Jakub Uchański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jakub Uchański
prymas Polski i Litwy
Ilustracja
Herb Jakub Uchański
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data i miejsce urodzenia 1502
Uchanie
Data i miejsce śmierci 1581
Łowicz
arcybiskup gnieźnieński
Okres sprawowania 1562 – 1581
Interrex
Okres sprawowania 1572 - 1573
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Sakra biskupia 20 marca 1552
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 20 marca 1552
Prymas Jakub Uchański zaświadcza, że na sejmie elekcyjnym 1573 r. posłowie miasta Poznania głosowali na Henryka [Walezego] ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu)

Jakub Uchański herbu Radwan (ur. 1502 we wsi Uchanie, zm. 1581 w Łowiczu) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1562, biskup włocławski od 1561 (wybrany już w 1557), biskup chełmski od 1551, sekretarz wielki koronny od 1548 roku, archidiakon warszawski[1], sekretarz i zarządca dóbr królowej Bony.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Opowiadał się za porozumieniem z protestantami, potajemnie sprzyjał reformacji, zwolennik rozluźnienia zależności Kościoła katolickiego w Polsce od Rzymu. Jako kanonik uczęszczał potajemnie m.in. wraz z Andrzejem Fryczem Modrzewskim na tajne dysputy teologiczne w duchu różnowierczym spowiednika Bony Franciszka Lismanina[2]. Był zwolennikiem powstania polskiego kościoła narodowego, zachowującego jednak łączność z Rzymem.

Referendarz wielki koronny od 1538 roku[3]. Sędzia sejmowy w 1569 roku[4].

Uczestniczył w synodzie w Warszawie w 1561 roku[5].

Był interreksem polskim po śmierci Zygmunta II Augusta od 1572 do 1573 roku kiedy królem został Henryk III Walezy i od 1574 do 1575 tj. do objęcia władzy przez Annę Jagiellonkę. W 1572 sułtan Selim II zalecał szlachcie jego kandydaturę, obok kandydatur marszałka wielkiego koronnego Jana Firleja i hetmana wielkiego koronnego Jerzego Jazłowieckiego. 21 lutego 1574 koronował w katedrze wawelskiej Henryka Walezego na króla Polski.

Był uczestnikiem zjazdu w Stężycy w 1575 roku[6]. W 1575 roku w czasie wolnej elekcji głosował na cesarza Maksymiliana II Habsburga[7]. 12 grudnia 1575 stojąc na czele Senatu obwołał wraz z senatorami królem Polski cesarza rzymskiego Maksymiliana II Habsburga, lecz kandydatura ta przepadła wobec masowych protestów szlachty. Z tłumu szlachty w stronę Uchańskiego padły nawet strzały[8].

Nagrobek biskupa dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa

Został pochowany w kolegiacie łowickiej.

Sukcesja apostolska[edytuj | edytuj kod]

Osoba Jakuba Uchańskiego ma również istotne znaczenie z punktu widzenia badania historii Kościoła. Z jednej strony nie jest znany biskup, który mu udzielił święceń biskupich (sakry biskupiej). Z drugiej strony część żyjących biskupów (zwłaszcza wśród episkopatu polskiego) może prześledzić historię swoich święceń (sukcesji apostolskiej) właśnie do niego.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 145.
  2. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła powszechnego, Włocławek 1914, s. 459.
  3. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 136.
  4. Krzysztof Chłapowski, Realizacja reform egzekucji dóbr 1563-1665. Sprawa zastawów królewszczyzn małopolskich, Warszawa 1984, s. 29.
  5. Wojciech Góralski, Synod prowincjonalny warszawski z 1561 r., w: Prawo Kanoniczne : kwartalnik prawno-historyczny 28/3-4, 1985, s. 208.
  6. Paweł Rybak, Zjazd Szlachty w Stężycy (Maj–Czerwiec 1575 r.). Na tle drugiego bezkrólewia, Toruń 2002, s. 203.
  7. Ewa Dubas-Urwanowicz, Koronne zjazdy szlacheckie w dwóch pierwszych bezkrólewiach po śmierci Zygmunta Augusta, Białystok 1998, s. 294
  8. Jerzy Besala, Skandale mity i anegdoty historyczne Bellona Warszawa 2015, s.34.