6 Pułk Strzelców Podhalańskich

6 Pułk Strzelców Podhalańskich
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1919
Rozformowanie	24 września 1939
Nazwa wyróżniająca	Podhalańczycy
Tradycje
Święto	9 maja
Nadanie sztandaru	1928
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	21 Brygada Strzelców Podhalańskich
Dowódcy
Pierwszy	ppłk Alfons Chaillot
Ostatni	ppłk dypl. Mieczysław Dobrzański
Działania zbrojne
wojna obronna 1939 r., wojna polsko-bolszewicka, wojna polsko-ukraińska
Organizacja
Dyslokacja	Sambor, Drohobycz
Podporządkowanie	Odwody Naczelnego Wodza
Rodzaj wojsk	piechota
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska Lądowe
Skład	22 Dywizja Piechoty Górskiej

6 Pułk Strzelców Podhalańskich (6 pspodh.) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku

4 grudnia 1918 w miejscowości Santa Maria Capua Vetere we Włoszech z jeńców Cesarskiej i Królewskiej Armii narodowości polskiej zorganizowany został 2 Pułk Strzelców im. Tadeusza Kościuszki. 14 stycznia 1919 pierwszy batalion przetransportowany został do miejscowości Tonnoy w pobliżu Nancy, gdzie po uzupełnieniu ochotnikami z Ameryki Północnej i jeńcami Armii Cesarstwa Niemieckiego z obozów we Francji i Anglii oraz zasileniu kadrą oficerską i podoficerską francuskiego 411 Pułku Piechoty stał się bazą dla organizowanego 5 Pułku Strzelców Polskich. 8 lutego formowanie oddziału zostało zakończone. Dziesięć dni później jednostka przeniesiona została do Bulgnéville (dowództwo pułku i III batalion), Saint Quen les Troyes (I batalion) i Saulxures les Julgneville (II batalion). 23 lutego do oddziału wcielono 13 oficerów i 300 żołnierzy z II batalionu 2 Pułku Strzelców im. Tadeusza Kościuszki. 8 marca gen. Józef Haller, dowódca Armii Polskiej we Francji dokonał przeglądu pułku. Trzy dni później do jednostki przybyło kolejnych dwóch oficerów i 300 szeregowych, jeńców wojennych z zaboru austriackiego i Stanów Zjednoczonych. 5 kwietnia każdy z batalionów zasilony został żołnierzami Kompanii Instrukcyjnych Nr 4, 8 i 12. 23 kwietnia rozpoczęto przegrupowanie pułku do Polski. Koło Leszna przekroczył granicę Polski i przez Łódź, Koluszki, Kraków, Jarosław dotarł do Hrubieszowa, który został jego miastem garnizonowym.

Po przybyciu do kraju jednostka przemianowana została na 5 Pułk Strzelców Pieszych, a 1 września na 47 Pułk Strzelców Kresowych z prawem używania w ciągu kolejnych trzech miesięcy, nazwy w nawiasie 5 p.s.p. gen. Hallera.

Na początku czerwca 1919, w składzie 2 Dywizji Strzelców Polskich gen. Hallera został skierowany na Górny Śląsk na granicę polsko-niemiecką, w rejon Jaworzna i Chrzanowa. Pułk pozostawał na granicy do 11 stycznia 1920, po czym został przebazowany na Pomorze w celu obejmowania ziem przyznanych Polsce Traktatem wersalskim. W Mławie czasowo otrzymał nazwę Grupa Operacyjna Nr 1. Pomorze zaczął obejmować 22 stycznia w rocznicę wybuchu powstania 1863. „Grupa” objęła miejscowości: Działdowo, Pepłówek, Nowe Miasto Lubawskie, Lubawę i inne. Do starć z Niemcami nie doszło. 9 lutego delegacja pułku z chorągwią wzięła udział w uroczystości objęcia morza w Pucku.

10 marca pułk został zluzowany i zdyslokowany: 1 batalion do Jabłonowa, 2 batalion do Lubawy, 3 batalion do Działdowa. Z tych miejscowości został skierowany do Hrubieszowa a stamtąd na front wojny polsko-ukraińskiej, w rejon Kryłów – Mircze – Dołhobyczów. Stan pułku w chwili przybycia na front to 68 oficerów, w tym 17 oficerów francuskich i 2513 szeregowych.

9 maja 1920 przeszedł zwycięski chrzest ogniowy w okolicach Dołhobyczowa, Tuczap i Radostowa. Dzień 9 maja obchodzony był corocznie jako święto pułkowe.

