Maciej Drzewicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maciej Drzewicki
prymas Polski i Litwy
Maciej Drzewicki
Herb Maciej Drzewicki
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1467
Drzewica
Data i miejsce śmierci 22 sierpnia 1535
Łowicz
arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski
Okres sprawowania 1531 – 1535
biskup włocławski
Okres sprawowania 1513 – 1531
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 21 października 1504
Sakra biskupia 11 stycznia 1505

Maciej Drzewicki herbu Ciołek (ur. 22 lutego 1467 w Drzewicy, zm. 22 sierpnia 1535 w Łowiczu) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, kanclerz wielki koronny, podkanclerzy koronny, humanista.

Życiorys[edytuj]

Urodzony 22 lutego 1467 w Drzewicy k. Opoczna jako syn Jakuba, późniejszego kasztelana żarnowskiego, i Katarzyny Libiszowskiej. Kształcił się we Włocławku i Krakowie, był uczniem Filipa Kallimacha. Zaufany Jana Olbrachta, do 1492 działał Jako sekretarz kancelarii koronnej, w 1497 był już pierwszym sekretarzem, podkanclerzym koronnym został w 1501. Po śmierci Olbrachta tracił gwałtownie na znaczeniu, choć zachował urząd, w 1505 z trudem uzyskał biskupstwo przemyskie. Podpisał konstytucję Nihil novi na sejmie w Radomiu w 1505 roku[1]. Dopiero po elekcji Zygmunta Starego ponownie odgrywał rolę polityczną, tocząc ostrą walkę z kanclerzem Janem Łaskim. W 1510 został kanclerzem wielkim koronnym. Po Wyborze na bpa Kujawskiego (1513) musiał zrezygnować z kanclerstwa na sejmie 1515.

Zwolennik orientacji prohabsburskiej, był nadal aktywny w dyplomacji jagiellońskiej. W imieniu Zygmunta I Starego jako prawnego opiekuna małoletniego Ludwika Jagiellończyka przyczynił się do wyboru Karola V Habsburga na cesarza rzymskiego we Frankfurcie w 1519 roku[2]. Był sygnatariuszem aktu traktatu krakowskiego w 1525 roku[3]. Po śmierci Jana Łaskiego, na życzenie królowej Bony, został mianowany przez króla abpem gnieźnieńskim (12 czerwca 1531). Ingres do Gniezna odbył 20 marca 1532. W sierpniu tegoż roku zwołał synod prowincjonalny, którego statuty wydrukował w Krakowie. Rezydował głównie w Łowiczu, skąd przybywał na kwietniowe kapituły generalne do Gniezna w 1534 i 1535. Nadal brał czynny udział w polityce, zwłaszcza w czasie sejmów piotrkowskich 1534, zwalczając szlachecką opozycję. Znacznie zwiększył zbiory biblioteki katedralnej. Był wówczas pod silnym wpływem politycznym Piotra Tomickiego. W 1535 w czasie podróży i do Krakowa zachorował i zmarł w Łowiczu 22 sierpnia 1535. Został pochowany w katedrze gnieźnieńskiej, gdzie zachowała się płyta nagrobna. Z Wielkopolską był związany w schyłkowym okresie kariery politycznej. Bogate uposażenie arcybiskupstwa obracał na umocnienie pozycji swej rodziny. Humanista, dla którego biblioteki wykonano pierwszy polski ekslibris, prowadził obszerny dziennik, zachowany dla lat 1499-1515. Był autorem kontynuacji długoszowego katalogu bpów kujawskich i rodowodu Ciołków na Drzewicy. Zachowały się też jego listy.

