Polska wczesnopiastowska
Ten artykuł od 2010-06 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
960–1138 | |||
| |||
Ustrój polityczny | |||
---|---|---|---|
Stolica |
• Gniezno (966–1038) | ||
Data powstania |
ok. 960 | ||
Data likwidacji |
28 października 1138 | ||
Władca | |||
Powierzchnia |
1000 r. – ok. 250 tys. km² | ||
Populacja (ok. 1000) • liczba ludności |
| ||
Waluta | |||
Język urzędowy | |||
Religia dominująca |
religia Słowian, później chrześcijaństwo (katolicyzm) | ||
Terytoria zależne |
• Grody Czerwieńskie | ||
![]() Polska wczesnopiastowska w okresie największego zasięgu terytorialnego (ok. 1020 r.) | |||
Położenie na mapie![]() Polska wczesnopiastowska ok. 1000 r. |
Polska wczesnopiastowska, Monarchia wczesnopiastowska, Państwo wczesnopiastowskie lub Polska pierwszych Piastów (łac. Polonia, Polania), znane także jako Księstwo/Królestwo Polskie (łac. Ducatus Poloniae, Regnum Poloniae), a także jako Państwo Gnieźnieńskie (łac. Civitas Schinesghe)[b] – termin odnoszący się do średniowiecznego państwa Polskiego z okresu rozpoczynającego się wraz z panowaniem pierwszego potwierdzonego, historycznego władcy z dynastii Piastów Mieszka I, którego początek rządów szacuję się na ok. 960 rok, a kończący się rozdrobnieniem feudalnym w 1138 roku po śmierci księcia Bolesława III Krzywoustego, rozpoczynający czasy rozbicia dzielnicowego.
Monarchia pierwszych Piastów jako monarchia wczesnofeudalna
[edytuj | edytuj kod]Państwo polskie za panowania pierwszych Piastów miało charakter monarchii wczesnofeudalnej. Była to jej specyficzna odmiana – tzw. protofeudalna, która obok typowych cech monarchii wczesnofeudalnej charakteryzowała się występowaniem niewolnictwa patriarchalnego oraz księstw i wspólnot plemiennych. Odrębności te zanikły w miarę chrystianizacji państwa. Silna władza monarsza popierana była przez możnych, gdyż pozwalała im skuteczniej ugruntować swoje wpływy i podporządkować ogół ludności. Sprzyjało to powstaniu zarządzanego centralnie państwa i stwarzało warunki do szybkiego rozwoju stosunków feudalnych. Poddaństwo na ziemiach polskich pojawiło się w XII wieku, pod koniec monarchii wczesnopiastowskiej. Armia funkcjonowała wówczas jako jedno z najważniejszych osobistych narzędzi dla władcy do uprawiania polityki zarówno krajowej jak i zagranicznej[5][6] .
Historia
[edytuj | edytuj kod]Ziemie Polskie w okresie przed-piastowskim i geneza narodzin państwa polskiego
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Zachodni34567S%C5%82owianie.png/290px-Zachodni34567S%C5%82owianie.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/J%C4%99zyki_lechickie_%28ok._IX-X_wiek%29.png/290px-J%C4%99zyki_lechickie_%28ok._IX-X_wiek%29.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Plemiona_polskie.png/290px-Plemiona_polskie.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Grody_w_okresie_Mieszka_I.png/290px-Grody_w_okresie_Mieszka_I.png)
Tereny Polski w pierwszym tysiącleciu naszej ery
[edytuj | edytuj kod]W czasach przed-piastowskich ziemie Polskie były zamieszkiwane przez ludy: Wenedów (czasami utożsamianych ze Słowianami lub Prasłowianami[7]), Gotów, Wandalów (w tym Silingów), Lugiów czy Gepidów, a następnie ich potomków: Goplan, Wiślan, Ślężan, Lędzian, Pyrzyczan czy Mazowszan[8][9].
Badania archeologiczne dowodzą że tereny dzisiejszej południowej Polski były zamieszkiwane przez ludność celtycką[10].
W okresie rzymskim przez dzisiejszą Polskę przebiegał szlak bursztynowy[11]. Właśnie na tym szlaku, łączącym wybrzeże Bałtyku z krajami śródziemnomorskimi, powstała jedna z najstarszych osad na ziemiach polskich – Calisia (Kalisz). Najbardziej dzisiaj znaną osadą rolniczą był istniejący w VIII-V w. p.n.e. Biskupin na Pałukach, którą wiąże się z kręgiem kultury łużyckiej[12].
Przybycie Hunów, ludu pochodzącego z obecnych północny z Chin i Mongolii, doprowadziło w V wieku n.e. do wyparcia ludności germańskiej z centralnej Europy i jej przesunięcia na południe i zachód (patrz: Wielka wędrówka ludów). Po długiej pustce osadniczej dopiero w VI wieku na tereny Polski od strony dzisiejszej Ukrainy przybyli Słowianie[13].
Legenda o księciu Wiślan
[edytuj | edytuj kod]Wraz z rozprzestrzenianiem się chrześcijaństwa na wschodzie, od co najmniej X wieku pojawiają się pierwsze wzmianki o istnieniu państwa ogólnopolskiego, ze stolicą w regionie plemienia Polan. Istnieją przesłanki, tworzące teorie na temat istnienia w IX wieku odrębnego od władz centralnych „Państwa Wiślan”, wzmiankowane w legendzie, gdzie opisany jest prześladujący chrześcijan książę. Według kroniki, władca Wiślan został pojmany przez państwo Wielkomorawskie, zobowiązany do zaprzestania prześladowania chrześcijan oraz chrztu w obowiązującym wówczas na Morawach rycie słowiańskim[14].
Państwo Polan
[edytuj | edytuj kod]W IX wieku wykształciły się na ziemiach polskich dwa państwa plemienne: Polan i Wiślan. Ci ostatni pod koniec IX wieku zostali pobici przez państwo Wielkomorawskie, przez co zostali wyeliminowani z tworzenia jednego, silnego państwa słowiańskiego na ziemiach polskich. Polanie polityką podbojów podporządkowali sobie plemiona Goplan, Mazowszan i Lędzian oraz utworzyli potężny ośrodek państwowy. Głównymi grodami Polan było Gniezno, Poznań, Ostrów Lednicki i Kalisz. Najprawdopodobniej już pod koniec IX wieku rządzili nimi przedstawiciele jednego z rodów, których obecnie nazywamy Piastami.
Pierwszym historycznym władcą był Mieszko I, ale na podstawie tradycji, zapisanej przez Galla Anonima – pierwszego polskiego kronikopisarza, uznaje się trzech jego przodków: Siemowit, Lestek i Siemomysł[12].
Innymi władcami, według tradycji mieli być opisani przez Wincentego Kadłubka i kilku innych kronikarzy, członkowie poprzedzającej Piastów dynastii, do której należeć miał między innymi Lech I, Kraku I i Wanda, czy Popiel III.
Główne wydarzenia i kierunki w polityce państwa Mieszka I (960-992)
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze wzmianki o Polsce
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Polska_960_-_992.png/290px-Polska_960_-_992.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Visualization_of_Pozna%C5%84_at_the_end_of_the_10th_century.jpg/220px-Visualization_of_Pozna%C5%84_at_the_end_of_the_10th_century.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Ostr%C3%B3w_Lednicki_palatium_rekonstrukcja.jpg/220px-Ostr%C3%B3w_Lednicki_palatium_rekonstrukcja.jpg)
Pierwszym wspominanym w dokumentach władcą na ziemiach polskich był Mieszko I. Pierwsze wzmianki dotyczące jego państwa pochodzą z lat 60. X w. Opisuje je arabski podróżnik Ibrahim ibn Jakub, wspomina o nim też saska kronika Widukinda. Władza Mieszka rozciągała się na ziemie Wielkopolski, Kujaw, Mazowsza i część Pomorza. W okresie do 1038 roku rolę stolicy Polski pełniło Gniezno[15] .
