Maciej Drzewicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maciej Drzewicki
prymas Polski i Litwy
Maciej Drzewicki
Herb Maciej Drzewicki
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1467
Drzewica
Data i miejsce śmierci 22 sierpnia 1535
Łowicz
arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski
Okres sprawowania 1531 – 1535
biskup włocławski
Okres sprawowania 1513 – 1531
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 21 października 1504
Sakra biskupia 11 stycznia 1505

Maciej Drzewicki herbu Ciołek (ur. 22 lutego 1467 w Drzewicy, zm. 22 sierpnia 1535 w Łowiczu) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, kanclerz wielki koronny, podkanclerzy koronny, scholastyk krakowski, proboszcz skalbmierski, kantor sandomierski, sekretarz królewski[1], humanista.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony 22 lutego 1467 w Drzewicy k. Opoczna jako syn Jakuba, późniejszego kasztelana żarnowskiego, i Katarzyny Libiszowskiej. Kształcił się we Włocławku i Krakowie, był uczniem Filipa Kallimacha. Zaufany Jana Olbrachta, do 1492 działał Jako sekretarz kancelarii koronnej, w 1497 był już pierwszym sekretarzem, podkanclerzym koronnym został w 1501. Po śmierci Olbrachta tracił gwałtownie na znaczeniu, choć zachował urząd, w 1505 z trudem uzyskał biskupstwo przemyskie. Podpisał konstytucję Nihil novi na sejmie w Radomiu w 1505 roku[2]. Podpisał dyplom elekcji Zygmunta I Starego na króla Polski i wielkiego księcia litewskiego[3] na sejmie w Piotrkowie 8 grudnia 1506 roku[4]. Dopiero po elekcji Zygmunta I Starego ponownie odgrywał rolę polityczną, tocząc ostrą walkę z kanclerzem Janem Łaskim. W 1510 został kanclerzem wielkim koronnym. Po Wyborze na bpa Kujawskiego (1513) musiał zrezygnować z kanclerstwa na sejmie 1515.

Zwolennik orientacji prohabsburskiej, był nadal aktywny w dyplomacji jagiellońskiej. W imieniu Zygmunta I Starego jako prawnego opiekuna małoletniego Ludwika Jagiellończyka przyczynił się do wyboru Karola V Habsburga na cesarza rzymskiego we Frankfurcie w 1519 roku[5]. Był sygnatariuszem aktu traktatu krakowskiego w 1525 roku[6]. Po śmierci Jana Łaskiego, na życzenie królowej Bony, został mianowany przez króla abpem gnieźnieńskim (12 czerwca 1531). Ingres do Gniezna odbył 20 marca 1532. W sierpniu tegoż roku zwołał synod prowincjonalny, którego statuty wydrukował w Krakowie. Rezydował głównie w Łowiczu, skąd przybywał na kwietniowe kapituły generalne do Gniezna w 1534 i 1535. Nadal brał czynny udział w polityce, zwłaszcza w czasie sejmów piotrkowskich 1534, zwalczając szlachecką opozycję. Znacznie zwiększył zbiory biblioteki katedralnej. Był wówczas pod silnym wpływem politycznym Piotra Tomickiego. W 1535 w czasie podróży i do Krakowa zachorował i zmarł w Łowiczu 22 sierpnia 1535. Został pochowany w katedrze gnieźnieńskiej, gdzie zachowała się płyta nagrobna. Z Wielkopolską był związany w schyłkowym okresie kariery politycznej. Bogate uposażenie arcybiskupstwa obracał na umocnienie pozycji swej rodziny. Humanista, dla którego biblioteki wykonano pierwszy polski ekslibris, prowadził obszerny dziennik, zachowany dla lat 1499-1515. Był autorem kontynuacji długoszowego katalogu bpów kujawskich i rodowodu Ciołków na Drzewicy. Zachowały się też jego listy.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

  • Vitae episcoporum Vladislaviensium, kontynuacja dzieła J. Długosza od 1473, z fragmentami autobiografii
  • Dziennik życia i wydarzeń publicznych z lat 1499-1515, rękopis znajdował się w Bibliotece Zamoyskich, sygn. Inc. 196
  • Przedmowa (w formie listu do patrycjusza weneckiego M. Antonio Mauroceno) do wyd.: F. Kallimach Historia de his quae a Ventis tentata sunt..., powst. ok. 1504, wyd. Haganoae 1533, przedr. I. Chrzanowski, S. Kot Humanizm i reformacja w Polsce, Lwów 1927
  • Memoriał przeciw prymasowi J. Łaskiemu, powst. koniec 1521, rękopis Biblioteki Czartoryskich, Teki Górskiego, t. 25, nr 3195