Począwszy od 14 maja zdobył kolejno Uhrynów i Chorobrów, 17 maja przeprawił się przez Bug i zajął Sokal a następnie Suszyn, Stojanów i Turze. 23 maja otrzymał rozkaz powrotu do Lwowa. Już 25 maja został przetransportowany przez Warszawę, Grodno i Wilno do powiatu święciańskiego, w rejon koncentracji Armii Rezerwowej.

1 czerwca 1920 przystąpił do walki w okolicach jezior Narocz i Miadzioł atakując miasto Miadzioł. W czasie akcji pościgowej nie tylko wypełnił swoje zadanie, ale także wspierał działania pozostałych pułków 11 DP. Nieprzyjaciel, po zajęciu wcześniej przygotowanych stanowisk w okolicznym terenie bagiennym i uzupełnieniu zaopatrzenie, 4 lipca przeszedł do kontrofensywy. Pułk jako straż tylna dywizji, w ciągłych bojach, obsadził lewy brzeg Niemna od ujścia Świsłoczy do Samostrzelnik. Po trzech dniach prób forsowania rzeki przez oddziały sowieckie, musiał ustąpić przed przeważającą siłą wroga. 26 lipca obsadził linię Nowosiółki – Borki, 27 i 28 lipca w straży tylnej dywizji, przez Narew, wycofał się do Ścinawy. Na rozkaz dowódcy XXI Brygady Piechoty 2 sierpnia przeszedł do Ostrowia a 5 sierpnia, rozbity i wyczerpany, do Kątów Grodziskich i został odwodem generała-gubernatora Warszawy gen. Latinika.

Tu przystąpiono do szybkiej jego reorganizacji. Pułk otrzymał uzupełnienie z: 5., 41. i 42. pułków piechoty oraz jako IV batalion wcielono doń I warszawski batalion wartowniczy. Przed bitwą warszawską stan pułku wynosił: 61 oficerów, 3426 szeregowych, 16 karabinów maszynowych i działko 37 mm. 8 sierpnia pułk został skierowany w rejon Helenów – Leśniakowizna. Od 13 sierpnia pododdziały pułku nawiązały kontakt ogniowy z nieprzyjacielem. Walki trwały do 17 sierpnia a w nocy jednostka została zluzowana przez dywizję litewsko-białoruską i odeszła do Nasielska, gdzie w odwodzie pozostawała macierzysta 11 DP. Po 10 dniach pułk został przetransportowany do Brześcia nad Bugiem, gdzie jego działalność bojowa polegała na prowadzeniu skutecznych wypadów na nieprzyjaciela. Pod koniec września został przesunięty nad rzekę Muchawiec. 22 września skutecznie zaatakował miejscowość Zaprudy a następnie marszem ubezpieczonym skierował się w kierunku Dziatkowic. 25 września płk s.g. Fabrycy nakazał atak na pozycje nieprzyjaciela pod miastem. Miasto, po ciężkich bojach, zostało zdobyte. Następnie w grupie płk. Fabrycego, 11 października w walkach ulicznych, zdobył Słuck. 17 października stoczył zwycięski krwawy bój pod Berezowką i w pościgu za nieprzyjacielem, po przebyciu kilkunastu kilometrów, jeszcze przed zawieszeniem broni, zajął miejscowość Podłoszyce.

23 października został zluzowany i przeszedł w rejon Kopyla. Niestety, 14 listopada tereny te przeszły pod władzę sowiecką a pułk w kilkanaście dni później rozpoczął powrót do Stryja. 27 czerwca 1921 oddział przybył do pokojowego garnizonu w Stryju. 10 października tego roku jednostka po raz ostatni przemianowana została na 6 Pułk Strzelców Podhalańskich i podporządkowana dowódcy nowo powstałej 2 Dywizji Górskiej. 14 marca 1930 II batalion dyslokowany został do Drohobycza, 15 grudnia tego roku pozostała część pułku przeniesiona została do Sambora. Dyslokacja jednostki nie uległa zmianie do II wojny światowej.