Chrzest Polski i początki chrystianizacji (965/966)
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Książę Mieszko I miał zadanie scalenia ziem różnych plemion, a ponadto utrzymania względnej niezależności od cesarstwa i margrabiów niemieckich. Najważniejszym wydarzeniem podczas jego panowania było przyjęcie chrztu z rąk biskupa czeskiego i poślubienie czeskiej księżniczki Dobrawy w roku 966, co miało zapobiec podporządkowaniu państwu Niemieckiemu. Umocniło to jego pozycję wśród władców europejskich i stworzyło możliwości współpracy z Cesarstwem i papiestwem. Niemieccy feudałowie stracili pretekst do najazdów na ziemie polskie, którym była chrystianizacja. Nowa religia sprzyjała też zespoleniu ziem polskich. Spowodowała rozwój kultury, sztuki i oświaty, opartej na alfabecie łacińskim. Duchowni, dzięki umiejętności czytania i pisania, pomagali władcy w zarządzaniu państwem. Ślub z Dobrawą oznaczał też korzystny dla młodego państwa sojuszu z Czechami.
W 968 roku ordynowano w Poznaniu pierwszą diecezje na ziemiach polskich z pierwszy biskupem misyjnym Polski imieniem Jordan. Prawdopodobnie był on biskupem misyjnym podlegającym bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, choć do dziś w historiografii pojawiają się sugestie, że mógł on być sufraganem niemieckiej metropolii w Moguncji[16][17].
Opanowanie Pomorza Zachodniego (967)
[edytuj | edytuj kod]W sojuszu z czeskim księciem Bolesławem Pobożny Mieszko I pokonał w bitwie z 967 roku hrabiego saskiego Wichmana podczas walk o Pomorze. Efektem zwycięstwa było osiągnięcie przez gnieźnieńskiego księcia hegemonii na Pomorzu Zachodnim[18].
Bitwa pod Cedynią (972)
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
W 972 roku na ziemie polskie wtargnął margrabia Łużyc Hodon, wspomagany przez Zygfryda von Walbecka. Został pokonany w bitwie pod Cedynią (niektórzy historycy umiejscawiają bitwę gdzieś na ziemiach połabskich, utożsamiając słowo Cidini z Zehdenick[19] lub z Zeuthen[20]). Mieszko z pomocą swojego brata, Czcibora, obronił zdobyte wcześniej Pomorze Zachodnie, musiał jednak złożyć hołd cesarzowi, lecz jedynie z ziemi lubuskiej[21].
Najazd Ottona II na Polskę (979)
[edytuj | edytuj kod]W 979 roku Polskę najechał cesarz rzymski Otton II. Prawdopodobnie wojsko cesarskie dotarło w okolice Poznania. Przypuszczalnie z przyczyn logistycznych i słabnącego morale Otton II wycofał się z Wielkopolski, nie odnosząc zdecydowanego zwycięstwa. Mieszko I wyszedł ostatecznie zwycięską ręką, co doprowadziło do ugody, przypieczętowanej małżeństwem piasta z drugą żoną Odą[22].
Utrata Grodów Czerwieńskich (981)
[edytuj | edytuj kod]Wykorzystując zerwanie sojuszu polsko-czeskiego i najazd Ottona II, książę kijowski Włodzimierz Wielki w 981 roku zagarnął cały obszar zamieszkany przez Lędzian[23].
Opanowanie Śląska i Małopolski (990)
[edytuj | edytuj kod]Około roku 990 w wyniku wygranej wojny z Czechami przyłączone zostały do państwa Piastów Śląsk i prawdopodobnie Ziemia krakowska. Jednakże grody w Głogowie, Wrocławiu i Opolu Mieszko I zbudował już w 983 roku, prawdopodobnie wykorzystując powstanie Słowian na Połabiu[24][25][26].
Dagome iudex (991/992)
[edytuj | edytuj kod]Najstarszy znany dokument polski, wystawiony w języku łacińskim ok. 991 w Polsce, Niemczech lub Rzymie, zachowany w streszczeniu sporządzonym ok. 1087 w Rzymie. Dotyczył oddania pod zwierzchnictwo i opiekę papieża przez „sędziego Dagome” (Dagome iudex – stąd zwyczajowa nazwa aktu) „państwa Gniezno (Schinesghe)” wraz z „przynależnościami”, sięgającymi Bałtyku, Prus, Rusi, Krakowa, rzeki Odry, Moraw, Milska i znów Odry. Wystawcą musiał być Mieszko I (istnieje wiele prób wyjaśnienia, dlaczego nazwano go tu Dagome, może to błąd kopisty), a chodziło prawdopodobnie o zapewnienie opieki papieskiej nad synami Mieszka z drugą żoną Odą (zostali oni wymienieni wraz z matką jako współwystawcy), zagrożonymi przez najstarszego syna, Bolesława I Chrobrego (pominiętego w akcie); inne próby interpretacji tej darowizny wiązały się z polityką kościelno-organizacyjną Mieszka I, z rozwojem stosunków polsko-niemieckich, z zabezpieczeniem nowych nabytków terytorialnych Polski (Pomorza lub Śląska i Małopolski), z planami uzyskania korony przez Bolesława Chrobrego. Przypuszczalnie z tytułu tego nadania Polska płaciła potem papiestwu świętopietrze[27].
Panowanie Bolesława Chrobrego (992-1025)
[edytuj | edytuj kod]Próby podporządkowania Prusów – śmierć św. Wojciecha (997)
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Denar_rys_chrobry1.png/220px-Denar_rys_chrobry1.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Drzwi_gnieznienskie_wykupienie_zwlok_Wojciecha.jpg/220px-Drzwi_gnieznienskie_wykupienie_zwlok_Wojciecha.jpg)
25 maja 992 roku Mieszko I umiera i tron obejmuje jego syn Bolesław Chrobry, choć pierwotnie przeznaczony był na tron Otton, syn Mieszka z małżeństwa z Odą (która wraz z synami została z czasem wygnana z kraju przez Chrobrego). Początkowo próbował on podporządkować sobie plemiona pruskie, zamieszkujące tereny nadbałtyckie na wschód od Wisły. W związku z tymi dążeniami, zorganizował w 997 roku wyprawę misyjną biskupa praskiego Wojciecha, która zakończyła się śmiercią biskupa z rąk Prusów. Bolesław wykupił jego zwłoki i umieścił w Gnieźnie.
Zjazd gnieźnieński (1000)
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Diecezje_Polskie_w_1000_roku.png/220px-Diecezje_Polskie_w_1000_roku.png)
Przynależność niepewna
W 1000 roku cesarz Otton III pod pretekstem pielgrzymki do grobu kanonizowanego Wojciecha udał się do Gniezna. Główną przyczyną spotkania obu władców były plany stworzenia uniwersalistycznego cesarstwa przez Ottona, którego częścią miała być Polska pod rządami Chrobrego. Tzw. zjazd gnieźnieński stał się okazją do zaprezentowania potęgi młodego państwa i umocnienia jego pozycji. Zapadło wtedy postanowienie o utworzeniu w Polsce arcybiskupstwa w Gnieźnie (pierwszym arcybiskupem został brat św.Wojciecha, Radzim Gaudenty) oraz 3 biskupstw: we Wrocławiu, Kołobrzegu (Diecezja kołobrzeska) oraz Krakowie. Zapewniało to uniezależnienie się polskiego Kościoła od arcybiskupstwa Magdeburskiego. Otton III wyraził też zgodę na koronację Bolesława, do której jednak wówczas nie doszło na skutek „zagubienia” się korony w drodze z Rzymu. Zamiast do Polski trafiła ona na Węgry.
