1 Pułk Strzelców Podhalańskich
| 1 Pułk Strzelców Podhalańskich | |
 |
|
| Historia | |
| Państwo |  Polska |
| Sformowanie | 1918 |
| Rozformowanie | 1939 |
| Nazwa wyróżniająca | Podhalańczycy |
| Tradycje | |
| Święto | 6 sierpnia[1] |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | kpt Juliusz Siwak |
| Ostatni | mjr Marian Serafiniuk |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-bolszewicka, wojna obronna 1939 | |
| Organizacja | |
| Rodzaj wojsk | piechota górska |
| Rodzaj sił zbrojnych | wojska lądowe |
1 Pułk Strzelców Podhalańskich (1 pspodh.) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP w latach 1918 - 1939.
Spis treści |
[edytuj] Powstanie pułku
Tradycje 1 Pułku Strzelców Podhalańskich sięgają 1918 r., kiedy to w Nowym Sączu zaczął stacjonować batalion C. i K. 20 Pułku Piechoty (niem. Infanterieregiment Nr 20), którego rejony werbunkowe znajdowały się na Sądecczyźnie i Podhalu. W czasie I wojny światowej pułk ten należał do tzw. "krakowskiej" 12 Dywizji Piechoty armii austro-węgierskiej, walcząc na froncie serbskim, rosyjskim i włoskim. W ramach tego pułku powstała niepodległościowa organizacja "Wolność", która złożona z oficerów Polaków, za cel stawiała sobie dokonanie przewrotu wojskowego w dogodnym czasie. Stało się to w Tarnowie i Nowym Sączu 31 października 1918 oraz na froncie włoskim, gdzie walczył 20 pułk piechoty. Batalion zapasowy z Tarnowa, 20 pułk z frontu włoskiego, rekonwalescenci znajdujący się wówczas w Nowym Sączu oraz resztki oficerów i żołnierzy z 32 pułku piechoty Obrony Krajowej "Neu Sandez", którzy wrócili do Nowego Sącza z frontu francuskiego, to oddziały, z których w listopadzie i grudniu 1918 powstał w sądeckim garnizonie 1 Pułk Strzelców Podhalańskich (formalnie od 1 grudnia 1918). Pierwszym dowódcą pułku był kpt. Juliusz Siwak.
W latach 1918-1920 pułk zapisał piękną kartę bojową w walkach na Spiszu i Orawie, Śląsku Cieszyńskim (przeciwko Czechom), w Małopolsce Wschodniej (przeciwko Ukraińcom) i w wojnie z bolszewikami (wyprawa kijowska, kontruderzenie znad Wieprza, bitwa niemeńska). Dowodził nim wówczas płk Kazimierz Horoszkiewicz. Na pamiątkę tych wydarzeń na sztandarze pułku widniały nazwy miast: Kijów, Brześć, Grodno, Białystok.
[edytuj] Pułk w okresie pokoju
Pułk stacjonował w Nowym Sączu
Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej,[2] pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[3].
[edytuj] Wojna Obronna 1939
W sierpniu 1939 r. Pułk został wyłączony ze składu 21 Dywizji Piechoty Górskiej i początkowo wszedł w skład pododcinka "Nowy Sącz" Armii "Karpaty", z którego utworzono 2 Brygadę Górską. Początkowo walczył poszczególnymi batalionami osłaniając nadgraniczne rejony w dolinach Popradu, Białej i Ropy.
5 września 2 batalion walczył w obronie Nowego Sącza, a następnego dnia w rejonie Bobowej. Został tam odcięty od reszty Brygady i stoczył bitwę pod Szymbarkiem, po czym schronił się w górskich lasach, gdzie przetrwał prawie do końca września. Pozostałe bataliony 8 września skoncentrowały się w rejonie Jedlicz koło Jasła, skąd rozpoczęły odwrót na wschód w kierunku Lwowa. 10 września broniły linii Sanu w rejonie Ulucza. Z 11 na 12 września pododdziały Pułku walczyły w rejonie Birczy wspólnie z oddziałami 24 Dywizji Piechoty, ponosząc duże straty [4]. 18 września resztki Pułku stoczyły ostatni bój pod Rzęsną Ruską, jako straż tylna 24 Dywizji Piechoty. Zaledwie kilkudziesięciu żołnierzy Pułku zdołało przebić się do Lwowa.
[edytuj] Odtworzenie pułku w ramach Armii Krajowej
1 Pułk Strzelców Podhalańskich został odtworzony w ramach Armii Krajowej.
[edytuj] Strzelcy podhalańscy
Dowódcy pułku:
- kpt. Juliusz Siwak [5] (21 XI 1918 - 24 I 1919)
- płk Kazimierz Horoszkiewicz (25 I 1919 - 13 X 1922 → dowódca PD 2 Dywizji Górskiej)
- płk Jerzy Kazimierz Dobrodzicki (15 IX 1921 - 15 IX 1926 [6] → dowódca PD 18 Dywizji Piechoty)
- płk dypl. Franciszek Seweryn Wład (15 X 1926 – 17 III 1927)
- ppłk/płk dypl. Witold Wartha (1927 - 1930)
- płk dypl. Kazimierz Bogumił Janicki (do 1932 → szef Dep. Piechoty M.S.Wojsk.)
