2 Pułk Strzelców Podhalańskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 2 Pułku Strzelców Podhalańskich. Zobacz też: 2 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 2.
2 Pułku Strzelców Podhalańskich
2PSP odznaka.jpg
Odznaka Pułkowa – wzór i regulamin odznaki zatwierdzono Dz. Rozk. MSWojsk nr 32, poz. 312 z 16 października 1929
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 31 października 1918
Rozformowanie 10 września 1939
Tradycje
Święto 23 września
Nadanie sztandaru 15 lipca 1923
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 21 Brygada Strzelców Podhalańskich
Dowódcy
Pierwszy gen. Jerzy Dobrodzicki
Ostatni płk Stefan Szlaszewski
Działania zbrojne
wojna obronna 1939 r., wojna polsko-bolszewicka, wojna polsko-ukraińska
Organizacja
Dyslokacja Sanok
Podporządkowanie Odwody Naczelnego Wodza
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska Lądowe
Skład 22 Dywizja Piechoty Górskiej
Sanoccy Podhalańczycy.
Święto pułkowe, ul. Kościuszki. Sanok 1936
Wikimedia Commons

2 Pułk Strzelców Podhalańskich (2 pspodh.) – oddział piechoty Wojska Polskiego.

Pułk stacjonował w garnizonie Sanok i wchodził w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej.

Formowanie i walki o granice[edytuj | edytuj kod]

Formowanie rozpoczęto 31 października 1918 roku na bazie batalionu zapasowego austriackiego 32 Pułku Obrony Krajowej w Bochni, którego dokonał major Jerzy Dobrodzicki późniejszy generał. Następnie oddział ten został przemianowany na 2 Pułk Strzelców Podhalańskich. 9 grudnia 1918 roku został utworzony I batalion (kwaterujący w Sanoku[1]). II batalion powstał w połowie grudnia w Bochni, a III – wiosną 1919 w Nowym Targu.

13 grudnia 1918 roku I batalion pod dowództwem por. Karola Matzenauera udał się na front ukraiński i przeszedł "chrzest bojowy" opodal wsi Krościenko nad Strwiążem, II batalion po pobycie na Spiszu w połowie stycznia 1919 roku udał się również na front ukraiński. III batalion został skierowany na granicę czeską. Wiosną 1920 roku pułk połączył wszystkie bataliony i wszedł w skład 1 Brygady Górskiej. W 1920 roku pułk wziął udział w "wyprawie kijowskiej". W czasie odwrotu bronił Brześcia na Bugiem. 2 Pułk Strzelców Podhalańskich, w składzie I Brygady Górskiej w dniu 8 maja 1920 roku wkroczył do Kijowa obsadzając jego północne przedmieścia. W czerwcu 1920 roku, już w czasie odwrotu wojsk polskich, pułk bronił do 12 czerwca przeprawy przez Dniepr staczając potyczki z atakującymi bolszewikami. Następnie pułk tworzył tylną straż 3. armii i wsławił się w obronie Brześcia nad Bugiem. Żołnierze sanockiego pułku brali też udział w polskiej kontrofensywie rozpoczętej 16 sierpnia, zdobywając Kock, Łuków, Siedlce, Gródek i Grodno[2].

Szlak bojowy zakończył pod Kuźnicą 23 września 1920.[3]

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

6 grudnia 1920 pułk przybył do Sanoka, 12 grudnia odbyło się jego oficjalne przyjęcie[4]. W tym mieście pułk stacjonował do września 1939. I Batalion garnizonował w budynku przy ulicy Sobieskiego, II batalion w były dawniej byłych koszarach przy ulicy Mickiewicza, a III batalion i pluton artylerii piechoty w koszarach w dzielnicy Olchowce. Pułk aktywnie uczestniczył w życiu miasta, jego staraniem został wybudowany m.in. Dom Żołnierza.

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej[5], pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[6].

W okresie między 21 czerwca a 9 lipca 1932 dwie kompanie pułkowe brały udział w przywracaniu porządku w kilku gminach leskich w okresie tzw. powstania leskiego.

W 1936 pułk był współorganizatorem Zjazdu Ziem Górskich w Sanoku[7].