Wojny polsko-niemieckie (1002-1018)
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Polska_992_-_1025.png/290px-Polska_992_-_1025.png)
Po śmierci Ottona rozpoczął się okres konfliktów polsko-niemieckich. W 1002 roku po nieudanym zamachu na Chrobrego w trakcie zjazdu w Merseburgu, prawdopodobnie z inspiracji nowego cesarza Henryka II, wybuchła I wojna polsko-niemiecka, Bolesław zajął Łużyce, Milsko i Miśnię, a w rok później, korzystając z walk o tron w Czechach, wkroczył do Pragi i podporządkował sobie Czechy, Morawy i Słowaczyznę. Odmówił przy tym złożenia z podbitych ziem hołdu cesarzowi. W 1004 roku został z Czech usunięty przez miejscową ludność. W 1005 roku wyrusza wielka wyprawa cesarza Henryka II z Czechami i Wieletami. Cesarz dochodzi aż pod Poznań, a Bolesław musi zrzec się Łużyc i Milska. II wojna polsko-niemiecka trwa w latach 1007–1013. Bolesław ponownie zajmuje Milsko i Łużyce. Wojnę kończy pokój w Merseburgu – Bolesław ma składać z tych ziem hołd cesarzowi. III wojna polsko-niemiecka trwająca w latach 1015–1018 kończy się zwycięstwem Chrobrego. Niemiecka wyprawa na Polskę podjęta w 1017 roku kończy się niepowodzeniem. Niemcom nie udaje się zdobyć Niemczy i wycofują się z wielkimi stratami. Dochodzi do zawarcia pokoju w Budziszynie w 1018 roku, na mocy którego Chrobry zatrzymuje Łużyce i Milsko, natomiast w Miśni wybierany miał być „władca przychylny Polsce” (zastosowano się do tego tylko na początku). Cesarz miał ponadto pomóc Bolesławowi w wyprawie na Ruś[29].
Konflikt na Rusi Kijowskiej (1018)
[edytuj | edytuj kod]W 1018 roku Chrobry wmieszał się w konflikt o tron na Rusi Kijowskiej. Wkroczył do Kijowa i osadził na tronie swego zięcia Świętopełka. Wkrótce przeciw polskim najeźdźcom wybuchło powstanie. Chrobry z bogatymi łupami wrócił do Polski, zajmując po drodze Grody Czerwieńskie. Przypuszczalnie niedługo wcześniej dla ochrony państwa od wschodu zbudowano gród w Brześciu nad Bugiem[30].
Koronacja Bolesława Chrobrego (1025)
[edytuj | edytuj kod]W 1025 roku Chrobry, wykorzystując okres bezkrólewia w Niemczech, uzyskał zgodę papieża i koronuje się w Gnieźnie na pierwszego króla Polski. Kilka miesięcy później zmarł.
Znaczenie monarchii pierwszych Piastów
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/A148-mns-design-katedra-pw.ss.apostolow-piotra-i-pawla-4.jpg/220px-A148-mns-design-katedra-pw.ss.apostolow-piotra-i-pawla-4.jpg)
Za panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego dokonało się zjednoczenie ziem polskich. Powstała silna władza centralna. Państwo Piastów nabrało znaczenia na arenie międzynarodowej. Nastąpiła chrystianizacja pogańskiego dotąd państwa – nawiązano stosunki z papiestwem. Państwo Piastów utrzymało swoją niezależność i obroniło się przed ekspansją niemiecką.
Stosunki polsko-niemieckie za pierwszych Piastów
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Niemcy w okresie pierwszych Piastów
[edytuj | edytuj kod]Po traktacie w Verdun z 843 roku wschodnia część państwa Franków pomiędzy Renem i Łabą przypadła Ludwikowi Niemieckiemu. Dzielnica Ludwika stała się zalążkiem przyszłego państwa niemieckiego. Dynastia Karolingów panowała na terenach Niemiec do 911 roku, a w 919 roku królem został wybrany książę saski Henryk I Ptasznik. Dynastia saska doprowadziła do wzmocnienia i scementowania państwa. Rozszerzono terytorium poprzez przyłączenie działu Lotara i rozpoczęto ekspansję na ziemie słowiańskie. W 962 roku Otton I został koronowany w Rzymie przez papieża Jana XII na cesarza rzymskiego.
Okresy w stosunkach polsko-niemieckich za pierwszych Piastów
[edytuj | edytuj kod]- Okres panowania Ottona I (936-973)
Za panowania Ottona I dochodzi do pierwszych kontaktów z państwem Piastów. Cesarz dąży do podporządkowania sobie Mieszka I, który nie czuje się na siłach przeciwstawić potężnemu władcy. Chociaż w 972 roku Mieszkowi udaje się pokonać margrabiego Hodona pod Cedynią, co powstrzymało ekspansję feudałów niemieckich, to z części ziem musi płacić cesarzowi trybut.
- Okres panowania Ottona III (983-1002)
Zasadniczy zwrot w kontaktach polsko-niemieckich następuje wraz z objęciem władzy w Niemczech przez Ottona III. Nawiązuje on przyjazne stosunki z Bolesławem Chrobrym, widząc w państwie Piastów część przyszłego cesarstwa, obejmującego wszystkie kraje chrześcijańskie. Na zjeździe gnieźnieńskim w roku 1000 cesarz przystał na utworzenie na ziemiach polskich odrębnej metropolii kościelnej i wyraził zgodę na plany koronacyjne Bolesława, do których urzeczywistnienia nie doszło wówczas na skutek sprzeciwu feudałów niemieckich.
- Okres panowania Henryka II (1002-1024)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Boles%C5%82aw_I_the_Brave_orders_to_hammer_the_border_posts_in_Elbe_and_So%C5%82awa_by_J%C3%B3zef_Peszka_ca._1810.png/220px-Boles%C5%82aw_I_the_Brave_orders_to_hammer_the_border_posts_in_Elbe_and_So%C5%82awa_by_J%C3%B3zef_Peszka_ca._1810.png)
Po śmierci Ottona III w 1002 roku Henryk II powraca do polityki zbrojnej ekspansji ku wschodowi. Aby wzmocnić swoją pozycję wobec państwa niemieckiego, Chrobry w tym samym roku zajmuje Łużyce, Milsko i Miśnię oraz podporządkowuje sobie Czechy. Doprowadza to do długotrwałej wojny z Cesarstwem (1004–1018), które kilkakrotnie organizuje wyprawy przeciw Chrobremu. Walki toczyły się ze zmiennym powodzeniem, ale ostatecznie w 1018 roku, wobec nikłych rezultatów wyprawy z roku 1017 (bezskuteczne oblężenie Niemczy) i dużych strat, cesarz zgodził się na zawarcie pokoju w Budziszynie, w wyniku którego Milsko i Łużyce pozostały w państwie Chrobrego.
- Koronacja Bolesława Chrobrego (1025)
W roku 1025 Chrobry, wykorzystując okres bezkrólewia w Niemczech, uzyskuje zgodę papieża i koronuje się w Gnieźnie na króla. Podkreśla to niezależność państwa Piastów od Niemiec i Cesarstwa.
Podsumowanie
[edytuj | edytuj kod]Stosunki polsko-niemieckie za pierwszych Piastów kształtowały się pod wpływem dążeń feudałów niemieckich do podporządkowania sobie ziem polskich. Mieszko I i Bolesław Chrobry skutecznie przeciwstawiali się ekspansji niemieckiej. Ich polityka pozwoliła na wzmocnienie państwa i poszerzenie jego granic. Z pierwszej fazy kontaktów z Cesarstwem Piastowie wyszli obronną ręką, utrzymując pełną niezależność swojego państwa.
Rządy Mieszka II, kryzys i odbudowa państwa przez Kazimierza Odnowiciela (1025-1058)
[edytuj | edytuj kod]Panowanie Mieszka II jako Króla (1025-1031)
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Darstellung_Mieszkos_und_Mathildes_von_Schwaben.jpg/220px-Darstellung_Mieszkos_und_Mathildes_von_Schwaben.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Denar_rys_mieszko1.png/220px-Denar_rys_mieszko1.png)
Tron po śmierci Bolesława Chrobrego objął jego syn Mieszko II, który natychmiast koronował się na króla Polski, co nie zostało z entuzjazmem przyjęte w Niemczech, gdzie niezależna od cesarstwa Polska miała wielu przeciwników. Dodatkowo Mieszko II zaczął mieszać się w wewnętrzne sprawy Rzeszy.