- ppłk piech. Zygmunt Krudowski (1932 - 1934)
- ppłk dypl. Kazimierz Aleksandrowicz (od 1934)
- płk dypl. Alfred Krajewski (do 10 IX 1939 → dowódca PD 24 Dywizji Piechoty
- mjr Marian Michał Serafiniuk (od 10 IX 1939)
Oficerowie pułku:
- ppor. piech. Bronisław Duch (brat Kazimierza i Mieczysława, poległ 26 III 1919)
- mjr dypl. Kazimierz Duch
- kpt. piech. Mieczysław Wiktor Duch
- mjr dypl. Marian Porwit (zastępca dowódcy pułku 1932 - XII 1934)
- mjr dypl. August Nowosielski (dowódca batalionu)
- mjr Albin Rogalski (dowódca batalionu)
- mjr Zygmunt Józwa (dowódca batalionu)
- mjr Franciszek Studziński (kwatermistrz)
- ppor. Michał Lauer
- kpt. Władysław Śpiewak
Obsada personalna pułku w 1924
- dowódca pułku - płk Jerzy Kazimierz Dobrodzicki
- zastępca dowódcy - ppłk Józef Kowzan
- kwatermistrz - mjr Józef Egon Łepkowski
- dowódca I batalionu - ppłk Ludwik Franciszek Maciejowski
- dowódca II batalionu - mjr Józef Giza
- dowódca III batalionu - mjr Władysław Teodor Wojakowski
Obsada personalna pułku 1 września 1939
- Dowództwo
- dowódca – płk dypl. Alfred Krajewski (do 10 IX 1939)
- I adiutant - kpt. Józef Nikorowicz
- II adiutant - por. rez. Jan Rzońca
- oficer łączności - por. Marian Serafin
- kwatermistrz - kpt. Izydor Templer
- naczelny lekarz - por. lek. Tadeusz Michalski
- kapelan - ks. kapelan Jan Wilk
- I batalion
- dowódca - mjr Andrzej Wójcik
- dowódca 1 kompanii – por. Kazimierz Sochacki (zm. 16 IX 1939 w Gródku Jagiellońskim)
- dowódca 2 kompanii – kpt. Jan Janiczek
- dowódca 3 kompanii – por. rez. Stanisław Michalik
- dowódca 1 kompanii ckm – kpt. Edward Dietrich (do 7 IX 1939)
- dowódca plutonu - ppor. Stanisław Węgrecki
- dowódca plutonu - ppor. rez. Ignacy Grzegorzak
- dowódca plutonu - ppor. rez. Antoni Chrząszcz
- II batalion
- dowódca - mjr Bolesław Miłek (do 7 IX 1939)
- dowódca - kpt. Edward Dietrich (od 8 IX 1939)
- dowódca 4 kompanii – dowódca por. Mikołaj Mach
- dowódca 5 kompanii –
- dowódca plutonu – ppor. Marian Wyrwicz
- dowódca 6 kompanii – kpt. Włodzimierz Winiarski
- dowódca 2 kompanii ckm – por. Jan Stanisław Kukla
- III batalion
- dowódca - mjr Marian Michał Serafiniuk (od 10 IX 1939 dowódca pułku)
- dowódca 7 kompanii – kpt. Mieczysław Białkowski
- dowódca 8 kompanii – por. Jan Humenny
- dowódca 9 kompanii – kpt. Lucjan Świerczewski (od 10 IX 1939 dowódca III batalionu)
- dowódca plutonu – por. Kazimierz Biel
- dowódca plutonu – ppor. Leon Jasiński (poległ 7 IX 1939 w Korczynie)
- dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Józef Kanikuła
- Pododdziały specjalne:
- dowódca kompanii zwiadu – por. Jan Paluch
- dowódca plutonu zwiadu konnego - ppor. rez. Krzysztof Henisz
- dowódca plutonu kolarzy - ppor. rez. Adam Jordan
- dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Tadeusz Czesław Rekucki
- dowódca 1 plutonu - chor. Marian Wawro
- dowódca plutonu łączności – NN
- dowódca plutonu pionierów – por. Marian Berling
- zastępca dowódcy plutonu pionierów - st. sierż. Koncki
- dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Jan Szymon Szczerbowski
- zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty - ppor. rez. Pogorzelski
- dowódca plutonu przeciwgazowego – NN
- dowódca kompanii zwiadu – por. Jan Paluch
- dowódca kompanii gospodarczej i kapelmistrz – kpt. Jan Walter
Przypisy
- ↑ Dziennik rozkazów MSWojsk. nr.16 z 19 maja 1927 roku
- ↑ Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
- ↑ Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
- ↑ Eugeniusz Buczyński. "Smutny wrzesień". 1985. [Wspomnienia września 1939 żołnierza 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich.
- ↑ Autorzy działu metryk pułkowych w "Księdze chwały piechoty" podali, że organizatorem i pierwszym dowódcą pułku był kpt. Julian Siwek. Z odpisu Karty Ewidencyjnej ppłk. Juliusza Siwaka, przechowywanej w CAW w Warszawie, wynika jednoznacznie, że to on, po powrocie z frontu włoskiego, objął dowództwo pułku
- ↑ Daty objęcia i zdania dowództwa pułku podano za: Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08262-6.
[edytuj] Bibliografia
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
- "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
- T. Jurga – „Obrona Polski 1939 r.” (opracował W. Strzałkowski); Wyd. PAX 1990 r., s. 835.
- „Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945”, t. II, cz. 1; wyd. Koszalin 1991 r., s. 156.
|
|||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||
