4 Pułk Piechoty Legionów

4 Pułk Piechoty Legionów
Odznaka 4 Pułku Piechoty Legionów
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1915/ 1918
Rozformowanie	1939
Nazwa wyróżniająca	Legionów
Tradycje
Święto	24 czerwca
Nadanie sztandaru	8 lipca 1923
Dowódcy
Pierwszy	ppłk Bolesław Roja
Ostatni	ppłk Bronisław Laliczyński
Działania zbrojne
I wojna światowa, wojna polsko-ukraińska, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Rodzaj wojsk	piechota
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska Lądowe

Orzełek 4 ppleg

Plan bitwy pod Kostiuchnówką

Pułk walczył w składzie 2 DPLeg.

4 Pułk Piechoty Legionów (4 pp Leg.) - oddział piechoty Legionów Polskich w latach 1915-1917 i Wojska Polskiego w latach 1918-1939.

4 Pułk Piechoty Legionów w wielkiej wojnie (1915-1917)

4 Pułk Piechoty Legionów został sformowany wiosną 1915 roku w Piotrkowie Trybunalskim. Kadry tworzyły wydzielone pododdziały II Brygady Legionów. Służyli w nim głównie ochotnicy z Podhala i Królestwa Polskiego. Pułk został włączony w skład III Brygady Legionów Polskich.

Wysłany na front w lipcu 1915 roku, chrzest bojowy przeszedł pod Jastkowem. Następnie walczył na Lubelszczyźnie i Wołyniu między innymi pod Kostiuchnówką.

Na froncie pozostał do jesieni 1916 roku. Rozwiązany 15 listopada 1917 roku po kryzysie przysięgowym Legionów. Większość żołnierzy została internowana bądź trafiła do Polskiego Korpusu Posiłkowego.

Odtworzenie pułku i udział w wojnie polsko-ukraińskiej (1918-1919)

Kraków

1 listopada 1918 w Krakowie gen. bryg. Bolesław Roja polecił mjr. Edwardowi Szerauc, byłemu dowódcy III batalionu, utworzenie 4 Pułku Piechoty. Następnego dnia mjr Szerauc wydał pierwszy rozkaz pułkowy. Do pułku wcielono kompanię chrzanowską kpt. Jażdżyńskiego i Batalion Zapasowy 16 Pułku Strzelców (austriacki) z Opawy.

19 listopada pułk wysłał na front wojny polsko-ukraińskiej pierwsze pododdziały: kompanie ppor. Klicha i ppor. Ogrodnika pod wspólnym dowództwem por. Krudowskiego. 8 grudnia II batalion kpt. Grzybowskiego. 8 stycznia 1919 roku kompanie por. Kosiby i por. Berlinga (dawna kompania chrzanowska). 28 stycznia 8 kompania kpt. Kosiby skierowana została na Śląsk Cieszyński.

5 lutego III batalion (w stadium organizacji) i batalion zapasowy pod dowództwem mjr. Szerauc wyjechał do Jabłonny, na koncentrację wszystkich pułków legionowych.

Lwów

W obronie Lwowa uczestniczyła kompania kpt. de Laveaux. 20 listopada do miasta przybyła kompania jarosławska por. Kaszy i kompania por. Krudowskiego z Krakowa, a następnego dnia kompania por. Feliksa Jędrychowskiego z Bochni. Wymienione pododdziały z czasem złączyły się w grupę kpt. de Laveaux, a następnie w I batalion 4 Pułku Piechoty Legionów (pierwotnie I batalion).

Od 31 grudnia 1918 roku do 6 stycznia 1919 roku do Lwowa przybyły kompanie II batalionu kpt. Grzybowskiego. 10 stycznia do miasta dotarła kompania marszowa por. Klimka z Krakowa.

13 stycznia we Lwowie została zorganizowana Grupa 4 Pułku Piechoty Legionów pod dowództwem kpt. Grzybowskiego. W skład grupy weszły dwa bataliony: I (IV) - kpt. de Laveaux i II – kpt. Krudowskiego.