W 1024 r. królem Niemiec został Konrad II Salicki, który następnie w 1026 r. udał się do Italii, by tam zostać koronowanym na cesarza rzymskiego. Gdy Konrad II zajęty był sprawami we Włoszech, w Niemczech do działania przystąpiła antycesarska opozycja, na czele której stanął książę szwabski Ernest II. Wrogowie Konrada chcieli pozyskać Mieszka. Dowodem tych starań jest księga z modlitwami, jaką otrzymał polski król od Matyldy szwabskiej, która sprzyjała buntownikom.
Prawdopodobnie te starania zakończyły się sukcesem. Gdyż w 1028 roku drużyna polskiego króla zaatakowała Saksonię (rozpoczynając IV wojnę polsko-niemiecką), w której wyrządziła wiele strat materialnych, a także uprowadziła licznych jeńców. Jednak wyprawa Mieszka II była spóźniona, gdyż już rok wcześniej Konrad II rozprawił się ze znaczną częścią opozycji.
Już w 1029 r. cesarz zorganizował wyprawę odwetową, która jednak została zatrzymana pod Budziszynem. Gród nie został zdobyty przez wojska Konrada II, który dodatkowo musiał zawrócić, by zmierzyć się z węgierskim atakiem[33].
Kryzys państwa Piastów (1031-1039)
[edytuj | edytuj kod]- Koalicja antymieszkowska i przechwycenie tronu przez Bezpryma (1031)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Polska1032.jpg/220px-Polska1032.jpg)
Dzielnica Dytryka
Dzielnica Ottona
Dzielnica Mieszka II
W 1030 roku Mieszko II zabezpieczony sojuszem z Węgrami raz jeszcze najechał Saksonię. Tymczasem jego południowy sprzymierzeniec zaatakował Bawarię, przejściowo zajmując Wiedeń. W odpowiedzi cesarz Konrad II zorganizował kolejną wyprawę przeciw królowi Polski, tym razem organizując szerszą koalicję antymieszkowską. W 1031 roku, gdy na zachodniej granicy Mieszko bronił się przed Konradem, na tereny wschodnie wkroczyli książęta ruscy – Jarosław Mądry i Mścisław Chrobry, wspierani przez przyszłego króla norweskiego Haralda III. Mieszko zajęty obroną Łużyc, a zarazem pozbawiony sojuszników (Król Węgier Stefan I przeszedł na stronę cesarza), w konsekwencji nie miał możliwości odparcia drugiego ataku i uciekł z kraju, udając się do Czech. Tam został uwięziony i wykastrowany na polecenie czeskiego księcia Oldrzycha, co miało być karą za oślepienie przez Bolesława Chrobrego księcia czeskiego Bolesława III. Konrad II przyłączył do Niemiec Łużyce, zaś Jarosław Mądry włączył do Rusi Grody Czerwieńskie[34][35][36].
Sytuacje wykorzystał Bezprym, starszy brat Mieszka II, który przechwycił tron po niemiecko-ruskim ataku na Polskę. Według źródeł rządy Bezpryma odznaczały się niezwykłym okrucieństwem, upadł autorytet władzy. Za jego czasów być może miała miejsce tzw. reakcja pogańska. Państwo w wyniku jego działań zostało znacznie osłabione i na prawie pół wieku straciło status królestwa. Zwiększył się znacznie wpływ cesarstwa na sprawy polskie. Zmarł zamordowany wiosną 1032. Po jego śmierci zgodnie z ustaleniami na zjeździe w Merseburgu doszło do podziału Polski na trzy części. Mieszko II odzyskał władzę jako książę jednej z trzech dzielnic. Zjednoczył państwo, ale nie udało mu się odtworzyć stabilnych struktur władzy[34][35].
- Wygnanie następcy tronu – Kazimierza (1034)
Po śmierci Mieszka II w 1034 roku władzę w państwie przejęli możni i doszło do wygnania z Polski następcy tronu – Kazimierza, który udał się na Węgry, skąd wyjechał później do Niemiec.
- Bolesław Zapomniany
W XIX w. powstała hipoteza, że Kazimierz Odnowiciel miał brata Bolesława (rzekomy król Polski wspomniany w kronice wielkopolskiej), który objął rządy po wygnaniu Kazimierza Odnowiciela, a powrót Kazimierza do kraju w 1039 umożliwiła jego śmierć. Według Oswalda Balzera miał on być starszym synem Mieszka II i Rychezy, urodzonym w 1014 lub 1015[37], natomiast według Tadeusza Wasilewskiego synem Mieszka i nałożnicy urodzonym w 1033[38]. Hipoteza ta we współczesnej historiografii jest jednak odrzucana[39].
- Powstanie ludowe (1038)
Wkrótce na ziemiach polskich wybuchło powstanie ludowe, skierowane przeciwko możnym i Kościołowi. Ogarnęło głównie Wielkopolskę. Nie ogarnęło ono tylko Mazowsza, które opanował miecznik Mieszka II Miecław. Od państwa Piastów oderwało się również Pomorze.
- Najazd Brzetysława (1038)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Panstwo_mieclawa.svg/290px-Panstwo_mieclawa.svg.png)
Wykorzystując trudną sytuację państwa Piastów, w roku 1038 najechał ją książę czeski Brzetysław. Prawdopodobnie splądrował Kraków, zajął główne grody Wielkopolski. Zniszczył Gniezno (w tym katedrę gnieźnieńską), Poznań, Giecz i inne grody. Uprowadził ze sobą licznych jeńców, a wśród bogatych łupów wywiózł ciało św. Wojciecha, Rocznik Jordana i relikwie Pięciu Braci Męczenników. Jednocześnie podporządkował sobie Śląsk i Małopolskę[40][41].
Przyczyny kryzysu
[edytuj | edytuj kod]- Mocarstwowa polityka Bolesława Chrobrego
Główną przyczyną kryzysu powstałego za panowania Mieszka II była nierozważna, mocarstwowa polityka jego ojca Bolesława. Młode państwo było zbyt słabe, aby udźwignąć ciężar długotrwałych wojen. Były one wyczerpujące zarówno dla ówczesnego systemu skarbowego, jak też dla sił zbrojnych. Ludność zmuszana była do coraz większych świadczeń na rzecz państwa i Kościoła, co musiało budzić niezadowolenie. Sąsiedzi Polski dążyli do odzyskania utraconych wcześniej ziem.
W roku 1025 Bolesław Chrobry zmarł pozostawiając państwo swemu młodszemu synowi Mieszkowi II Lambertowi. Ten natychmiast koronował się na drugiego króla Polski. Jego państwo obejmowało Łużyce, do których pretensje zgłaszało cesarstwo, Grody Czerwieńskie, które starała się odzyskać Ruś Kijowska i być może Morawy, które chcieli odzyskać Czesi (o ile nie odzyskali ich wcześniej). Również stosunki z Węgrami po wojnach toczonych za panowania jego ojca były wrogie. Niezależne od 1005 roku pogańskie Pomorze Zachodnie i Prusowie, pamiętający próby zawładnięcia nimi przez Bolesława, również wrogo odnosili się do chrześcijańskiej Polski. Mieszko II miał więc na wszystkich granicach państwa wrogie. Próbował jednak kontynuować mocarstwową politykę Chrobrego, nawiązując współpracę z pozycją antycesarską w Niemczech.
