Andrzej Leszczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Andrzeja Leszczyńskiego, arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski. Zobacz też: inne postacie o tym imieniu i nazwisku.
Andrzej Leszczyński
prymas Polski i Litwy
Andrzej Leszczyński
Herb Andrzej Leszczyński
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data i miejsce urodzenia 1608
Gołuchów
Data i miejsce śmierci 1658-04-1515 kwietnia 1658
Skierniewice
arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski
Okres sprawowania 1653 - 1658
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 18 grudnia 1633
Nominacja biskupia 16 grudnia 1641
Sakra biskupia 15 czerwca 1642

Andrzej Leszczyński herbu Wieniawa (ur. w 1608 w Gołuchowie, zm. 15 kwietnia 1658) – arcybiskup gnieźnieński w latach 1652-1658, kanclerz wielki koronny w latach 1650-1653, biskup chełmiński w latach 1646-1652, podkanclerzy koronny w latach 1645-1650, opat tyniecki w 1644 roku, opat czerwiński w latach 1641-1644[1], biskup kamieniecki w latach 1640-1646, opat przemęcki w 1636 roku, kanclerz królowej Cecylii Renaty, kanonik krakowski w 1623 roku, prepozyt łęczycki.

Życiorys[edytuj]

Urodzony w Gołuchowie (powiat Pleszew), najstarszy syn kanclerza w. koronnego Wacława i kalwinistki Anny z Rozrażewskich[2]. Miał 3 braci, Władysława, Jana i Rafała oraz 4 siostry.

Był uczniem kolegium jezuickiego w Kaliszu, studiował prawo kanoniczne i cywilne w Ingolstadt w 1626, studiował w Würzburgu w 1626 roku[3] a następnie prawo kanoniczne, filozofię i prawdopodobnie teologię w Sienie. W 1621 przyjął niższe święcenia z rąk prymasa Wawrzyńca Gembickiego, a 18 grudnia 1633 przyjął święcenia kapłańskie[2]. Od 1623 kanonik krakowski, od 1628 prepozyt łęczycki.

Po powrocie do kraju został kanclerzem królowej Cecylii Renaty oraz opatem komendatoryjnym przemęckim. W 1634 roku był deputatem duchownym z kapituły katedralnej poznańskiej na Trybunał Główny Koronny[4]. 16 grudnia 1641 został biskupem kamienieckim[2]. Sakrę przyjął 15 czerwca 1642 w Warszawie. W 1643 otrzymał opactwo czerwińskie, a w 1644 tynieckie.

W 1645 mianowany podkanclerzym koronnym, odtąd brał udział w polityce polskiej, rywalizując na tym polu z kanclerzem Jerzym Ossolińskim. Był przeciwnikiem wojny z Turcją, a zwolennikiem twardej linii wobec kozaków i Powstania Chmielnickiego. Po śmierci Władysława IV początkowo popierał kandydaturę królewicza Ferdynanda, później jednak opowiedział się za Janem Kazimierzem. W nagrodę za swoją bezkompromisową postawę w 1650 Jan Kazimierz oddał mu kanclerstwo wielkie koronne; brał udział w wyprawie beresteckiej (1651)[2].

3 grudnia 1646 został biskupem chełmińskim[2]. W 1647 z jego polecenia kanonicy M. Bystram i F. Rzeszowski przeprowadzili wizytację diecezji chełmińskiej. W 1650 ustanowił w kapitule chełmińskiej urząd archidiakona, ok. 1650 ufundował główny ołtarz do katedry w Chełmży, a w 1651 erygował seminarium duchowne w Chełmnie.

Już jednak w 1653 został prymasem oraz arcybiskupem gnieźnieńskim (ingres do katedry odbył 20 października 1654) i musiał złożyć pieczęć większą. W czasie potopu szwedzkiego wraz z królem Janem II Kazimierzem wycofał się na Śląsk, a zarazem zabiegał o pomoc dla króla u cesarza rzymskiego i papieża. Był zwolennikiem przeprowadzenia reform państwa. Odznaczał się wybitnymi zdolnościami dyplomatycznymi, lecz brak mu było silnej woli i energii. Starał się łagodzić antagonizmy między królem a magnaterią. Obok mów wygłoszonych na sejmach wydał: "Oratio in funere S. Caeciliae Renatae..." (1644).

Zmarł 15 kwietnia 1658 r. w Skierniewicach, pochowany w kolegiacie łowickiej.

Przypisy

  1. Henryk Folwarski, Poczet opatów kanoników regularnych w Czerwińsku, w: Nasza Przeszłość, t. VI, 1957, s. 80.
  2. a b c d e Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 413.
  3. Marcin Broniarczyk, Wykształcenie świeckich senatorów w Koronie za Władysława IV, w: Kwartalnik Historyczny R. 119 nr 2 (2012), s. 285.
  4. Mikołaj Pukianiec, Organizacja i funkcjonowanie poznańskiej kapituły katedralnej w XVII wieku, s. 134.

Bibliografia[edytuj]

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 413. ISBN 83-01-02722-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]