W czerwcu 1939 roku decyzją Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego w Sanoku przy 2 Pułku Strzelców Podhalańskich utworzono Samodzielny Batalion Szturmowy nazywany batalionem śmierci. Składał się on z około 100 żołnierzy. We wrześniu 1939 roku jednostka ta przeprowadziła operację dywersyjną w okolicach Bogumina. Żołnierze batalionu, którzy nie zginęli lub nie dostali się do niewoli kontynuowali później walkę w szeregach Armii Krajowej.

Kampania 1939[edytuj | edytuj kod]

W czasie mobilizacji pułk sformował 4 Batalion Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej. W 1939 pułk w składzie macierzystej dywizji miał przydział mobilizacyjny do Armii Łódź, następnie od 28 sierpnia 1939 przydzielony do Odwodu Naczelnego Wodza. 3 września wraz z całą 22 Dywizją Piechoty Górskiej zajął pozycje obronne w rejonie Olkusza na linii Klucze-Bolesław.

W nocy 4 września rozpoczął odwrót przez Wolbrom, Działoszyce, Skalbmierz nad rzekę Nidę. Pierwszą walkę stoczył pod Mękarzowicami na rzeką Nidą 7 września. 9 września, będąc w składzie 22 Dywizji Piechoty Górskiej pod dowództwem płk. dypl. Leopolda Endla-Ragisa Pułk stoczył ciężki bój we wsi Bronina, po którym Pułk wraz z Dywizją przemieściły się w okolice Stopnicy. Tu doszło do kolejnego starcia z oddziałami niemieckimi, po którym dywizja dotarła w okolice Rytwian z zamiarem wykonania natarcia pozorującego na Staszów. 10 września, dywizja została rozbita przez niemiecką 5 Dywizję Pancerną. Po przegranej bitwie 2 Pułk Strzelców Podhalańskich przebił się do lasu mokrzańskiego, zbierając po drodze część żołnierzy z przemyskiego 5 Pułku Strzelców Podhalańskich. Tu w lesie sztab jednostki zakwaterował się w leśniczówce zwanej "Grzybowska" u gajowego Józefa Jedynaka i tu niebawem pułk został okrążony przez niemieckie oddziały i zmuszony do kapitulacji. Oficerowie i podoficerowie zostali wzięci do niewoli, żołnierze rozpuszczeni do domów. Niemcy przejęli broń i wyposażenie jednostki[8].

Korzystając z panującego zamieszania gajowy Józef Jedynak, za zgodą szefa sztabu, ukrył sztandar pułku. W obawie przed rewizjami, na wiosnę 1941 sztandar 2PSP został przewieziony do Sichowa i zdeponowany u rodziny Pikulów. Następnie, od 1943 sztandar był ukrywany u rodziny Witków w Wilkowej. W sierpniu 1944 sztandar powrócił do gajówki Józefa Jedynaka w lasach mokrzańskich. W 1957 za odmowę wstąpienia do partii, rodzina Jedynaków została wyeksmitowana z gajówki i wraz z dobytkiem i ukrytym sztandarem wywieziona do Staszowa. Tam, w domu państwa Strojnych, Jedynakowie i sztandar znaleźli tymczasowe schronienie. W 1960 przenieśli się, ze sztandarem, do swojego pobudowanego domu przy ul. Oględowskiej 19. Dopiero w 1963 Józef Jedynak, mimo obaw, poinformował władze wojskowe w Kielcach o przechowywanym Sztandarze. W ślad za informacją do domu Jedynaków w Staszowie przybył osobiście gen. Mieczysław Moczar z asystą. Gdy Józef Jedynak znosił ze strychu ukrywany przez lata sztandar 2 psp, padła komenda baczność i oddane zostały honory wojskowe Sztandarowi. Następnie Sztandar został przewieziony do Warszawy, gdzie w Sztabie Generalnym WP w obecności przedstawicieli Wojska Polskiego i władz PZPR Warszawy Józef Jedynak, po 24 latach przechowywania, przekazał sztandar 2 psp do Muzeum Wojska Polskiego[9].