Także w kraju rosła opozycja przeciwko królowi. Stałe wojny powodowały niszczenie kraju, a koszty ich musiała pokrywać ludność w postaci większych podatków (danin). Rosnąca grupa możnowładców nie mogła korzystać z majątków niszczonych w czasie wojen. Rozbudowana w tym czasie struktura Kościoła, kojarzonego przez ludność z władzą zarówno książęcą, jak i feudalną, pobierała rosnące opłaty (dziesięcina) od ludności i tępiła wciąż żywe pozostałości tradycyjnej kultury i wierzeń pogańskich (nie rozróżniając tego). Kościół był oparty w znacznym stopniu na duchownych – obcokrajowcach, którzy słabo znali język polski, co potęgowało poczucie obcości. Zarówno, pominięty przez ojca, starszy brat Bezprym, jak i młodszy Otton zgłaszali pretensje do udziału we władzy.
Tymczasem Mieszko zaczął ponosić klęski, które powodowały, że tracił poparcie drużyny, która żyła z łupów zdobywanych w zwycięskich wyprawach. Najpóźniej w roku 1029 Czesi zdobyli Morawy. Węgrzy w latach 1025–1038 zajęli Słowację. Zwycięska wyprawa rabunkowa na Saksonię, przeprowadzona w sojuszu z Wieletami, miała wzmocnić, dzięki łupom, poparcie króla przez drużynę. Jednak w 1031 książę ruski Jarosław Mądry zaatakował Mieszka w porozumieniu z Bezprymem. Mieszko zawarł szybko pokój z cesarzem za cenę oddania Łużyc. Jednak poparcie Bezpryma przez opozycję w kraju spowodowało klęskę Mieszka w wojnie z Rusią. Król zbiegł do Czech, Jarosław przyłączył Grody Czerwieńskie do swego państwa, a na tronie polskim osadził Bezpryma. Ten, za cenę uznania przez cesarza, odesłał mu insygnia królewskie. Wkrótce został jednak zamordowany i w roku 1032 do władzy powrócił Mieszko, jednak za cenę zrzeczenia się tytułu królewskiego i wydzielenia dzielnic bratu Ottonowi i wnukowi Ody, synowi Mieszka Mieszkowica – Dietrichowi. Dzięki śmierci Ottona w 1033 r. księciu Mieszkowi udało się przed śmiercią w r. 1034 roku znów zjednoczyć kraj.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Wojciech_Gerson-Kazimierz_Odnowiciel.jpg/220px-Wojciech_Gerson-Kazimierz_Odnowiciel.jpg)
Jednak po jego śmierci nastąpił rozpad państwa. Możni zmusili wdowę po Mieszku Rychezę i jego następcę (?) Kazimierza do opuszczenia kraju. Wiemy o utworzeniu samodzielnego państwa mazowieckiego przez Miecława (Masława), być może w innych częściach kraju powstały również lokalne księstwa. Pomorze Gdańskie usamodzielniło się natychmiast. W Wielkopolsce, gdzie system feudalny i Kościół były najbardziej rozbudowane, a związane z tym obciążenie ludności największe, wybuchło powstanie ludowe, które zniszczyło struktury władzy i Kościoła, możnych panów i duchownych zabijano, jeśli nie zdołali zbiec. Na ogarnięty anarchią kraj wyprawy łupieżcze urządzali Pomorzanie i Prusowie. Książę czeski Brzetysław złupił do końca Wielkopolskę, zniszczył Gniezno, Poznań, Giecz i inne grody, uprowadził licznych mieszkańców do Czech, a Śląsk i Małopolskę przyłączył do swego państwa.
Przestało istnieć arcybiskupstwo w Gnieźnie, a pytanie, kto ma prawdziwe relikwie świętego Wojciecha, raczej nigdy nie zostanie rozstrzygnięte.
Cesarz, uważający powstanie ludowo-pogańskie za zagrożenie dla ziem słowiańskich w swym państwie, oraz niezadowolony ze wzrostu potęgi Czech, udzielił w roku 1039 pomocy (500 rycerzy) synowi Mieszka Kazimierzowi w opanowaniu władzy w Wielkopolsce i Małopolsce. Wobec zniszczeń kraju w okresie anarchii wszystkie warstwy ludności powitały powrót władzy państwowej z zadowoleniem. Centrum państwa stał się obecnie nie zniszczony (być może dlatego, że przejściowo był znów w rękach czeskich) Kraków. Kazimierz uznał zwierzchnictwo cesarza nad Polską.
W sojuszu z księciem kijowskim Jarosławem Mądrym Kazimierzowi udało się w roku 1047 pokonać sprzymierzonego z Pomorzanami Miecława, który poległ w bitwie, i przyłączyć Mazowsze, oraz narzucić zwierzchnictwo Pomorzu Nadwiślańskiemu. W roku 1050 zaskoczył Czechów i opanował Śląsk. Cesarz zaakceptował to, za cenę płacenia trybutu lennego (daniny) z tej ziemi Czechom. W ten sposób Kazimierz przywrócił (poza Pomorzem Zachodnim) granice z końca panowania Mieszka I.
Kazimierz, nazwany Odnowicielem, na miejsce drużyny, na której utrzymanie nie miał środków, wprowadził system lenny (służba wojskowa za nadania ziemi). Zmarł w 1058 r.
Odbudowa państwa Piastów (1039-1058)
[edytuj | edytuj kod]- Powrót Kazimierza do kraju (1039)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Polska_1039_-_1058.png/290px-Polska_1039_-_1058.png)
Sytuacja na ziemiach polskich i zwycięstwa czeskie zaniepokoiły pozostałych sąsiadów. Obawiali się oni rozprzestrzenienia powstania i zbytniego wzmocnienia Czech. Dlatego też zarówno nowy król niemiecki Henryk III, jak i Jarosław Mądry zdecydowali się poprzeć powrót Kazimierza na tron. Przy pomocy posiłków cesarskich Kazimierz zdołał opanować Małopolskę oraz zrujnowaną przez Brzetysława Wielkopolskę. Przeniósł też główny ośrodek władzy państwowej ze zniszczonego Gniezna do Krakowa[42].
- Odzyskanie Mazowsza (1047)
Jarosław Mądry zawarł z Kazimierzem sojusz poparty wydaniem za niego za mąż własnej siostry Dobroniegy i udzielił pomocy w walkach z Miecławem. Miecław zginął w bitwie w 1047 roku i Mazowsze wróciło do państwa Piastów.
- Odzyskanie Śląska (1050)
W roku 1050 Kazimierzowi udało się odzyskać Śląsk. W 1054 roku na zjeździe w Kwedlinburgu cesarz uznał przynależność Śląska do państwa Piastów, w zamian za daninę roczną na rzecz Czech.
- Podsumowanie
Uzależnienie od cesarza spowodowało, że Kazimierz nie zdołał odzyskać korony królewskiej. Zajął się natomiast z powodzeniem odbudową kraju wyniszczonego powstaniem oraz obcymi najazdami, co zyskało mu przydomek „Odnowiciela”.
Panowanie Bolesława Śmiałego (1058-1079)
[edytuj | edytuj kod]Walka cesarstwa z papiestwem
[edytuj | edytuj kod]Panowanie Bolesława Śmiałego przypada na okres konfliktu pomiędzy cesarstwem i papiestwem, który rozpoczął się od sporu o inwestyturę pomiędzy cesarzem Henrykiem IV a papieżem Grzegorzem VII. Obaj dążyli do uzyskania zwierzchnictwa nad całym światem chrześcijańskim. Władcy europejscy podzielili się w owym czasie na zwolenników cesarstwa lub papiestwa.
Polityka Bolesława Śmiałego
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Denar_rys_szczodry2.png/220px-Denar_rys_szczodry2.png)
- Sukcesy Bolesława Śmiałego
Państwem Piastów w okresie konfliktu cesarsko-papieskiego rządził syn Kazimierza Odnowiciela Bolesław II Śmiały. Dążył on do umocnienia pozycji swojego państwa i jego pełnego uniezależnienia od Cesarstwa. Oparcia dla swojej polityki szukał w sojuszu z Węgrami i Rusią. Dla urzeczywistnienia swych planów wykorzystał walkę pomiędzy papiestwem a Cesarstwem oraz powstanie feudałów saskich przeciwko Henrykowi IV. Odmówił uznania zwierzchnictwa cesarza i wziął czynny udział w walkach Sasów z Henrykiem. Antyniemiecka polityka Bolesława pomogła Grzegorzowi VII w walce z cesarzem. Uwieńczeniem panowania Bolesława była jego koronacja w 1076 r. na króla Polski w Gnieźnie.
