w metabolizmie węglowodanów[12] (glukozy[2]), pobudza produkcję glutationu[2], uczestniczy w mineralizacji kości[12]. U zwierząt: Osłabiony wzrost[2], zaburzenia płodności, hipercholesterolemia (zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi), miażdżyca, cukrzyca[12].
Cyna, Sn
(?)
U zwierząt: Prawdopodobnie wpływa na działanie witaminy B2 (ryboflawiny)[2]. U zwierząt: Zaburzenia wzrostu i rozmnażania, prawdopodobnie również łysienie[2].
Arsen, As
(20 µg)
U zwierząt: Prawdopodobnie uczestniczy w metabolizmie metioniny, argininy i związków metylowych[2]. U zwierząt: Zaburzenia wzrostu i rozmnażania[2].
Kobalt, Co
(50 µg)[m]
U zwierząt: Składnik witaminy B12 (kobalaminy)[1][2][11][12], biorącej udział w procesie tworzenia erytrocytów[1][2][10] (jest niezbędna w biosyntezie hemoglobiny). Aktywator niektórych enzymów[2]. U roślin: Bierze udział w reakcjach enzymatycznych u roślin motylkowych (składnik ureazy), żyjących w symbiozie z bakteriami brodawkowymi[1][11]. U zwierząt: Niedokrwistość (anemia)[1][2][12], zaburzenia krzepnięcia krwi[1][2][11], zaburzenia biosyntezy białek i kwasów nukleinowych[2]. Wahania nastroju, nadpobudliwość[12]. U roślin: Zahamowanie rozwoju bakterii brodawkowych i procesu wiązania azotu przez rośliny motylkowe[1][2][11].
Stront, Sr
(?)
U zwierząt: Prawdopodobnie jest potrzebny do prawidłowej mineralizacji kości (gromadzi się w nich w niewielkich ilościach), jego właściwości są podobne do właściwości wapnia[2]. U zwierząt: Osłabienie układu kostnego[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Podano średnie dobowe zapotrzebowanie dla dorosłego człowieka. Z powodu dużych rozbieżności w źródłach, w tabeli podano przedział z kilku źródeł.
  2. 2,0 2,1 Głównie w postaci wody.
  3. W postaci różnych pokarmów.
  4. Wynika to z dobowego zapotrzebowania na białko, które wynosi 1 g/kg masy ciała (białko zawiera przeciętnie 16% wagowych azotu).
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Objawy pojawiają się najpierw na starszych liściach.
  6. 6,0 6,1 Dotyczy to zazwyczaj osób nadużywających alkoholu.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Objawy pojawiają się najpierw na młodych liściach.
  8. Najwięcej chloru potrzebują halofity (słonorośla), u innych roślin jego nadmiar powoduje pogorszenie jakości plonu.
  9. Zapotrzebowanie dla kobiet jest niższe, niż dla mężczyzn.
  10. Niedobór występuje najczęściej u drzew owocowych.
  11. 11,0 11,1 Prawdopodobnie.
  12. Niedobór występuje rzadko.
  13. W postaci witaminy B12.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 1,36 1,37 1,38 1,39 1,40 1,41 1,42 1,43 1,44 1,45 1,46 1,47 1,48 1,49 1,50 1,51 1,52 1,53 1,54 1,55 1,56 1,57 1,58 1,59 1,60 1,61 1,62 1,63 1,64 1,65 1,66 1,67 1,68 1,69 1,70 1,71 1,72 1,73 1,74 1,75 1,76 1,77 1,78 1,79 1,80 1,81 1,82 1,83 1,84 1,85 1,86 1,87 1,88 1,89 1,90 1,91 1,92 1,93 1,94 1,95 1,96 1,97 Vademecum, s. 6-8
  2. 2,000 2,001 2,002 2,003 2,004 2,005 2,006 2,007 2,008 2,009 2,010 2,011 2,012 2,013 2,014 2,015 2,016 2,017 2,018 2,019 2,020 2,021 2,022 2,023 2,024 2,025 2,026 2,027 2,028 2,029 2,030 2,031 2,032 2,033 2,034 2,035 2,036 2,037 2,038 2,039 2,040 2,041 2,042 2,043 2,044 2,045 2,046 2,047 2,048 2,049 2,050 2,051 2,052 2,053 2,054 2,055 2,056 2,057 2,058 2,059 2,060 2,061 2,062 2,063 2,064 2,065 2,066 2,067 2,068 2,069 2,070 2,071 2,072 2,073 2,074 2,075 2,076 2,077 2,078 2,079 2,080 2,081 2,082 2,083 2,084 2,085 2,086 2,087 2,088 2,089 2,090 2,091 2,092 2,093 2,094 2,095 2,096 2,097 2,098 2,099 2,100 2,101 2,102 2,103 2,104 2,105 2,106 2,107 2,108 2,109 2,110 2,111 2,112 2,113 2,114 2,115 2,116 2,117 2,118 2,119 2,120 2,121 2,122 2,123 2,124 2,125 2,126 2,127 2,128 2,129 2,130 2,131 2,132 2,133 2,134 2,135 2,136 2,137 2,138 2,139 2,140 2,141 2,142 2,143 2,144 2,145 2,146 2,147 2,148 2,149 2,150 2,151 2,152 2,153 2,154 2,155 2,156 2,157 2,158 2,159 2,160 2,161 2,162 2,163 2,164 2,165 2,166 2,167 2,168 2,169 2,170 2,171 2,172 2,173 2,174 2,175 2,176 Tablice biologiczne, s. 12-16
