71 Pułk Piechoty (II RP)

71 Pułk Piechoty
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1919
Tradycje
Święto	26 maja
Rodowód	20 Pułk Strzelców Polskich 144 Pułk Piechoty
Dowódcy
Pierwszy	kpt.Tadeusz Golachowski
Ostatni	ppłk dypl. Adam Zbijewski
Organizacja
Dyslokacja	Kowel; Ostrów Mazowiecka; Zambrów
Podporządkowanie	18 Dywizja Piechoty (II RP)
Rodzaj wojsk	Piechota

71 Pułk Piechoty (71 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk został sformowany w ramach Armii Polskiej we Francji jako 20 Pułk Strzelców Polskich, później przemianowany na 144 Pułk Piechoty. W lutym 1921 jednostka przemianowana została na 71 Pułk Piechoty. Po zakończeniu wojny z bolszewikami pułk dyslokowany został do Kowla, a następnie do pokojowego garnizonu w Ostrowi Mazowieckiej. We wrześniu 1926 oddział przeniesiony został do garnizonu Zambrów, w którym zajął wyremontowany kompleks koszarowy, wybudowany przez Rosjan w latach 1885-1894 i spalony przez Niemców pod koniec I wojny światowej. Kompleks obejmował ponad 20 budynków koszarowych i dużą liczbę domów mieszkalnych.

24 sierpnia we wczesnych godzinach rannych, w koszarach w Zambrowie, rozpoczęto mobilizację alarmową. Prace przebiegały bardzo sprawnie i już następnego dnia rano Pułk osiągnął gotowość bojową, a więc 10 godzin wcześniej, niż zakładały plany mobilizacyjne. W niedzielę 27 sierpnia cały Pułk wziął udział w mszy polowej, podczas której nastąpiło zaprzysiężenie zmobilizowanych żołnierzy. W nocy, z niedzieli na poniedziałek, rozpoczął się wymarsz 71 pp do rejonu koncentracji na zachód od Łomży.

Działania bojowe w kampanii wrześniowej

W czasie kampanii wrześniowej 1939 71 Pułk Piechoty walczył w składzie macierzystej 18 Dywizji Piechoty, która podporządkowana została dowódcy SGO „Narew”.

Dywizji przydzielony został odcinek obrony wzdłuż Narwi o długości 120 km, od m. Kamianka (14 km na północny wschód od Różana do m. Rutki (25 km na południowy wschód od Łomży). W pasie obrony znajdowały się przeprawy przez Narew pod Ostrołęką, Nowogrodem i Łomżą.

1 września o godzinie 4.30 nad Łomżą przeleciały samoloty Luftwaffe. Kilka maszyn zbombardowało koszary w Zambrowie.

2 września 71 pp (bez III batalionu i 2 kompanii strzeleckiej) skierowany został na rozpoznanie rejonu m. Kadzidło, a 2 kompania strzelecka, przewieziona kolejką wąskotorową, miała w nocy odbić Myszyniec.

3 września w Myszyńcu 2/71 pp została zaskoczona w kolumnie marszowej na ulicach miasta przez niemieckie samochody pancerne i rozproszona tracąc około 30 poległych i około 60 rannych, którzy dostali się do niewoli, w tym ciężko rannego dowódcę kompanii i dwóch zabitych dowódców plutonów.

W nocy z na 5 września III/71 pp mjr. Fobera wycofany został z odcinka „Wizna” i skierowany do rejonu Wojciechowic, gdzie maiał dołączyć do pułku. 5 września III/71 pp wypoczywał w rejonie lasu Giełczyn, a w nocy z 5 na 6 września kontynuował marsz. W Wiźnie ze składu 71 pp pozostały plutony: pionierów i artylerii piechoty. Oba plutony, w dniach 7-10 września, wzięły udział w obronie Wizny.