Najpóźniej podczas powrotu z drugiej wyprawy kijowskiej (1078) Bolesław przyłączył ponownie do Polski ziemię czerwieńską[43].
- Bunt możnowładców
Wkrótce przeciwko Bolesławowi zawiązał się spisek związanych z cesarzem feudałów, którzy byli przeciwni silnej władzy królewskiej. Bezpośrednią przyczyną ich wystąpienia była śmierć biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa (1079 r.), oskarżonego o zdradę. Bolesław musiał uchodzić z kraju na Węgry (1079 r.), gdzie wkrótce zmarł (1081 r.)
Podsumowanie
[edytuj | edytuj kod]Dzięki umiejętnie prowadzonej polityce Bolesławowi udało się uniezależnić od cesarza. Osłabienie Niemiec, spowodowane konfliktami wewnętrznymi i walką z papieżem, sprawiło, że państwo Piastów zyskało na znaczeniu i potędze. Bolesław był jednym z głównych sprzymierzeńców Grzegorza VII, przyczyniając się do początkowych sukcesów papieża w walce z Henrykiem IV. Uważany jest za jednego z najbardziej utalentowanych władców z dynastii Piastów.
Panowanie Władysława Hermana (1079-1102)
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Plock_Cathedral_aerial_photograph_2019_P01.jpg/220px-Plock_Cathedral_aerial_photograph_2019_P01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Pieczec_Wladyslawa_Hermana.jpg/110px-Pieczec_Wladyslawa_Hermana.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Denar_rys_sieciech1.png/150px-Denar_rys_sieciech1.png)
Panowanie Władysława Hermana (1079–1102) to okres osłabienia państwa Piastów. Narastały tendencje odśrodkowe, możnowładztwo umacniało się kosztem księcia (Władysław Herman nie zabiegał nigdy o koronę królewską). Faktyczną władzę sprawował palatyn Sieciech. Od 1079 roku rolę stolicy pełnił Płock[45][46].
Pomiędzy rokiem 1097 a 1100 przyrodni synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty) przy poparciu możnych obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię łęczycko-sieradzką (prowincję łęczycką), Bolesław – Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami.
Panowanie Bolesława Krzywoustego (1102-1138)
[edytuj | edytuj kod]Wygnanie Zbigniewa (1107)
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Polska_1102_-_1138.png/290px-Polska_1102_-_1138.png)
Po śmierci Władysława Hermana w 1102 roku władzę zwierzchnią obejmuje pierworodny syn księcia, Zbigniew. W 1107 roku zostaje on wygnany przez Bolesława, który obejmuje samodzielną władzę. W obronie Zbigniewa występuje cesarz Henryk V, dokonując w 1109 roku najazdu na państwo Piastów. Działania wojenne toczyły się na Śląsku (obrona Głogowa, Bytomia, Wrocławia). Bolesław Krzywousty miał zwyciężyć Niemców w bitwie na Psim Polu, co jest najprawdopodobniej jedynie legendą. Ostatecznie cesarz wycofał się, a Zbigniew po powrocie do Polski został przez brata oślepiony i wkrótce zmarł.
Klątwa kościelna
[edytuj | edytuj kod]Za zbrodnię tę Bolesław został obłożony klątwą kościelną, co zwalniało wszystkich poddanych z obowiązku posłuszeństwa. By klątwa została zdjęta, Bolesław zaczął pościć i rozdawać jałmużnę. To jednak nie wystarczyło i zdesperowany książę udał się z pielgrzymką na Węgry do klasztoru świętego Idziego. Musiał jednak szybko wracać, gdyż pod jego nieobecność w kraju wrzało. Ostatecznie boso podążył do Gniezna do grobu św. Wojciecha, gdzie przez 4 dni pościł, leżąc w popiele i włosienicy, nie rozmawiał z ludźmi, rozdając jałmużnę ubogim i możnym. Poświęcenie to pomogło i klątwa została zdjęta.
Polityka wobec Pomorza
[edytuj | edytuj kod]Bolesław Krzywousty odzyskał w 1116 roku Pomorze Gdańskie, a w latach 1121–1122 zhołdował Pomorze Zachodnie, czyniąc tamtejszego księcia Warcisława swym lennikiem. Aby silniej związać Pomorze z państwem Piastów, Bolesław zorganizował misję chrystianizacyjną. Pierwsza, prowadzona przez Bernarda Hiszpana nie przyniosła żadnych efektów. Dwie następne w latach 1124–1128 odbył biskup Otto z Bambergu. Udał się on m.in. do Pyrzyc, Stargardu, Wolina, Szczecina i Kołobrzegu. Ostatecznie udzielił on chrztu Pomorzanom, którzy uznali chrześcijaństwo za religię oficjalną.
Inne wydarzenia
[edytuj | edytuj kod]W 1117 roku Bolesław stłumił bunt wojewody Skarbimira, oślepiając go i przejmując jego majątek. W roku 1129 zawarł sojusz z Danią. Pod koniec życia Bolesław musiał walczyć o utrzymanie niezależności polskiego Kościoła. Spotkanie w Merseburgu z cesarzem Lotarem III w 1135 potwierdziło niezależność polskiej organizacji kościelnej od arcybiskupstwa w Magdeburgu. Na jego dworze pisał Gall Anonim.
Testament Bolesława Krzywoustego (1138)
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Ustawa_sukcesyjna_Boles%C5%82awa_Krzywoustego.jpg/220px-Ustawa_sukcesyjna_Boles%C5%82awa_Krzywoustego.jpg)
Lenno Polski pod kontrolą princepsa (Pomorze Zachodnie)
W swym testamencie z 1138 roku, zwanym również statutem, Krzywousty wprowadził w Polsce zasadę senioratu, chcąc w ten sposób zachować jedność państwa i zapobiec walkom o władzę między synami. Wydzielił im dziedziczne dzielnice: Władysławowi Wygnańcowi – Śląsk (ze stolicą we Wrocławiu), Bolesławowi Kędzierzawemu – Mazowsze (ze stolicą w Płocku), Mieszkowi Staremu – Wielkopolskę (ze stolicą w Poznaniu), Henrykowi Sandomierskiemu – Sandomierzszczyznę (ze stolicą w Sandomierzu). Najstarszy z Piastów (senior) miał być księciem zwierzchnim (princepsem), władającym dzielnicą senioralną – Małopolską i Pomorzem Gdańskim, oraz być zwierzchnikiem krewnych oraz książąt Pomorza Zachodniego. Być może część terytorium (najprawdopodobniej ziemię łęczycko-sieradzką (prowincję łęczycką / księstwo łęczyckie)) otrzymała wdowa po Bolesławie – Salomea, jako tzw. oprawę wdowią. Ziemie te miały być po jej śmierci włączone do dzielnicy senioralnej. Bolesław miał także syna, Kazimierza, który urodził się jako pogrobowiec, więc nie został uwzględniony w testamencie.
Testament Bolesława Krzywoustego zapoczątkował w Polsce okres rozbicia dzielnicowego zwanego również rozdrobnieniem feudalnym. Rozbicie dzielnicowe było częstą sytuacją w średniowiecznej Europie – występowało m.in. na Rusi, Węgrzech i w Niemczech. Po śmierci Bolesława władzę jako książę zwierzchni objął Władysław II Wygnaniec.