Twórczość[edytuj]

Ważniejsze utwory[edytuj]

  • Vitae episcoporum Vladislaviensium, kontynuacja dzieła J. Długosza od 1473, z fragmentami autobiografii
  • Dziennik życia i wydarzeń publicznych z lat 1499-1515, rękopis znajdował się w Bibliotece Zamoyskich, sygn. Inc. 196
  • Przedmowa (w formie listu do patrycjusza weneckiego M. Antonio Mauroceno) do wyd.: F. Kallimach Historia de his quae a Ventis tentata sunt..., powst. ok. 1504, wyd. Haganoae 1533, przedr. I. Chrzanowski, S. Kot Humanizm i reformacja w Polsce, Lwów 1927
  • Memoriał przeciw prymasowi J. Łaskiemu, powst. koniec 1521, rękopis Biblioteki Czartoryskich, Teki Górskiego, t. 25, nr 3195

Listy[edytuj]

  • Fragm. 14 listów z lat 1500-1527 do biskupów warmińskich: Ł. Waczenrode, M. Ferbera i J. Dantyszka, ogł. w przekł. polskim A. Grabowski Starożytności historyczne polskie, t. 2, Kraków 1840
  • Do Zygmunta I, Frankfurt, 20 i 28 czerwca 1519, (współautor: Rafał Leszczyński), ogł. W. Pociecha "Polska wobec elekcji cesarza Karola V w r. 1519", Wrocław 1947, Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 12, dodatek; rękopis Biblioteki Czartoryskich nr 403
  • Do króla Ferdynanda I, Kraków, 7 marca 1527, ogł. W. Pociecha "Polska wobec elekcji cesarza Karola V w r. 1519", Wrocław 1947, Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 12, autograf w Archiwum Państwowym w Wiedniu, Hungarica fasc. 3
  • Listy do J. Dantyszka, M. Ferbera, Ł. Waczenrode z lat 1500-1535, rękopisy (autografy) Biblioteka Czartoryskich nr 249
  • List do J. Dantyszka, Frankfurt, 3 lipca 1519, (współautor: Rafał Leszczyński), ogł. W. Pociecha "Polska wobec elekcji cesarza Karola V w r. 1519", Wrocław 1947, Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 12
  • 7 listów do Zygmunta Herbersteina, rękopis Nemzeti Muzeum w Budapeszcie, sygn. Fol. Lat. 258, wiad. podają K. Lepszy, J. Tazbir "Poszukiwania naukowe na Węgrzech", Kwartalnik Historyczny 1957, nr 2
  • Do J. Dantyszka, 30 listopada 1533, rękopis Biblioteki Czartoryskich, nr 1595, k. 633
  • List od Jana Ursinusa (starszego), Kraków, 4 lipca (zapewne) 1492, wyd. w J. Ursinus "Modus epistolandi", (Norymberga, 1495 lub 1496, druk. K. Hochfeder; wyd. 2, Kraków 1522, (przekł. polski: L. Winniczuk)
  • Od J. L. Decjusza, Kraków, 15 lutego 1518, wyd. na czele dzieła: W. Eck Ad Sigismundum... Regem... threni neglectae religionis, (Kraków 1518)

Utwory o autorstwie niepewnym[edytuj]

  • Wiersz o bitwie pod Orszą, autograf Biblioteki Jagiellońskiej, nr 38 f. 2 v.
  • Epitafium kardynała Fryderyka z 1510, zanotowane w: Dzienniku życia i wydarzeń publicznych z lat 1499-1515, rękopis znajdował się w Bibliotece Zamoyskich, sygn. Inc. 196
  • De institutione regii pueri, powst. 1502, wyd. H. Zeissber "Kleinere Geschichtsquellen Polens in Mittelalter", Archiv f. Oesterreichische Geschichte, t. 55 (1877), przekł. polski: fragm. A. Przezdziecki "O królowej Elżbiecie..."

Przypisy

  1. Volumina Legum, t. I. Petersburg 1859, s. 140.
  2. Zdzisław Spieralski, Jan Tarnowski 1488-1561, Warszawa 1977, s. 82-83.
  3. Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. 4, Wilno 1764, s. 231.

Bibliografia[edytuj]

  • ks. Piotr Nitecki Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1999. Słownik biograficzny, wyd. II popr. i uzupeł., Warszawa 2000, k. 83, ​ISBN 83-211-1311-7
  • Marceli Kosman Między tronem a ołtarzem, Poznań, 2000, ​ISBN 83-7272-017-7
  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 145-147


Poprzednik
abp Jan Łaski
Template-Patriarch (Latin Rite) - Primate.svg Prymas Polski
15311535
Template-Patriarch (Latin Rite) - Primate.svg Następca
abp Andrzej Krzycki