Bitwa o Zambrów

Zajęcie Zambrowa przez niemiecką 20 Dywizję Zmotoryzowaną z XIX KPanc. gen. Heinza Guderiana oznaczało praktycznie otoczenie 18 DP. W celu umożliwienia wyjścia Dywizji z okrążenia należało odbić z rąk niemieckich Zambrów i otworzyć drogę w kierunku na Nur nad Bugiem, a więc walka o Zambrów była dla 18 Dywizji szansą wyjścia z okrążenia w kierunku przeprawy przez Bug.

Dowódca Dywizji płk Stefan Kossecki wydał w dniu 11 września rano rozkaz do natarcia na Zambrów. Główny ciężar walki spoczywał na 71 pp. Pozycjami wyjściowymi do ataku dla poszczególnych oddziałów Pułku były okoliczne lasy: I batalion wyruszył ze wsi Sędziwuje, II batalion z północnego skraju lasu Wądołki-Bućki i III batalion z pozycji wyjściowej z rejonie Zakrzewa Starego. W rozkazie postawiono poszczególnym oddziałom następujące zadania:

• III batalion 71 pp wznowi dotychczasowe natarcie, zajmie Pruszki i północno-zachodni skraj Zambrowa,
• I batalion 71 pp opanuje środkową część Zambrowa, po czym przejdzie do obrony na wschodnim skraju miasta, zamykając wyloty szos na Białystok i Wiznę,
• 18 dac zapewni wsparcie natarcia I i III batalionów 71 pp,
• II batalion 71 pp zdobędzie koszary w Zambrowie, a następnie przejdzie do obrony tego rejonu,
• wydzielone oddziały 33 pp zdobędą i utrzymają wzgórze 128.5 oraz m. Nagórki Jabłoń, ubezpieczając III batalion 71 pp z kierunku północnego.

W czasie zaciętych walk III batalion pod silnym ostrzałem przeciwnika osiągnął Pruszki, a potem północno-zachodnią część Zambrowa. Jednak po kolejnych silnych przeciwnatarciach niemieckich po godz. 14 wycofał się w rejon Zakrzewa.

I batalion pod silnym ogniem nieprzyjacielskich ckm-ów około godz. 12 osiągnął rynek w Zambrowie, gdzie jego natarcie zostało zatrzymane. Już w tej fazie walk batalion poniósł ciężkie straty, polegli między innymi kpt. Romuald Kudukis – dowódca I kompanii oraz kpt. Władysław Dąbrowski – dowódca I kompanii ckm. Walki toczyły się o poszczególne, z reguły płonące domy. Około godz. 14 rozpoczęło się niemieckie przeciwnatarcie, w wyniku którego polskie oddziały zostały wyparte z Zambrowa. Około godz. 17 dowódca Pułku ppłk Adam Zbijewski wycofał I batalion z walki, którego straty wynosiły ponad 50%, kierując go do rejonu miejscowości Sędziwuje.

Natarcie II batalionu pod silnym ogniem przeciwnika załamało się na pozycjach wyjściowych. W pierwszej fazie ataku poległ dowódca batalionu mjr Stanisław Knapik, batalion poniósł ciężkie straty i przeszedł do obrony. Na rozkaz dowódcy Pułku około godz. 17 batalion wycofał się w rejon miejscowości Krajewo Korytki.

Walki o miasto wygasły z nastaniem ciemności.

Wysokie straty batalionów 71 pp świadczyły o zaciekłości walk, podczas których często dochodziło do walki na bagnety i z użyciem granatów. Oficerowie z reguły nacierali w przedniej linii, dlatego zachodziła konieczność dokonywania zmian na stanowiskach dowódczych podczas bitwy. Dowódca Pułku płk A. Zbijewski obliczał, że straty osobowe Pułku do czasu bitwy o Zambrów wynosiły 10-15%, a w dniu 11 września osiągnęły 30-40%, w tym w kadrze zawodowej do 60% stanu. W Wojskowym przeglądzie historycznym nr 3 z 1974 roku szef Sztabu 18 DP ppłk Kazimierz Pluta-Czachowski ocenił wielkość strat 18 DP w tej bitwie na ponad 400 poległych i co najmniej 1200 rannych – głównie z 71 pp i częściowo z 33 pp, 18 pal i 18 dac.