Odtworzenie pułku w ramach Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych Komenda Obwodu Sanok postawiła za cel odbudowanie 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w sile 1500 ludzi, gotowych na rozkaz przystąpić do walki powstańczej. W tym celu końcem maja 1943 powołano na terenie obwodu 10 placówek, oznaczonych cyframi rzymskimi od I do X. Pułk został rozwiązany po zajęciu terenu jego działania przez oddziały Armii Czerwonej w sierpniu 1944, większość kadry oficerskiej w tym dowódca wstąpiła jeszcze tego samego miesiąca do Wojska Polskiego.

Strzelcy podhalańscy[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie materiału źródłowego[10].

Dowódcy pułku:

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Sztandar, insygnia pułkowe[edytuj | edytuj kod]

  • Odznaka Pułkowa – wzór i regulamin odznaki zatwierdzono Dz. Rozk. MSWojsk nr 32 poz. 312 z 16 października 1929. Odznaka o wymiarach 37x37 mm w kształcie krzyża greckiego o łamanych ramionach (swastyka) z granatową obwódką z okrągłą tarczą emaliowana na biało. Była nadawana zgodnie z zasadami ustalonymi przez Ministerstwo Spraw Wojskowych w 1928 roku.
  • Sztandar Pułkowy – w dniu 15 lipca 1923 pułk otrzymał sztandar, który osobiście wręczył gen. Lucjan Żeligowski.
  • Orle pióra przy czapkach pułków podhalańskich stosuje się od czasu bitwy pod Kuźnicą.

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Z pozostałych po II wojnie światowej oddziałów podhalańskich do chwili obecnej tradycje jednostek górskich kontynuuje powołana w 1994 roku 21 Brygada Strzelców Podhalańskich.

Tradycje 2 pułku strzelców podhalańskich dziś kontynuuje 21 batalion logistyczny z Rzeszowa im. gen. Jerzego Dobrodzickiego

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Andrzej Brygidyn: Żołnierskimi rzuceni losami. Sanok: 1997, s. 24. ISBN 83-87282-47-2.
  2. Andrzej Romaniak. W rocznicę zwycięstwa nad bolszewikami. 15 sierpnia 2008.
  3. Święto pułkowe obchodzone było w dniu 23 września. W tym dniu pułk stoczył zwycięską bitwę z Armią Czerwoną pod Kuźnicą Białostocką
  4. Andrzej Brygidyn: Żołnierskimi rzuceni losami. Sanok: 1997, s. 24. ISBN 83-87282-47-2.
  5. Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
  6. Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
  7. Sztandar dla 21. batalionu logistycznego. dziennikzbrojny.pl, 2 października 2012. [dostęp 24 maja 2014].
  8. "Powiat Staszowski" Pismo Rady i Zarządu Powiatu Staszowskiego nr 29/ grudzień 2007 ISSN 1641-82-12 s.18 "Historia pewnego sztandaru" Jan Mazanka
  9. "Powiat Staszowski" Pismo Rady i Zarządu Powiatu Staszowskiego nr 29/ grudzień 2007 ISSN 1641-82-12 str.18 "Historia pewnego sztandaru" Wiesław Kuca
  10. http://www.muzeum.sanok.pl/pl/zbiory-sanok/historia-tekst-zachowany/histiria-2-psp

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zarysy Historii Wojennej Pułków Polskich w Kampanii Wrześniowej
  • Ryszard Dalecki. Armia Karpaty 1939. MON 1979
  • Wojciech Mos. Strzelcy Podhalańscy 1918-1939. KAW 1889
  • Władysław Steblik. Armia "Kraków" 1939. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1989, wyd. II, ISBN 83-11-07434-8. (s. 718-720)
  • Andrzej Romaniak. Podhalańczycy. „Tygodnik Sanocki”, s. 10, Nr 17 (100) z 6 października 1993. 
  • Stanisław M. Przybyszewski, Straty osobowe na terenie powiatu Kazimierza Wielka 1939-1945, Wydawnictwo Nowa Nidzica 2013, ISBN 978-83-61901-05-1
  • Józef Stachowicz. Miniony czas. Księgarnia Akademicka. Kraków. 1994. ISBN 83-901827-1-8
  • Andrzej Romaniak, "Pamiątki po 2 Pułku Strzelców Podhalańskich z Sanoka – katalog zbiorów", redakcja: Ewa Kasprzak, Wiesław Banach, Sanok 2003 r. ISBN 83-919305-0-5