Władcy Polski wczesnopiastowskiej
[edytuj | edytuj kod]Władcy dyskusyjni
[edytuj | edytuj kod]Poprzednicy Mieszka I
[edytuj | edytuj kod]Portret | Imię | Okres panowania | Rodzice | Urodzony | Zmarł | Informacje dodatkowe |
---|---|---|---|---|---|---|
Piast | IX w. (?) – IX w. (?) | Chościsko, nieznana | (?) | (?) | Legendarny założyciel dynastii Piastów, dyskusyjny władca Polski | |
Siemowit | IX w. (?) – X w. (?) | Piast, Rzepicha | (?) | X w. (?) | dyskusyjny władca Polski | |
Lestek | X w. (?) – X w. (?) | Siemowit, nieznana | (?) | ok. 930/940 | dyskusyjny władca Polski | |
Siemomysł | ok. 930/950 – ok. 950/960 | Lestek, nieznana | IX w. – X w. (?) | ok. 950/960 | dyskusyjny władca Polski |
Następcy Mieszka I
[edytuj | edytuj kod]Portret | Imię | Okres panowania | Rodzice | Urodzony | Zmarł | Informacje dodatkowe |
---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Bolesław Mieszkowic (Zapomniany) | 1034 – 1038 | Mieszko II Lambert, Rycheza Lotaryńska | (?) | ok. 1038 | dyskusyjny władca Polski |
Władcy historyczni
[edytuj | edytuj kod]Portret władcy | Imię | Okres panowania | Rodzice | Urodzony | Zmarł | Informacje dodatkowe |
---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Mieszko I | ok. 960 – 992 | Siemomysł?, nieznana | ok. 920/945 | 992 | Pierwszy władca Polski potwierdzony przez ówczesne źródła. |
![]() |
Bolesław I Chrobry (Wielki) | 992 – 1025 | Mieszko I, Dobrawa Przemyślidka | 967 | 1025 | I król Polski. Koronowany w 1025 roku Książę Czech. |
![]() |
Mieszko II Lambert | 1025 – 1031 | Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska | 990 | 1034 | II król Polski. |
![]() |
Bezprym | 1031 – 1032 | Bolesław I Chrobry, nieznana | ok. 986 | 1032 | Książę Polski. |
![]() |
Mieszko II Lambert | 1032 – 1033 | Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska | 990 | 1034 | Źródła niemieckie podają, że Mieszko II Lambert zrzekł się korony w 1032 roku. W polskich źródłach do śmierci był tytułowany królem. Otto zmarł w 1033 roku śmiercią naturalną lub skrytobójczo zamordowany przez swego drużynnika. Natomiast Dytryk prawdopodobnie został wygnany z kraju w tym samym roku. |
![]() |
Otto Bolesławowic | Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska | 1000 | 1033 | ||
![]() |
Dytryk | Świętopełk?, nieznana | ok. 992 | ok. 1032 | ||
![]() |
Mieszko II Lambert | 1033 – 1034 | Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska | 990 | 1034 | Po śmierci Ottona i wygnaniu brata stryjecznego, Dytryka, Mieszko II Lambert zjednoczył w swym ręku pełnię władzy w Polsce. |
![]() |
Kazimierz I Odnowiciel | 1034 – 1058 | Mieszko II Lambert, Rycheza Lotaryńska | 1016 | 1058 | Z braku źródeł niejasne jest, kto sprawował władzę w latach 1034–1037, gdyż w tym okresie Kazimierz musiał opuścić kraj. Kronikarze średniowieczni uzupełniali tę lukę Bolesławem Zapomnianym, jednak od końca XIX wieku uznaje się jego postać za zmyśloną. Faktyczne panowanie Kazimierza nastąpiło od 1039 r. lub 1040 r. i trwało aż do jego śmierci w 1058 r. |
![]() |
Bolesław II Szczodry (Śmiały) | 1058 – 1079 | Kazimierz I Odnowiciel, Dobroniega Maria | ok. 1042 | 1081 | III król Polski
Koronowany w 1076 roku |
![]() |
Władysław I Herman | 1079 – 1086 | Kazimierz I Odnowiciel, Dobroniega Maria | ok. 1043 | 1102 | Po śmierci Kazimierza I Odnowiciela panował na Mazowszu jako lennik Bolesława II Szczodrego. |
![]() |
Władysław I Herman | 1086 – 1089 | Kazimierz I Odnowiciel, Dobroniega Maria | ok. 1043 | 1102 | W 1086 roku zawarto kompromis polityczny pomiędzy Władysławem I Świętym (królem Węgier) a Władysławem Hermanem, na mocy którego Mieszko Bolesławowic otrzymał dzielnicę małopolską a Władysław I Herman zatrzymał władzę zwierzchnią. W 1089 roku z inicjatywy Sieciecha i Judyty Marii otruto Mieszka Bolesławowica i wysłano pierwszego syna Hermana (Zbigniewa) do klasztoru w Saksonii, umożliwiając Bolesławowi Krzywoustemu przyszłe objęcie tronu po ojcu. |
![]() |
Mieszko Bolesławowic | Bolesław II Szczodry, nieznana | 1069 | 1089 | ||
![]() |
Władysław I Herman | 1089 – 1098 | Kazimierz I Odnowiciel, Dobroniega Maria | ok. 1043 | 1102 | W 1089 roku, po otruciu Mieszka Bolesławowica, Władysław I Herman stał się na powrót jedynowładcą Polski. |
![]() |
Władysław I Herman | 1098 – 1102 | Kazimierz I Odnowiciel, Dobroniega Maria | ok. 1043 | 1102 | W roku 1098 synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty), przy poparciu możnych, obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię łęczycko-sieradzką, a Bolesław Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami. |
Zbigniew | Władysław I Herman, Przecława | ok. 1070/1073 | 1113 | |||
![]() |
Bolesław III Krzywousty | Władysław I Herman, Judyta czeska | 1086 | 1138 | ||
Zbigniew | 1102 – 1107 | Władysław I Herman, Przecława | ok. 1070/1073 | 1113 | Książę wielkopolski, mazowiecki i kujawski w latach 1102–1107. | |
![]() |
Bolesław III Krzywousty | Władysław I Herman, Judyta czeska | 1086 | 1138 | Książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107. | |
![]() |
Bolesław III Krzywousty | 1107 – 1138 | Władysław I Herman, Judyta czeska | 1086 | 1138 | Książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107, książę Polski w latach 1107–1138. |
Polska wczesnopiastowska w atlasach historycznych
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Brak stałej siedziby władcy i nominalnej stolicy, tylko umownie. W średniowieczu termin „stolica Polski” miał ograniczone i inne od współczesnego znaczenie. Suwereni (np. Mieszko I) nie mieli stałych siedzib, skąd sprawowaliby władzę. Byli w ciągłej podróży i wszelkie sprawy wagi państwowej czy lokalnej były rozpatrywane w miejscu, w którym akurat przebywali[1].
- ↑ Od około 1000 roku państwo piastowskie zaczyna być nazywane Polską (łac. Polonia / Polania), dotąd było znane jako Państwo Gnieźnieńskie (Civitas Schinesghe)[3][4] .
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wielkopolska – nasza kraina, Włodzimierz Łęcki (red.), Paweł Anders, t. II, Poznań: Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury, 2004, s. 39, ISBN 83-89738-09-0, OCLC 749728646 .
- ↑ Berend, Urbańczyk i Wiszewski 2013 ↓, s. 251.
- ↑ Urbańczyk 2008 ↓.
- ↑ Piskorski 2004 ↓.
- ↑ Leszek Lubicki: Wojna totalna Piastów. Nawet cmentarze nie były wtedy bezpieczne. Do Rzeczy, historia.dorzeczy.pl, 21 października 2019. [dostęp 2019-10-21]. (pol.).
- ↑ Modzelewski 1987 ↓.
- ↑ Archeologia o początkach Słowian: materiały z konferencji, Kraków. Uniwersytet Jagielloński. Instytut Archeologii. 2005.
- ↑ Walentin Wasiljewicz Siedow , Этногенез ранних Славян, „Wiestnik Rossijskoj Akadiemii Nauk”, 73 (7), 2003, s. 594–605 (ros.).