Po bitwie o Zambrów podjęto próbę przebicia się pozostałych oddziałów 18 DP przez rejon Andrzejewa, jednak ogromna przewaga wroga w sile 4 dywizji doprowadziła do likwidacji naszej Dywizji w czasie ostatniego boju w nocy z 12 na 13 września pod Andrzejewem.

Mogiła Zbiorowa poległych na cmentarzu w Zambrowie jest ostatnim śladem, jaki pozostał po żołnierzach, którzy mimo porażającej przewagi wroga, braków w zaopatrzeniu i nieludzkiego zmęczenia okazali hart ducha i znaleźli siły, by stanąć znowu do walki o swoje miasto, wypełniając żołnierski obowiązek do końca. Po wielu latach w tym roku, w 67 rocznicę bitwy o Zambrów, możliwe stało się umieszczenie na mogile tablic z aktualnie udokumentowanym wykazem nazwisk poległych wraz z emblematami w postaci orła Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej i odznaki 71 pp.

Żołnierze pułku

Pomnik ku czci żołnierzy 71 pp poległych we wrześniu 1939 r.

Dowódcy pułku

• kpt.Tadeusz Golachowski (21 IV – 26 V 1919)
• płk Vincent (26 V – 10 X 1919)
• płk Mikołaj Korszun-Osmołowski (10 X 1919 – 2 VII 1920)
• ppłk piech. Karol Jan Krystyn Blok (4 VII – 15 VII 1920)
• ppłk Marian Ocetkiewicz (1 VIII 1920 – 29 V 1925)
• płk Mieczysław Boruta-Spiechowicz (30 V 1925 – 28 VIII 1926)
• płk Roman Borzęcki (29 VIII 1926 – 1932)
• płk dypl. Seweryn Łańcucki (1932 – 10 X 1937)
• płk dypl. Orest Teodor Dżułyński (11 X 1937 – 22 VI 1939)
• ppłk dypl. Adam Zbijewski (30 VI 1939 – IX 1939)

Oficerowie

• ppłk dypl. Stanisław Edward Grodzki (zastępca dowódcy pułku 1930-1934)
• ppłk piech. Władysław Żwański
• mjr piech. Eugeniusz Wyrwiński
• kpt. piech. Mieczysław Sylwester Bobrownicki-Libchen
• ppor. piech. Czesław Malinowski

Obsada personalna we wrześniu 1939 r.

• Dowództwo
  • dowódca – ppłk dypl. Adam Zbijewski
  • I adiutant – kpt. Liskowiak Marian
  • oficer informacyjny – ppor. rez Mroczek Władysław
  • kwatermistrz – kpt. Wasilewicz Eugeniusz
  • dowódca kompanii gospodarczej – ppor. rez. Bojarski Eugeniusz
  • naczelny lekarz – kpt. lek dr Gisges Tadeusz

I batalion

• dowódca – kpt. Tadeusz Ludwik Dworak
• adiutant – ppor. rez. Ruszczycki
• dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Kudukis Romuald
  • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Janicki Stefan
• dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Eugeniusz Łopato-Naparliński (ciężko ranny 3 IX Myszyniec)
  • dowódca 1 plutonu – ppor. rez. Malanowski († 3 IX Myszyniec)
  • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Lubieniecki
  • dowódca 3 plutonu – ppor. rez. Kasprzycki († 3 IX Myszyniec)
• dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. rez. Rządzki Józef
• dowódca 1 kompanii ckm – kpt. Dąbrowski Władysław II († 11 IX Zambrów)

II batalion

• dowódca – mjr Stanisław Knapik
• dowódca 4 komp. – por. Stawecki Stefan
• dowódca 5 komp – por. Attinger Witalis
• dowódca 2 komp. ckm – por. Kwiatkowski Seweryn