18 stycznia grupa kpt. Grzybowskiego została przemianowana na 4 Pułk Piechoty Legionów. Dowództwo pułku przejął ppłk Juliusz Zulauf. Dowództwo pułku w Krakowie zostało zlikwidowane.

Na początku lutego 1919 struktura organizacyjna pułku przedstawiała się następująco:

• Dowództwo 4 pp Leg. we Lwowie
• I batalion we Lwowie
• II batalion we Lwowie
• III batalion w Jabłonnie
• batalion zapasowy w Jabłonnie
• kompania sztabowa we Lwowie
• 4 kompania w okolicach Gródka Jagiellońskiego
• 10 kompania por. Berlinga w okolicach Gródka Jagiellońskiego

1 marca ppłk Zulauf przystąpił do reorganizacji pułku. Rozwiązał II batalion. 5 marca z I batalionu, uzupełnionego żołnierzami II batalionu, sformował nowy – IV batalion (13, 14, 15, 16 kompania i 4 kompania karabinów maszynowych) oraz 5 kompanię instruktorską.

29 marca 5 kompania instruktorska wyjechała do Jabłonny.

26 kwietnia do Jabłonny wyjechało dowództwo pułku wraz z IV batalionem ale bez 14 i 15 kompanii, które zostały włączone do Grupy 5 Pułku Piechoty Legionów.

Jabłonna

15 marca dowództwo nad III batalionem i batalionem zapasowym objął mjr Erwin Więckowski. Utworzono zalążki I i II batalionów. 5 kwietnia przybyła ze Lwowa 5 kompania instruktorska. 11 kwietnia na front wyjechał III batalion kpt. Jażdżyńskiego. 29 kwietnia przybyło dowództwo pułku i IV batalion. Zakończono organizację I i II batalionów.

5 maja na front wyjechał I batalion kpt. de Laveaux. 15 maja dowództwo pułku i II batalion. 28 maja 3 i 4 kompanie karabinów maszynowych sformowane w Zegrzu przez pchor. Stanisława Miljana, kompania szturmowa por. Feliksa Jędrychowskiego i kompania techniczna.

Pułk w okresie pokoju

22 kwietnia nakazane zostało przeniesienie batalionu zapasowego 4 pp Leg. do stałego miejsca postoju - garnizonu Kielce. 31 maja batalion zapasowy kpt. Kulikowskiego wyjechał do Kielc. Po przybyciu batalion podporządkowany został dowódcy Okręgu Generalnego "Kielce".

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

W połowie marca 1939 dwóch podoficerów i 68 szeregowych pod dowództwem por. Leona Pająka skierowanych zostało do Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Byli to wyszkoleni celowniczowie cekaemów oraz obsługa moździerzy i armatek przeciwpancernych.

Symbole pułku

Odznaka pułku

Pierwszy wzór odznaki stanowi okrągła tarcza, w którą wpisany jest krzyż z orłem typu jagiellońskiego. Na ramionach krzyża numer pułku 4. Jednoczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym, bita z głęboką kontrą. Wymiary: 40x40 mm. Wykonanie: Stanisław Lipczyński - Warszawa.

Legioniści

Dowódcy pułku:

• ppłk Bolesław Roja (18 III 1915 - 15 IX 1917)
• mjr Edward Szerauc (2 XI 1918 - 17 I 1919 )
• ppłk Juliusz Zulauf (18 I - 24 VII 1919)
• kpt. Florian Smykal (25 VII - 16 X 1919)
• mjr Mieczysław Smorawiński (17 X 1919 - 5 VIII 1920)
• mjr Florian Smykal (od 06 VIII 1920)
• ppłk Stefan Jażdżyński
• ppłk dypl. Zygmunt Kuczyński
• płk Bolesław Ostrowski (IX 1931 - III 1937)
• ppłk dypl. Zygmunt Berling (III 1937 - III 1939)
• ppłk Bronisław Laliczyński (III - IX 1939)
• mjr Józef Włodarczyk ps. "Wyrwa" (dowódca 4 Pułku Piechoty Legionów AK)