- ↑ Josef Veselý , Slované a Avaři [online], Český rozhlas Dvojka, 2019 [dostęp 2021-12-17] (cz.).
- ↑ Celtowie na ziemiach Polski. Znalezisko sprzed 2 tys. lat. polsatnews.pl, 25.10.2020.
- ↑ Tadeusz Baranowski „Szlak bursztynowy”, „Kalisia Nowa”, październik 2001, nr 10, www.info.kalisz.pl [dostęp 2021-01-05] .
- ↑ a b Polska wczesnopiastowska. edukator.pl.
- ↑ Barbara Ciryt: Archeologiczne odkrycie pod Krakowem. Grób z V wieku, a w nim dwóch chłopców, rówieśników. Badania potwierdziły, że to Hun i Europejczyk. krakow.naszemiasto.pl. [dostęp 2024-05-15].
- ↑ Kazimierz Pytko , Skąd wiadomo, że Mieszko I przyjął chrzest jako pierwszy? Część historyków nie kryje wątpliwości, National Geographic Polska, 17 lipca 2022 .
- ↑ Muraszko 2010 ↓.
- ↑ Szczur 2002 ↓, s. 89.
- ↑ Katedra Biskupa Jordana. Wydawnictwo Kontekst.
- ↑ Robert F. Barkowski , Tajemnice początków Państwa Polskiego 966 [online], mojhistorycznyblog.pl [dostęp 2021-01-08] .
- ↑ Gerard Labuda: Studia nad początkami państwa polskiego. T. 1. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1987, s. 115.
- ↑ Krystyna Łukasiewicz , Państwo książąt z rodu Piastów. Kontrowersje – mity – zagadki, 2015, ISBN 978-83-7942-733-8 .
- ↑ Paweł Jasienica: Myśli o dawnej Polsce. Warszawa: Czytelnik, 1990, s. 89. ISBN 83-07-01957-5.
- ↑ Kazimierz Myśliński: Polska wobec Słowian połabskich do końca wieku XII. Wodzisław Śląski: 2011, s. 48. ISBN 978-83-932793-4-0.
- ↑ Jan Buraczyński, Roztocze – dzieje osadnictwa, Lublin 2008, s. 45–47.
- ↑ Gerard Labuda, Pierwsze państwo polskie, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 22, ISBN 978-83-03-02969-0 [dostęp 2019-11-01] (pol.).
- ↑ Marcin Spórna , Piotr Wierzbicki , Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wyd. Zielona Sowa, 2003, s. 343, ISBN 978-83-7220-560-5 [dostęp 2019-11-01] (pol.).
- ↑ Doc. Sławomir Moździoch: Ostrówek był większy. nto.pl, 14 sierpnia 2010.
- ↑ Dagome iudex, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-05-05] .
- ↑ Tomasz Panfil, Orzeł na denarze Bolesława Chrobrego – pochodzenie i znaczenie symbolu oraz inne artykuły na ten temat, strona www „Kwartalnika Numizmatycznego”.
- ↑ Tymieniecki Kazimierz, Bolesław Chrobry. W: Konopczyński Władysław (ed): Polski słownik biograficzny. T. II: Beyzym Jan – Brownsford Marja. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, 1936. ISBN 83-04-00148-9.
- ↑ Elżbieta Kowalczyk , Momenty geograficzne państwa Bolesława Chrobrego: na styku historii i archeologii, „Kwartalnik Historyczny R. 107 nr 2 (2000)”, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Semper”, 2000, s. 54–55, ISSN 0023-5903 .
- ↑ Bujak 1988 ↓, s. 7.
- ↑ Stanisław Suchodolski, Początki polskiego mennictwa w świetle najnowszych badań, Slavia Antiqua LX 2019, s. 196; Stanisław Suchodolski Denar w kalecie, Ossolineum 1981, s. 6.
- ↑ Wojtek Duch: Mieszko II i kryzys monarchii wczesnopiastowskiej. historia.org.pl, 2 maja 2020.
- ↑ a b Wojtek Duch: Bezprym. Okrutny i zapomniany pierwszy zdrajca Polski. historia.org.pl, 9 maja 2020.
- ↑ a b Grodecki Roman: Bezprym. W: Konopczyński Władysław (kom. red.): Polski słownik biograficzny. T. II: Beyzym Jan – Brownsford Marja. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, 1936, s. 2. ISBN 83-04-00148-9.
- ↑ „Laesa, Laesar, Leasum, Lesum, Laesom” są to normańskie określenia Lachów nadsańskich z okresu wyprawy Haralda III, 1031 znajdujące się w Sadze o Haraldzie Hardrada. [w:] Kwartalnik historyczny. t. 108, wyd. 1-3. Towarzystwo Historyczne, 2001.
- ↑ Balzer 1895 ↓, s. 80–81.
- ↑ Tadeusz Wasilewski. Zapomniane przekazy rocznikarskie o Bolesławie Mieszkowicu. O nie – Gallowe pojmowanie wczesnych dziejów Polski. „Przegląd Historyczny”. T. LXXX, z. 2, s. 225–237, 1989.
- ↑ M.in. Jasiński 1992 ↓, s. 127–128; Gerard Labuda: Mieszko II król Polski (1025–1034). Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego. Kraków: 1992, s. 148–175, seria: Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego. 73.
- ↑ Michałowska 2011 ↓.
- ↑ Jasienica 1979 ↓, s. 95.
- ↑ Kiedy stolica Polski została przeniesiona z Krakowa do Warszawy? Data budzi wątpliwości. onet.pl, 9 sierpnia 2022.
- ↑ Przemyśl Bolesława Śmiałego.
- ↑ Bujak 1988 ↓, s. 0.
- ↑ Ł. Piernikarczyk: Palatyn Sieciech (1080–1100). [dostęp 2010-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (4 maja 2010)].
- ↑ Kazimierz Askanas , Sztuka Płocka, 1991 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Danuta Borawska, Tadeusz Lalik, Tadeusz Manteuffel, Stanisław Trawkowski: Polska pierwszych Piastów. Państwo, społeczeństwo, kultura. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968, seria: Konfrontacje Historyczne.
- Przemysław Urbańczyk, Trudne początki Polski, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2008, ISBN 978-83-229-2916-2 .
- Jan Maria Piskorski: Civitas Schinesghe. Mieszko I i początki państwa polskiego. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2004. ISBN 83-7063-416-8.
- Michał Muraszko: Państwo gnieźnieńskie. Gniezno: Starostwo Powiatowe & Jarosław Gryguć, 2010, s. 87. ISBN 978-83-927119-4-0.
- Karol Modzelewski: Chłopi w monarchii wczesnopiastowskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 295. ISBN 83-04-02599-X.
- Zofia Kurnatowska, Gerard Labuda, Jerzy Strzelczyk: Monarchia pierwszych Piastów. Warszawa: Editions Spotkania, 1994, s. 71. ISBN 83-7115-015-6.
- Stanisław Szczur, Historia Polski. Średniowiecze, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002, ISBN 83-08-03272-9 .
- Oswald Balzer: Genealogia Piastów. Kraków: Akademia Umiejętności, 1895.
- Kazimierz Jasiński: Rodowód pierwszych Piastów. Warszawa-Wrocław: Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, 1992. ISBN 83-85218-32-7. OCLC 468383930.
- Teresa Michałowska: Literatura polskiego średniowiecza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 742–743. ISBN 978-83-01-16675-5.
- Adam Bujak: Nekropolie królów i książąt polskich. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1988. ISBN 83-217-2720-4.
- Paweł Jasienica, Polska Piastów, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, ISBN 83-06-00094-3 .
- Nora Berend, Przemysław Urbańczyk, Przemysław Wiszewski: Central Europe in the High Middle Ages: Bohemia, Hungary and Poland, c.900–c.1300. Cambridge University Press, 2013. ISBN 978-11-07-65139-5. (ang.).