III batalion

• dowódca – mjr Jakub Fober
• adiutant – ppor. rez. Buczowski Edward
• lekarz – ppor. rez. lek. Pręgłowski Władysław
• dowódca 7 komp. – kpt. Janitz Klemens
• dowódca 8 komp. – por. Świstek Stanisław
  • dowódca I plut. – ppor. Grużewski Jerzy
• dowódca 9 komp. – por. rez. Morawski Wacław Karol
  • dowódca 1 plut. – ppor. Michalewski Kazimierz
• dowódca 3 komp. ckm – por. Kotecki Bronisław

Pododdziały specjalne

• dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Wiśniewski Czesław Józef
• dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. –Brykalski Stanisław
• dowódca plutonu pionierów – por. Piotrowicz Bronisław

(podano udokumentowane nazwiska występujące w poniższej bibliografii)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

szer Stanisław Banach sierż. Michał Czemerys szer. Jan Fibich ppor. Józef Gawlik szer. Ferdynand Gołąb ppor. Kazimierz Hodbod ppor. Józef Kramczyński st. szer. Stanisław Kaczorowski

kpr. Jan Lewandowski mjr Marian Ocetkiewicz szer. Michał Pająk st. szer. Michał Paśko ppor. Stanisław Pawlikowski sierż. Józef Piechowiak kpr. Walenty Środecki kpr. Józef Stawny

pchor. Stanisław Strzelecki st. szer. Antoni Szkutnik ppor. Mieczysław Szymanowicz por. Stanisław Trytek st. szer. Szczepan Warguła st. sierż. Bolesław Wójcicki plut. Jan Zając plut. Ludwik Zybala

Symbole pułku

Sztandar

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1923, nr 48, poz. 613. Sztandar ufundowało społeczeństwo powiatów Węgrów, Sokołów i Ostrów Mazowiecka. Wręczył go pułkowi 23 sierpnia 1923 w Komorowie gen. Lucjan Żeligowski. Po kapitulacji 13 września 1939 roku sztandar został zakopany w miejscowości Łętownica. Prowadzone w 1972 roku jego poszukiwania nie przyniosły rezultatu. W rękach prywatnych zachował się natomiast orzeł od sztandaru.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 23, poz. 260 z 23 sierpnia 1928 roku. Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego o ramionach emaliowanych w kolorze białym ze złotymi krawędziami i zakończonymi kulkami. W centrum krzyża tarcza z numerem 71 otoczona granatowo emaliowanym pierścieniem. Na ramionach krzyża wpisano nazwy pól bitewnych z roku 1920 BRODY JASIODŁA MŁAWA SZŁAPAŃ. Między ramionami krzyża tarcze z orłem wz. 1927, miniatura odznaki Armii Polskiej we Francji, herb Królestwa Włoskiego, herb Węgrowa. Od pierścienia między ramionami krzyża rozchodzi się po 7 promieni złotych do wysokości tarczy. Oficerska – jednoczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym, emaliowana. Wymiary: 42x42 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa.

Bibliografia

• Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990, ISBN-83-211-1104-1
• P. Dymek, SGO Narew 1939
• W.Kozłowski, Bitwa o Zambrów 11 IX 1939, Znak 9/1976
• J.S. Mroczek, Zambrów. Zarys dziejów
• Kazimierz Pluta-Czachowski, Władysław Wujcik, Walki odwrotowe 18 Dywizji Piechoty w czasie wojny obronnej Polski w 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (70), Warszawa 1974, s. 225-277
• Kazimierz Pluta-Czachowski, Władysław Wujcik, Walki 18 Dywizji Piechoty w wojnie obronnej 1939 r. (od 1.9. do 10.9.), Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (113), Warszawa 1985, s. 143-182
• Kazimierz Pluta-Czachowski, Władysław Wujcik, Walki 18 Dywizji Piechoty w wojnie obronnej 1939 r. (od 1.9. do 10.9.), cz. II, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (117), Warszawa 1986, s. 70-100
• A. Dobroński, K. Filipow, Strzelcy kresowi z Zambrowa. 71 Pułk Piechoty
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.