Listy[edytuj | edytuj kod]

  • Fragm. 14 listów z lat 1500-1527 do biskupów warmińskich: Ł. Waczenrode, M. Ferbera i J. Dantyszka, ogł. w przekł. polskim A. Grabowski Starożytności historyczne polskie, t. 2, Kraków 1840
  • Do Zygmunta I, Frankfurt, 20 i 28 czerwca 1519, (współautor: Rafał Leszczyński), ogł. W. Pociecha "Polska wobec elekcji cesarza Karola V w r. 1519", Wrocław 1947, Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 12, dodatek; rękopis Biblioteki Czartoryskich nr 403
  • Do króla Ferdynanda I, Kraków, 7 marca 1527, ogł. W. Pociecha "Polska wobec elekcji cesarza Karola V w r. 1519", Wrocław 1947, Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 12, autograf w Archiwum Państwowym w Wiedniu, Hungarica fasc. 3
  • Listy do J. Dantyszka, M. Ferbera, Ł. Waczenrode z lat 1500-1535, rękopisy (autografy) Biblioteka Czartoryskich nr 249
  • List do J. Dantyszka, Frankfurt, 3 lipca 1519, (współautor: Rafał Leszczyński), ogł. W. Pociecha "Polska wobec elekcji cesarza Karola V w r. 1519", Wrocław 1947, Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 12
  • 7 listów do Zygmunta Herbersteina, rękopis Nemzeti Muzeum w Budapeszcie, sygn. Fol. Lat. 258, wiad. podają K. Lepszy, J. Tazbir "Poszukiwania naukowe na Węgrzech", Kwartalnik Historyczny 1957, nr 2
  • Do J. Dantyszka, 30 listopada 1533, rękopis Biblioteki Czartoryskich, nr 1595, k. 633
  • List od Jana Ursinusa (starszego), Kraków, 4 lipca (zapewne) 1492, wyd. w J. Ursinus "Modus epistolandi", (Norymberga, 1495 lub 1496, druk. K. Hochfeder; wyd. 2, Kraków 1522, (przekł. polski: L. Winniczuk)
  • Od J. L. Decjusza, Kraków, 15 lutego 1518, wyd. na czele dzieła: W. Eck Ad Sigismundum... Regem... threni neglectae religionis, (Kraków 1518)

Utwory o autorstwie niepewnym[edytuj | edytuj kod]

  • Wiersz o bitwie pod Orszą, autograf Biblioteki Jagiellońskiej, nr 38 f. 2 v.
  • Epitafium kardynała Fryderyka z 1510, zanotowane w: Dzienniku życia i wydarzeń publicznych z lat 1499-1515, rękopis znajdował się w Bibliotece Zamoyskich, sygn. Inc. 196
  • De institutione regii pueri, powst. 1502, wyd. H. Zeissber "Kleinere Geschichtsquellen Polens in Mittelalter", Archiv f. Oesterreichische Geschichte, t. 55 (1877), przekł. polski: fragm. A. Przezdziecki "O królowej Elżbiecie..."

Przypisy

  1. Jan Wiśniewski, Katalog prałatów i kanoników sandomierskich od 1186-1926 r. tudzież sesje kapituły sandomierskiej od 1581 do 1866 r., Radom 1928, s. 55.
  2. Volumina Legum, t. I. Petersburg 1859, s. 140.
  3. Ludwik Finkel, Elekcya Zygmunta I. Sprawy dynastyi Jagiellońskiej i Unii Polsko-Litewskiej, Kraków 1910, s. 215.
  4. Corpus iuris Polonici. Sectionis 1, Privilegia, statuta, constitutiones, edicta, decreta, mandata regnum Polniae spectantia comprehendentis. Vol. 3, Annos 1506-1522 continentis, Kraków 1906, s. 10-11.
  5. Zdzisław Spieralski, Jan Tarnowski 1488-1561, Warszawa 1977, s. 82-83.
  6. Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. 4, Wilno 1764, s. 231.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • ks. Piotr Nitecki Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1999. Słownik biograficzny, wyd. II popr. i uzupeł., Warszawa 2000, k. 83, ​ISBN 83-211-1311-7
  • Marceli Kosman Między tronem a ołtarzem, Poznań, 2000, ​ISBN 83-7272-017-7
  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 145-147


Poprzednik
abp Jan Łaski
Template-Patriarch (Latin Rite) - Primate.svg Prymas Polski
15311535
Template-Patriarch (Latin Rite) - Primate.svg Następca
abp Andrzej Krzycki