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 3,29 3,30 3,31 3,32 3,33 3,34 3,35 3,36 3,37 3,38 3,39 3,40 3,41 3,42 3,43 3,44 3,45 3,46 3,47 3,48 3,49 3,50 3,51 3,52 3,53 3,54 3,55 3,56 3,57 3,58 3,59 3,60 3,61 3,62 Vademecum, s. 222-223
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 4,22 4,23 4,24 4,25 4,26 4,27 Barbara Bukała – Komórka, s. 17-18
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 5,24 5,25 5,26 5,27 Biologia MULTICO, s. 23
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 6,16 6,17 6,18 6,19 6,20 6,21 6,22 6,23 6,24 6,25 6,26 6,27 6,28 6,29 6,30 6,31 6,32 6,33 Biologia MULTICO, s. 663
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 7,19 7,20 7,21 7,22 7,23 7,24 7,25 7,26 7,27 7,28 7,29 7,30 7,31 7,32 7,33 7,34 7,35 Biologia MULTICO, s. 890
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 8,21 8,22 Barbara Bukała – Fizjologia zwierząt, s. 143-144
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 9,15 9,16 9,17 9,18 9,19 9,20 9,21 9,22 9,23 9,24 9,25 9,26 9,27 9,28 9,29 9,30 9,31 9,32 9,33 9,34 9,35 9,36 9,37 9,38 9,39 9,40 9,41 9,42 9,43 9,44 Encyklopedia Biologia, s. 311-312
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 10,17 10,18 10,19 10,20 10,21 10,22 10,23 10,24 10,25 10,26 10,27 Świat Wiedzy, Ciało człowieka 55, s. 170
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 11,11 11,12 11,13 11,14 11,15 11,16 11,17 11,18 11,19 11,20 11,21 11,22 11,23 11,24 11,25 11,26 11,27 11,28 11,29 11,30 11,31 11,32 11,33 11,34 11,35 11,36 11,37 11,38 11,39 11,40 11,41 11,42 11,43 11,44 11,45 11,46 11,47 11,48 11,49 11,50 11,51 11,52 11,53 11,54 11,55 11,56 11,57 11,58 11,59 11,60 11,61 11,62 Biologia 2, s. 12-13
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 12,11 12,12 12,13 12,14 12,15 12,16 12,17 12,18 12,19 12,20 12,21 12,22 12,23 12,24 12,25 12,26 12,27 12,28 12,29 12,30 12,31 12,32 12,33 12,34 12,35 12,36 12,37 12,38 12,39 12,40 12,41 12,42 12,43 12,44 12,45 12,46 12,47 12,48 12,49 12,50 12,51 12,52 Encyklopedia Biologia, s. 328-329

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tablice biologiczne. Witold Mizerski (red.). Wyd. IV. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2004. ISBN 83-7350-059-6.
  • BIOLOGIA, Vademecum maturalne 2011. Monika Balcerowicz (red.). Gdynia: Operon, 2010. ISBN 978-83-7680-166-7.
  • Biologia. Czesław Jura, Jacek Godula (redaktorzy). Wyd. VII (przekład). Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2007. ISBN 978-83-7073-412-1.
  • Encyklopedia Biologia. Agnieszka Nawrot (red.). Kraków: Wydawnictwo GREG. ISBN 978-83-7327-756-4.
  • Ewa Holak, Waldemar Lewiński, Małgorzata Łaszczyca, Grażyna Skirmuntt, Jolanta Walkiewicz: Biologia 2 (zakres rozszerzony). Operon.
  • Barbara Bukała: BIOLOGIA - Komórka, skład chemiczny i struktura. Wyd. II (poprawione). Kraków: Wydawnictwo Szkolne OMEGA, 2007. ISBN 83-7267-125-7.
  • Barbara Bukała: BIOLOGIA - Fizjologia zwierząt z elementami fizjologii człowieka. Kraków: Wydawnictwo Szkolne OMEGA, 2005. ISBN 83-7267-192-3.
  • Witaminy i mikroelementy. „Świat Wiedzy”. Ciało człowieka 55. Marshall Cavendish. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.