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej walczącej w ramach Armii "Kraków", a następnie Armii "Małopolska"

Podhalańczycy

Korpusówka Strzelców Podhalańskich (do 1945)

Dowódcy pułku:

• ppłk armii francuskiej Alfons Chaillot (8 II – 13 IX 1919)
• płk piech. Paweł Kozubek (14 IX 1919 – 11 IV 1920)
• ppłk piech. Julian Skokowski (11 IV 1920 – 15 V 1927)
• ppłk piech. Lucjan Ruszczewski (19 V 1927 – 8 I 1931)
• ppłk piech. Bolesław Schwarzenberg-Czerny (8 I – 4 II 1935)
• płk piech. Jan Stefan Kotowicz (17 VI 1935 – 4 VI 1938)
• ppłk dypl. piech. Mieczysław Dobrzański (4 VI 1938 – 24 IX 1939)

Oficerowie pułku

• Stanisław Betlej
• Tadeusz Danilewicz
• Beniamin Kotarba
• Franciszek Słonczyński
• Mieczysław Zatłokal

Struktura organizacyjna i obsada personalna pułku we wrześniu 1939

• dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Mieczysław Dobrzański
  • I adiutant – Kpt. Stanisław Maksymilian Prus
  • II adiutant – por. Wincenty Romańczukiewicz
• I batalion
  • dowódca batalionu – kpt. Aleksander Ziółkowski
  • 1 kompania –
  • 2 kompania –
  • 3 kompania –
  • 1 kompania ckm –
• II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jan Wilczak
  • 4 kompania –
  • 5 kompania –
  • 6 kompania –
  • 2 kompania ckm –
• III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jan Stanisław Amirowicz
  • 7 kompania –
  • 8 kompania –
  • 9 kompania –
  • 3 kompania ckm –
• kompania zwiadu
• kompania przeciwpancerna - por. Stanisław Betlej
• pluton artylerii piechoty
• pluton pionierów
• pluton przeciwgazowy
• pluton łączności
• kompania gospodarcza – kpt. Władysław Szklarski

Szczegółową strukturę organizacyjną pułku piechoty na stopie wojennej przedstawiono w ordre de bataille polskiej dywizji piechoty.

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

sierż. Julian Błaszczyk plut. Aleksander Karaszkiewicz szer. Wacław Karpowicz ppor. Wilhelm Kasprzykiewicz kpr. Julian Kozłowski kpt. Władysław Krzyżewicz

por. Marian Kluska szer. Roman Kubasiak szer. Kazimierz Lorec ppor. Stefan Osika ppor. Selig Reis ppłk Julian Skokowski

kpt. Józef Synoś kpt. Marian Rudziński sierż. Marian Szybka szer. Franciszek Soska plut. Wacław Wysocki

Sztandar

Pierwszą chorągiew pułk otrzymał 3 października 1919. Był to dar księcia Lubomirskiego a wręczenie odbyło się w Dąbrowie Górniczej. Oto opis chorągwi: Rozmiary chorągwi 80 × 90 cm. Tło z amarantowego cienkiego jedwabiu, na przedniej stronie orzeł haftowany srebrem. Nad nim napis „5 Pułk”. Na dole napis „Strzelców Polskich”. Na odwrotnej stronie chorągwi duży napis „Wojsko Polskie”. Cała chorągiew obramowana srebrnymi frędzlami. W 1921 obywatel warszawski Wabia-Wabiński, za udział w obronie stolicy, podarował srebrnego orła na drzewce chorągwi. Miał on kształt orła z czasów Księstwa Warszawskiego. Na przedniej stronie jego podstawy umieszczona była liczba „47”, na tylnej napis „47 Pułk Strzelców Kresowych w hołdzie za męstwo Orła ofiaruje jubiler złotnik warszawski Wincenty Wabia-Wabiński 1921 r.”

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1924, nr 36, poz. 524. Sztandar ufundowało społeczeństwo Ziemi Drohobyckiej i Borysławskiej. Wręczył go pułkowi 9 maja 1928 w Drohobyczu gen. Kazimierz Sosnkowski.

Pułk w Armii Krajowej

Obwód Krosno AK OP-15 przekształcono w czasie Akcji Burza na krośnieńsko-Brzozowski 6 Pułk Strzelców Podhalańskich AK pod dowództwem kpt. Stanisława Cząstka Kotwicza, a następnie por.Stanisława Węklar Wujek z Krosna

Bibliografia

• Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1.
• R. Osiński – „6 pułk strzelców podhalańskich”, Wyd. Ajaks, Pruszków 1996 r., s. 25 (wykaz dowódców)
• "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
• Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4. 
• "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
• Józef Synoś: Zarys historji wojennej 6-go Pułku Strzelców Podhalańskich. Warszawa: Z polecenia Wojskowego Biura Historycznego, 1928.