Oficerowie pułku:

• Adam Brzechwa-Ajdukiewicz
• Karol Baczyński
• Stanisław Tadeusz Baczyński syn Karola
• Teofil Dziama
• Zygmunt Krudowski
• Józef Kustroń
• Ludwik de Laveaux
• Walerian Młyniec
• Bolesław Ostrowski
• por. Leon Pająk obrońca Westerplatte
• Bronisław Pieracki
• Franciszek Sikorski
• Władysław Smolarski
• Andrzej Teslar
• Erwin Emil Juliusz Więckowski
• Mieczysław Więckowski
• Ferdynand Zarzycki

Podoficerowie:

• kpr. Wacław Ciepłucha obrońca Westerplatte
• Stanisław Antoni Habowski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

por. Kazimierz Andrusiewicz (nr 6229) st. sierż. Stefan Babiuch ppor. Tadeusz Bartoszek kpt. Józef Barycz plut. Stanisław Batko śp. chor. Roman Bereski (nr 6250) kpt. Zygmunt Berling ps. „Żuk” (nr 6040) szer. Szczepan Bielko sierż. Antoni Bijowski por. Jerzy Bobotek płk dr Emil Bobrowski kpt. Jan Bochniewicz kpt. Bolesław Borkowski pchor. Bolesław Bytomski plut. Eugeniusz Chodalski kpr. Jan Chudoba kpt. Stefan Cieślak rtm. Antoni Czabański por. Roman Czub sierż. Wincenty Czulak por. Jan Danek kpt. Władysław Dec st. sierż. Franciszek Dworniczek kpt. Stanisław Firlicz Szemli chor. Karol Furch kpr. Wawrzyniec Galja śp. plut. Aleksander Godusz sierż. Franciszek Grabowiecki sanit. Teresa Grodzińska ppłk January Grzędziński ps. „Bolesławski” (nr 6021) ppłk Witold Grzybowski kpr. Józef Gubernat szer. Tomasz Gugla kpt. dr Zygmunt Gutek kpt. Józef Haluta wchm. Józef Heidenreich plut. Bronisław Hendzlowski mjr Józef Hoszowski ppor. Władysław Hoszowski por. Henryk Jackowski Soplica śp. chor. Stefan Jamróg kpt. Henryk Jancarz mjr Kazimierz Janicki Rola por. Stanisław Jaros sierż. Zygmunt Jarosz por. Kazimierz Jarzębiński mjr Stefan Jażdżyński kpt. Feliks Jędrychowski kpt. Stefan Jędrychowski chor. Jan Jedynak kpt. Franciszek Jeżowski plut. Michał Kamionka sierż. Władysław Karpiel kpt. Władysław Kasza chor. Józef Kempf Gewont st. szer. Stanisław Kiełbasa mjr Jan Kiesler mjr Kazimierz Klakurka (nr 6032) kpt. Franciszek Klein kpt. Stanisław Klimentowski sierż. Antoni Klimas kpt. Stanisław Klimek por. Józef Klisiewicz

