5 Pułk Strzelców Podhalańskich (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 5 Pułku Strzelców Podhalańskich. Zobacz też: 5 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 5.
5 Pułk Strzelców Podhalańskich
Odznaka pspodh.jpg
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1 października 1921
Rozformowanie 10 września 1939
Nazwa wyróżniająca Podhalańczycy
Tradycje
Święto 14 sierpnia
Nadanie sztandaru 15 lipca 1923
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 5 pułk strzelców podhalańskich im.gen.Andrzeja Galicy (1989-1993)21 Brygada Strzelców Podhalańskich
Dowódcy
Ostatni płk Antoni Żółkiewski
Działania zbrojne
wojna obronna 1939 r., wojna polsko-bolszewicka, wojna polsko-ukraińska
Organizacja
Dyslokacja Przemyśl
Podporządkowanie Odwody Naczelnego Wodza
Rodzaj wojsk piechota górska
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Skład 22 Dywizja Piechoty Górskiej, Armia Kraków
Bronina - pomnik żołnierzy 22 Dywizji Piechoty Górskiej poległych w bitwie pod Broniną
Korpusówka Strzelców Podhalańskich (do 1945)

5 Pułk Strzelców Podhalańskich (5 pspodh.) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Organizacja Pułku rozpoczęła się na terenie Włoch jako 4 Pułku Strzelców Polskich, skąd jeszcze w toku organizacji przeniesiono został do Francji. Tam wszedł w skład Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Wraz z całą armią w maju 1919 roku powrócił do Polski.

Po powrocie do Polski otrzymał nazwę 46 Pułku Strzelców Kresowych, aby w dniu 1 października 1921 roku otrzymać ostatecznie nazwę 5 Pułku Strzelców Podhalańskich.

Walki w latach 1919-1920[edytuj | edytuj kod]

Brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej w 1919 oraz w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku. W sierpniu 1920 roku został "czasowo rozwiązany" za "sromotne opuszczenie stanowisk pod Radzyminem w nocy z 13 na 14 sierpnia" [1].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Pułk stacjonował w garnizonie Przemyśl. Podporządkowany był dowódcy 22 Dywizji Piechoty Górskiej.

Na początku lat 20. w pułku, wzorem z C. i K. Armii, została zorganizowana kompania jagliczna dla żołnierzy chorych na jaglicę. Dowódcą tego pododdziału był por. Kazimierz Paklikowski, a od 1 czerwca 1923 roku - por. Adam Kramarz [2].

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej,[3] pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[4].

Kampania wrześniowa 1939[edytuj | edytuj kod]

W 1939 w trakcie kampanii wrześniowej walczył w składzie 22 Dywizji Piechoty Górskiej (Armia Kraków).

W dniu 2 września 1939 roku w trakcie transportu pułk został zbombardowany i odłączył się od niego 3 batalion.

W dniu 3 września pułk zajął pozycje obronne w rejonie miejscowości Klucze koło Olkusza. Następnie w dniach 4–5 września znajdował się w odwrocie do rejonu Miechowa i Działoszyc.

W nocy z 6 na 7 września pułk w rejonie Złota i Jurkowa osłaniał przeprawę dywizji przez Nidę. W dniu 8 września walczył pod miejscowością Owczary, a w dniu 9 września pod Broniną, gdzie poniósł znaczne straty. W dniu 10 września w trakcie marszu na Staszów 22 Dywizja Piechoty Górskiej została rozproszona.

11 września pułk wchodzi w skład zgrupowania płk. Woźnikowskiego, wraz z którym przeprawił się przez Wisłę pod Połańcem i skierował się w kierunku Rozwadowa, aby w dniu 12 września stoczyć walkę w Jaślanach. W dniu 18 września pułk wobec okrążenia i niemożności prowadzenia dalszych walk został rozwiązany.

Natomiast III batalion 2 września podporządkowany został dowódcy 156 Pułku Piechoty Rezerwowego, ppłk Walerianowi Młyńcowi.

W ramach Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1944 nastąpiło odtworzenie Pułku w ramach Armii Krajowej na terenie podokręgu Rzeszów w rejonie Jasła. Pułk został rozwiązany po zajęciu terenu jego działania przez oddziały Armii Czerwonej.

Strzelcy podhalańscy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:

Tablica pamiątkowa w Jaśle na cześć Tadeusza Klimeckiego
  • mjr Henryk Witkowski (8 XII 1918 – 5 I 1919 we Włoszech)
  • ppłk Franciszek Kozłowski (6 I – 4 II 1919 we Francji)
  • płk Marian Mercier (5 II – 19 X 1919 we Francji i Polsce)
  • płk Eugeniusz Stecz (20 X 1919 – 20 V 1920)
  • mjr Józef Liwacz (21 V – 8 VIII 1920)
  • płk Bronisław Krzywobłocki (9 – 13 VIII 1920)
  • mjr Józef Liwacz (14 – 28 VIII 1920)
  • płk Jan Branicki (29 VIII 1920 – 19 III 1927)
  • płk Filip Brzezicki (14 IV 1927 – 20 I 1930)
  • płk piech. Julian Janowski (21 I 1930 – 1936)
  • ppłk dypl. Tadeusz Klimecki (1936 – 1938)
  • ppłk Antoni Żółkiewski (1938 – 1939)

Oficerowie pułku:

Obsada personalna pułku w kampanii wrześniowej 1939 roku

  • dowódca pułku - ppłk Antoni Żółkiewski
  • I adiutant - kpt. Andrzej Stańczyk
  • kwatermistrz - kpt. Stanisław Maskowicz
  • dowódca I batalionu - mjr Władysław Mróz
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - kpt. Jacek Bętkowski
  • dowódca II batalionu - mjr Mieczysław Kubasiewicz
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. rez. Stefan Ziobro
  • dowódca III batalionu - mjr Janusz Rowiński
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - ppor. Zefiryn Ludwik Machalla
  • dowódca kompanii zwiadu - por. Bronisław Józef Romaniec
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - kpt. Józef Grzegorz Różański
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Ryszard Kornicki
  • zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty - ppor. rez. Rudolf Dziadosz
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - kpt. Władysław Mazoń

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów nr 31 z 1920 roku; poz. 693
  2. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 47 z 13.07.1923 r.
  3. Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
  4. Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „85 lat garnizonu WP w Przemyślu”, wyd. Przemyśl 2003 r., s. 45.
  • W. Moś – „5 pułk strzelców podhalańskich”, Wyd. Ajaks, Pruszków 1996 r., s. 55.
  • P. Stawecki – „Oficerowie dyplomowani wojska II RP”, Wyd. WIH AON, 1997 r., s. 168.
  • B. Szwedo – „Kawalerowie VM Ziemi Sandomierskiej”, t. I, Wyd. Sandomierz 2001 r., s. 245.
  • T. Jurga – „Obrona Polski 1939 r.” (opracował W. Strzałkowski); Wyd. PAX 1990 r., s. 774.
  • P. Stawecki – „Słownik biograficzny generałów WP 1918-1939”, Wyd. Bellona, Warszawa 1994 r., s. 86.
  • „Rocznik Oficerski 1932”, s. 619.
  • S.M.Przybyszewski, Straty osobowe na terenie powiatu Kazimierza Wielka 1939-1945, Wydawnictwo Nowa Nidzica 2013
  • L.Mucha "5 pułk strzelców podhalańskich im.gen.Andrzeja Galicy 1989-1993", pr.mgr WSP w Krakowie 1995 r.