Pałac w Karpnikach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dolina Pałaców i Ogrodów-mapa
Litografia XIX w.
Pałac w Karpnikach

Pałac w Karpnikach – pałac znajdujący się w dolnej części wsi Karpniki w powiecie jeleniogórskim. Na mapach: 50°50′47″N 15°51′00″E/50,846389 15,850000

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie zamku w Karpnikach wiązane jest z fundacją księcia Bolesława IV lub Henryka Brodatego. Następnie jako właściciel Karpnik wymieniana jest w dokumentach rodzinaNebelschützów, która sprzedała wieś w 1389 roku Titze Schindzowi. W latach 1426-1427 zamek został zniszczony przez husytów. Jeszcze w XV wieku wzniesiono nowy obiekt warowny. Następnie jako właściciel wzmiankowany jest Cunz Bieler von Reichenbach. Kilkadziesiąt lat później majątek przechodzi na starostę Caspra Schoffa. To jemu przypisuje się przebudowę wcześniejszej kaszteli obronnej na renesansowy dwór. Budowę ukończono w 1603 r. Przez około 100 lat Karpniki pozostawały w rękach rodziny Schaffgotschów. W połowie XVIII wieku barokową przebudowę zlecił Friedrich von Schaffgotsch. Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej Lukretia von Kanitz sprzedała zamek swemu bratankowi Friedrichowi von Winterfeld, w którego rodzinie pozostał do 1679 r. W następnych latach majątek zmieniał właścicieli bardzo często. W 1822 r. nabył go ówczesny gubernator Nadrenii książę Wilhelm Pruski, młodszy brat króla Fryderyka Wilhelma III, który urządził tu swoją letnią rezydencję. Następna przebudowa pałacu przeprowadzona została w pierwszej połowie XIX w. Prace budowlane zakończone zostały w 1846 roku. Pałac otrzymał wówczas neogotycki wystrój architektoniczny i romantyczno-obronny charakter. Powstał wokół pałacu park przypisywany ogrodnikowi Waltherowi z Bukowca, który pod kierunkiem hrabiny Reden oraz księżnej Marianny przekształcił założenie w Karpnikach w park krajobrazowy. Plany dawnych budowli ogrodowych można z dużym prawdopodobieństwem przypisać Friedrichowi Schinklowi. Pałac w Karpnikach był często odwiedzany przez cesarza Wilhelma, zwłaszcza w jego młodzieńczych latach. Bywał tu także kilkakrotnie car rosyjski Mikołaj I. Po śmierci księcia Wilhelma Pruskiego pałac wraz z dobrami przeszedł w posiadanie jego córki ks. Elżbiety, żony księcia Carola von Hessen, która pozostawiła Karpniki swoim trzem synom. Wnuk najstarszego z nich, ks. Ernst Ludwig, zakupił od swoich stryjów pozostałe części majątku i został właścicielem całości. W rękach książąt Hessen-Darmstadt zamek pozostał do 1945 roku. Po II wojnie światowej w pałacu mieściła się do 1950 r. Wyższa Szkoła Ludowa. Następnie pałac często zmieniał właścicieli. Obecnie jest własnością spółki.

Opis obiektu[edytuj | edytuj kod]

Budowla 3-kondygnacyjna, założona na planie czworoboku, z wewnętrznym dziedzińcem. Na elewacji południowej nad neogotyckim, ostrołukowym wejściem znajduje się pięcioboczny wykusz z trzema zdwojonymi oknami, zwieńczony krenelażem. Ze średniowiecznej budowli, tj. z czwartej ćwierci XV w., pozostała jedynie cylindryczna wieża i nieregularny trakt przybramny z wewnętrznymi ostrołukowymi portalami. Z renesansowego wyposażenia zachowały się fragmenty bogato rzeźbionych portali, portal z tablicą inskrypcyjną w tylnej elewacji, obramienia okien dolnej kondygnacji, kilka profilowanych obramień drzwiowych, sztukaterie izby przybramnej, sklepienia kondygnacji parterowej oraz fragmenty niedawno odsłoniętej polichromii ściennej. W kilku pomieszczeniach zachowały się fragmenty XIX-wiecznego wystroju. W bibliotece ocalała neogotycka szafa, boazerie, parkiet oraz dwa marmurowe kominki. W kaplicy zachowały się dwie biedermeierowskie kanapy oraz boazerie w wykuszu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Wojciech Kapałczyński, Piotr Napierała: Zamki, pałace i dwory Kotliny Jeleniogórskiej. Wrocław: Fundacja Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej, 2005, s. 68-71. ISBN 83-92292-21-9.
  2. Zabytki sztuki w Polsce : Śląsk. Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006., 2005, s. 387-388. ISBN 83-92290-61-5.