plut. Jakub Kohlhoffer ppor. Leon Kołaczkowski płk lek. dr Jan Kołłątaj-Srzednicki ppor. Władysław Kondycki Tęcza kpr. Jerzy Kopeczny plut. Stanisław Korczyński mjr Mieczysław Korkozowicz Radek plut. Jakub Korman chor. Kazimierz Kosiba st. sierż. Jakub Kowalski sierż. Franciszek Kozub kpt. Jan Kraus por. Kazimierz Krieger kpr. Ignacy Krupa kpr. Władysław Krupa ppor. Antoni Krzesiński kpt. Stanisław Krzysik plut. Kazimierz Krzyszkowski kpr. Stanisław Krzysztoń por. Józef Książkiewicz kpr. Antoni Kucharski mjr lek. dr Teofil Kucharski sierż. Stefan Kumala kpr. Karol Kura ppłk Józef Kustroń kpt. Kazimierz Kuta Orłowicz st. szer. Edward Kuźnicki chor. Bronisław Laliczyński (nr 6261) kpt. Adam Lewicki mjr Józef Lewicki sierż. Józef Łabusz sierż. Franciszek Łatas por. Leopold Łopuszański st. sierż. Marian Macherski chor. Eugeniusz Majkuciński kpt. Gustaw Maliński sierż. Leon Marchwicki kpt. Józef Marcickiewicz kpt. Michał Markowski por. Stanisław Mastek ppor. Stanisław Michalewski kpt. Franciszek Mielnicki ppor. Stanisław Miljan ppor. Mieczysław Miś szer. Jan Mleczko st. szer. Mojżesz Munczyk kpt. Zdzisław Nowakowski ppor. Leopold Okulicki szer. Marcin Ostrowski pchor. Roman Otto por. Adam Pasiewicz pchor. Antoni Patla ppłk Bronisław Pieracki chor. Ludwik Piotrowski kpt. Józef Płonka mjr Karol Polakiewicz kpr. Józef Popek mjr Marian Prosołowicz ppor. Tadeusz Pszonczak kpt. Józef Relidzyński kpt. Kazimierz Ring chor. Janusz Roliński

kpt. Witold Rosołowski ppor. Zdzisław Rosołowski por. Mieczysław Rutkowski chor. Władysław Sak nr 6287 kpt. Stanisław Scheuring kpt. Jan Seemann mjr Adam Sikorski sierż. Stanisław Sitowicz kpr. Andrzej Skraba kpt. Edmund Smidowicz ppor. Florian Smitkowski mjr Władysław Smolarski ppłk Mieczysław Smorawiński sierż. Jan Sołtysik chor. Stanisław Sołtysik sierż. Antoni Środowski plut. Marcin Stalmach kpt. Stanisław Stawarz por. lek. dr Leon Sternberg Michnowski sierż. Tadeusz Struzik por. Józef Suchodolski sierż. Antoni Surowiec por. Stanisław Szczepaniec kpt. Gustaw Szczerski kpt. Józef Szeląg ppłk Edward Szerauc sierż. Franciszek Szpak kpt. lek. dr Jan Szumski chor. Stanisław Szumski por. Waldemar Szwarchart kpt. Kazimierz Szydłowski por. Leopold Szyfer sierż. Henryk Szymański szer. Stanisław Szymański szer. Bronisław Tański sierż. Michał Tokarski por. Tadeusz Tomanek kpt. Stanisław Trella por. Rudolf Udołowicz ppor. Bolesław Waligóra chor. dr Józef Wasserberger mjr Tadeusz Wassung ppłk Erwin Więckowski (nr 6027) ppor. Tadeusz Więckowski plut. Tadeusz Wiewiórkowski plut. Aleksander Wojtarowicz pchor. Alojzy Wójtowicz por. Michał Wroński kpt. Kazimierz Wyderka ppor. Antoni Wyporek plut. Władysław Zając kpt. Rudolf Zanowiak kpr. Jan Zastawniak mjr Filip Zawada mjr Wacław Zborowski kpr. lek. Maria Zdziarska st. sierż. Roman Zieliński st. szer. Wacław Zieliński sierż. Edward Ziółkowski kpr. Józef Zydroń plut. Tomasz Żaba kpr. Stanisław Żołnierz

Bibliografia

• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
• Adam Lewicki, Zarys historii wojennej 4-go Pułku Piechoty Legionów, Warszawa 1929.
• Jerzy Osiecki, Stanisław Wyrzycki "4 Pułk Piechoty Legionów", Kielce 2007, Agencja "JP" s.c., ISBN 83-60166-61-7
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.